билиш фаолияти. маънавият ва миллий ғоя узвийлигини тушунтириш методикаси

DOC 86.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1481461733_66521.doc билиш фаолияти. маънавият ва миллий ғоя узвийлигини тушунтириш методикаси шарқ мутафаккирларининг билиш фаолияти тўғрисидаги илмий-педагогик қарашлари академик лицейлар ва касб-ҳунар коллежлари, мактаб, таълим мазмунини қайта қуриш, мутахассислар тайёрлашнинг янги, самарали шаклларини излаб топиш бевосита талабаларнинг билиш фаолиятини жонлантириш билан боғланган. ҳозирги даврда талаба-ўқувчиларнинг билиш фаолиятини жонлантириш муаммоси ўз моҳиятига кўра фалсафа, социология, педагогика, психология, хусусий методика фанлари вакилларининг долзарб илмий – тадқиқот объекти бўлиб келмокда. бироқ бу муаммони ўрта аср қомусий олимларининг қарашлари, таълимотини ўрганмасдан туриб тўла ёритиш мумкин эмас. ўзбек олими х.х.тлашевнинг тадқиқотларида ўрта аср олимларининг дидактик қарашлари умумлаштирилган ҳолда таҳлил қилиб берилган. хоразмий, киндий, фаробий, беруний, абу али ибн сино, умар хайём ва уларнинг бошка замондошлари ва улар салафиларининг илмий дунёкараши, билимлар манбаи ва объекти таҳлилидан аён бўлади. билиш жараёни қандай босқичлардан ташкил топган ва амалий фаолият ўртасида қандай муносабатлар мавжудлиги уларни қизиқтириб келган. шу маънода шарқ мутафаккирларининг асарлари алоҳида қизиқиш уйғотади, жумладан ал-ҳоразмий, муҳаммад ибн мусонинг …

абдурахмон жомий «мусиқа», рисоласи, алишер навоийнинг «махбубул ул қулуб» каби асарлари катта қизиқиш уйғотади. хоразмий билиш фаолияти назариясига улкан ҳисса қўшган. у билишнинг тажриба-кузатув ва эксперимент методига асос солган. хоразмий томонидан қуйидаги умумдидактик тамойиллар, методлар ва шакллар асослаб берилган: мустақиллик; ижодий фаоллик; кузатилган фактларни ва ходисаларни тасвирлаш ва уни мунтазам баён қилиш; тажриба-кузатув; эксперимент методи; индукция ва дедукция аспектида яккалик ва умумийлик бирлиги тамойили; ўқитишнинг савол-жавоб шакли. хоразмийнинг салафи ал-киндий моҳиятни барча назарий билимларнинг бош мавзуси сифатида қарайди. у аввало, миқдор ва сифатни ҳиссий идрок қилиш зарурлигини таъкидлайди. киндий илмий билишнинг уч поғонали концепциясини илгари суради: табиий фанлар, мантиқ ва ижтимоий билимлар. киндий ўз фалсафий қарашларини асослашда илмий билишни диний билимларга қарама-қарши қўйган ҳолда алоҳида аҳамият беради. киндий инсон билимлари ҳиссий ва ақлий билимларга ўз предмети билан боғланган бўлиб, унинг объекти инсон танаси ва барча материаллардир. у таъкидлайдики, агар ҳиссий билимлар якка билимлардан иборат бўлса, ақлий билимлар умумий билимлардир. киндий …

аги билимга йўналтиради. бу ўзи интилган ҳақиқатни қидириш демакдир. фаробийнинг илмий ғояларини умумлаштирган ҳолда ўзбек олимлари унинг билиш тўғрисидаги назарий асосларга бағишлаган ишлари, хусусан, мантиқ фанида билиш жараёни ва билиш шакллари, биринчи марта унинг моҳияти очиб берилганлигини таъкидлайдилар. бу жараёнлар мантиқда унга риоя килиш тафаккурни такомиллаштириш ва мураккаб билиш жараёнида қўпол хатоларнинг олдини олиш қонунлари сифатида акс этади. фаробий фикрлаш фаолиятини жонлаштиришнинг дидактик тамойиллари ва методларини асослаб берди. унга ўқитишнинг амалий йўналганлиги; назарий билимлар узлуксизлиги ва билиш методлари; мантиқийлик ва узвийлик, ҳукм методлари ва усуллари; индукция ва дедукция методлари киради. фаробийнинг билиш жараёни ҳақида қарашларини абу али ибн сино ҳам тасдиқлайди. унинг тушунишича, мантиқ инсон билимларининг асоси сифатида, қоида ва меъёрларни белгилаб беради; инсоннинг билиш фоалиятини жонлантиради, унинг тўғри фикрлашини ўстиради. фаробий томонидан ишлаб чиқилган фанлар таснифи илмий билимлар ғоясини ривожланишини таъминлайди. у шундай ёзади: фанлар таснифи инсонга фанларни ўзаро қиёслаш, улардан қайси бирлари зарур, фойдали, тугалланган, ҳаққоний ва кучли …

