талабаларда маънавият асосларига боғлиқ нутқ маданиятини шакллантириш ва ривожлантириш методикаси

DOC 53,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1481461895_66524.doc талабаларда маънавият асосларига боғлиқ нутқ маданиятини шакллантириш ва ривожлантириш методикаси маънавият асосларидан дарс берувчи ўқитувчи нутқи равон, талаффузи тушунарли, сўзларни бир-бири билан мантиқий боғлай оладиган, аудияторияга қараб мослаша оладиган, сўзлаганда фикрни тушунарли қилиб берадиган, турли ортиқча сўзларни қўшмайдиган яхши нотиқ бўлиши талаб этилади. ўзбек халқи таълим-тарбияга оид бой меросга эга бўлиб, аждодларда ватанпарварлик, инсонпарварлик, камтарлик, меҳнатсеварлик, дўстлик, меҳр-оқибат, биродарлик, одоблилик каби умуминсоний фазилатларни тарбиялаб келган. шарқ мутафаккирларининг маънавиятимизда тарбияга оид асарлари ҳам амалий мероснинг туб негизини ташкил этади. маънавиятимизга янгича назар билан қараб бошладик, ҳамда ўз ечимини кутаётган муаммоларни ижобий ҳал этишга уриндик. нутқ маданияти жамият маданий тараққиёти, миллат маънавий камолотининг муҳим белгисидир. мамлакатимизда маънавий-маърифий ислоҳатлар давлат сиёсатининг устивор йўналиши деб эълон қилинган бугунги кунда нутқ маданияти масалалари ҳар қачонгидан хам долзарб вазифа касб этмоқда. республикамизнинг «давлат тили» ҳақидаги қонуни, «таълим тўғрисидаги», қонуни, «кадрлар тайёрлаш миллий дастури» ва бошқа хужжатларда маънавий-маърифий тарбияга, тил масалаларига алоҳида эътибор берилган, ҳар бир …

арни талабалар онгига етказиш лозим. шарқда жумладан тарғиб қилиш билан муштарак ҳолда сўзнинг аҳамияти, маъноси ва ундан ўринли фойдаланиш борасида кўп яхши фикрлар айтилган. ана шу нуқтаи назардан қаралса, «нутқ одоби», «муомала маданияти» номлари билан юритилиб келинган «нутқ» тушунчаси жуда қадимдан олимлар, зиёлиларнинг диққатини тортган: абу райхон беруний, абу наср фаробий, ибн сино, абу абдуллох ал ҳоразмий, махмуд қошғарий, махмуд замахшарий, юсуф ҳос ҳожиб, ахмад югнакий, сўфи оллоёр абдурахмон жомий, алишер навоий каби улуғ сиймолар нутқ одоби масалаларига умуман нутққа жиддий эътибор бериш билан бирга тилга, луғатга, граматикага ва мантиқшуносликка оид асарлар ёзганлар. буюк қомусий олим абу райхон беруний (973-1048) ўзининг «геодизм» асарида хар бир фаннинг пайдо бўлиши ва тараққий этиши инсон хаётидаги зарурий эхтиёжлар талаби билан юзага келишини айтади. граматика, аруз ва мантиқ фанлари хам шу эҳтиёжнинг ҳосиласидир. маънавиятимизнинг буюк сиймоларидан бири абу наср фаробий тўғри сўзлаш, тўғри мантиқий хулосалар чиқариш, мазмундор ва чиройли нутқ тузишда лексиология, граматика, мантиқнинг …

им суҳандон бўлсанг, ўзингни билгандан камроқ тутгил, то сўзлаш вақтида нодон ва бебурд бўлиб қолмагайсан. кўп билиб оз сўзлагил ва кам билиб кўп сўз демагил. адиб ахмад югнакий (xii-xiii) ҳам сўзлаганда нутқни ўйлаб, шошмасдан тузишга, кераксиз, ярамас сўзларни ишлатмасликка мазмундор сўзлашга чақиради. нотўғри тузилган нутқ туфайли кейин хижолат чекиб юрмагил деб сўзловчини огоҳлантиради. маънавиятимизда нутқ одоби юритилган қоида ва мазмундор сўзлаш, эзмалик, лақмаликни қоралиш, кексалар, устозлар олдида нутқ одобини сақлаш, тўғри рост ва дадил гапириш, ёлғончилик, тилёғламаликни қоралаш ва бошқа шу каби мавзуларда сўз боради. алишер навоийнинг «мухокаматул-луғатийин», «махбул ул-қулуб», «назм ул-жавоҳир» асарлари ўзбек тилида нутқ тузилишининг гўзал намуналари бўлиши билан бирга унинг мукаммаллашишига ҳам катта ҳисса қўшди. ўзининг махбуб ул-қулуб» асарида шундай дейди: “тил мунча шараф била нутқнинг олатидур ва ҳам нуткдирки агар нописанд тилнинг офатидир”. маънавий нутқ сохасининг одатий тил меъёрий ёндашуви қуйидаги хусусиятлари билан граматик муносабатдан фарқ килади. а) нутқ маданияти одатий тил меъёридаги ўзгариб, бузулиб турувчи …

лур юлдуз, ниҳол бўлғоч қуёш. бу ажойиб ғазалдан қаттиқ хаёжонланган. лутфий : «агар мумкин бўлса эди, мен ўзимнинг форсий ва туркий тилларда айтган ўн икки минг байт шеъримни шу бир ғазалга алмашар эдим», - деган. бундан кўриниб турибдики алишер навоий ижодида маънавий нутқ қоидалари қиёмига етказиб баён этилган. навоий маънавий нутқда сўзнинг ҳашамдорлигидан кўра, хаққонийлигини улуғлайди. фикринг халқ учун фойдали ва тушунарли бўлсин десанг, содда тилда гапир дейди. «ҳамса»да келитирлишича бир деганни икки демас хуш эмас, сўз чу такрор топти дилкаш эмас. яъни, гапирганда қайтариқлардан қоч, чунки улар фикрнинг таъсирини сусайтиради. тилнинг ижтимоий вазифаси-нутқий фаолиятда, нутқ сифатида кишилар ўртасида алоқа. фикрлашиш, сўзлашишда яққол кўринади. ёзма нутқ услубий турлари илмий, бадиий, публистик, расмий-идоравий. тилни халқ, миллат яратади, нутқни эса ҳар бир шахс яратади. ўқув дастурида кўзда тутилган мавзулар бўйича эгалланган кўникма ва малакалар сифатини аниқлашда ўқувчиларнинг ўтилган мавзуни ўзлаштириш даражасига асосланилади. ушбу фаннинг мавзулари бўйича зарурий ва етарли билим даражасини белгиловчи …

ги боғланишни амалга ошириш учун нутқнинг аниқлиги ва нутқнинг мантиқийлигини тушунтириб бериш лозим. шунингдек, нутқнинг софлиги, нутқнинг таъсирчанлигини ошириш йўллари қандайлигини ўқитувчи изохлаб бериши лозим. ушбу мавзуни ёритишда нутқий фаолият турлари ва уларда адабий тил меъёрларига амал қилишни таъкидлаб ўтиш жоиз: диалогик нутқ шакли, унда муносабатларни ифодалаш усуллари, унда нутқ маданиятига эътибор бериш. (савол-жавоб орқали тасдиқ эътироф ва маъқуллаш, эътироз билдириш, рад этиш, мулоҳаза билдириш); диалогда тил воситаларидан, мажозий ифодалардан сўзларни қўллаш, имо-ишоралардан унумли фойдаланиш, гапнинг таъсирчанлигини ошириш имкониятлари; монологик нутқ шакли, унда нутқ маданияти мезонларига амал қилиш; тавсифий матннинг тузилиш ва шакллари; ахборот ва маъруза матни тайёрлаш матн устида ишлаш. шунингдек фикр-мулоҳаза, тушунтириш, изоҳлаш, асослаш, исботлаш баёни, нотиқлик маданияти меъёрлари кенг ёритилиб берилиши лозим. фойдаланилган адабиётлар: 1. ислом каримов ўзбекистон миллий истиқлол, иқтисод, сиёсат, мафкура, а.-жилд, -т. «ўзбекистон» нашриёти,а996 2. ислом каримов биздан озод ва обод ватан қолсин, ғ-жилд, -т., «ўзбекистон» нашриёти, а996 3. ислом каримов ватан саждагоҳ каби …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "талабаларда маънавият асосларига боғлиқ нутқ маданиятини шакллантириш ва ривожлантириш методикаси"

1481461895_66524.doc талабаларда маънавият асосларига боғлиқ нутқ маданиятини шакллантириш ва ривожлантириш методикаси маънавият асосларидан дарс берувчи ўқитувчи нутқи равон, талаффузи тушунарли, сўзларни бир-бири билан мантиқий боғлай оладиган, аудияторияга қараб мослаша оладиган, сўзлаганда фикрни тушунарли қилиб берадиган, турли ортиқча сўзларни қўшмайдиган яхши нотиқ бўлиши талаб этилади. ўзбек халқи таълим-тарбияга оид бой меросга эга бўлиб, аждодларда ватанпарварлик, инсонпарварлик, камтарлик, меҳнатсеварлик, дўстлик, меҳр-оқибат, биродарлик, одоблилик каби умуминсоний фазилатларни тарбиялаб келган. шарқ мутафаккирларининг маънавиятимизда тарбияга оид асарлари ҳам амалий мероснинг туб негизини ташкил этади. маънавиятимизга янгича назар билан қараб бошладик, ҳамда ўз ечимини кутаётга...

Формат DOC, 53,5 КБ. Чтобы скачать "талабаларда маънавият асосларига боғлиқ нутқ маданиятини шакллантириш ва ривожлантириш методикаси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: талабаларда маънавият асослариг… DOC Бесплатная загрузка Telegram