идан, ҳис қилиш орқали, иккинчидан, далиллар орқали, учинчидан, фикр юритиш ва мушоҳада қилиш орқали». кайковуснинг «қобуснома» асарида, билимнинг фойдаси ҳақида қуйидагича ёзилади: агар молсизликдан қашшоқ бўлсанг, ақлдан бой бўлмоққа саъй кўргузгилки, мол била бой бўлгандан, ақл билан бой бўлган яхшироқдур, нединким, ақл била мол жам этса бўлур, аммо мол била ақл ўрганиб бўлмас. билгил, ақл бир молдурки, уни ўғри ололмас, у ўтда ёнмас, сувга чўкмас. фаробий ўз асарларида билиш фаолиятини ташкил этиш тавсияларини ишлаб чиққан. унда учта шарт белгиланади: - муайян фан асосида ётган барча тамойилларни яхши билиш; - муайян фан маълумотлари, яъни ҳукм чикариш қоидаларини эгаллашга алоқадор тамойиллар ва маълумот асосида зарур хулосалар чиқара олиш; - янглиш назарияларни инкор эта олиш, ёлғондан ҳақиқатни ажратиб ола билиш ва ҳатоларни тузата олиш учун бошқа муаллифларнинг фикрларини таҳлил қила олиш. беруний билиш объектига бўлган илмий-фалсафий ва конкрет-методологик ёндашув муносабатларига эътибор қаратиш лозимлигини уқтиради. беруний ҳиссий билишга алоҳида диққат қаратади. у шундай ёзади: …

ан ажралиб қолган мавхумликни умуман акс эттирмайди. ўрта асрлар қомусий олимларининг қарашлари таҳлилидан шундай хулоса қилиш мумкинки, уларнинг илмий дунёқараши мавжуд ташқи олам ва унинг кишилар онгида акс этишини тан олишлари туфайли юзага келган. улар билишнинг манбаини реал вокелиқ деб ҳисоблаганлар. уларнинг фикрича, инсон билимларни уни ўраб олган оламдан олади ва улар (билимлар) ушбу оламнинг инъикосидир. яқин ва ўрта шарқ қомусий олимларининг педагогик қарашлари таҳлили бу қарашларнинг яхлитлигини, уларнинг илмий билиш, инсонга бўлган муносабат ва унинг амалий фаолияти шалланиши ва ривожланиш усуллари билан боғлиқлигини кўрсатади. билиш фаолияти маънавият, маърифат ва миллий ғоянинг узвийлигини тушунтириш ўқитувчида катта маҳоратни талаб қилади. энг аввало маънавият нима? бу саволга олимлар, зиёлилар қизғин изланиш олиб бораётганликларини айтиб ўтиш жоиз. ушбу мавзуга доир кўплаб, мақола мулоҳазалар эълон қилаётганлиги маълум. у советлар тузуми даврида тилга олинмас, муҳокама қилинмас эди. маънавият – инсонни жамики бошқа мавжудотлардан ажратиб туришини англашимиз керак. чунки инсон-табиатнинг гултожи, яъни юксак маънавият эгаси бўла …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "билиш фаолияти. маънавият ва миллий ғоя узвийлигини тушунтириш методикаси"

1481461733_66521.doc билиш фаолияти. маънавият ва миллий ғоя узвийлигини тушунтириш методикаси шарқ мутафаккирларининг билиш фаолияти тўғрисидаги илмий-педагогик қарашлари академик лицейлар ва касб-ҳунар коллежлари, мактаб, таълим мазмунини қайта қуриш, мутахассислар тайёрлашнинг янги, самарали шаклларини излаб топиш бевосита талабаларнинг билиш фаолиятини жонлантириш билан боғланган. ҳозирги даврда талаба-ўқувчиларнинг билиш фаолиятини жонлантириш муаммоси ўз моҳиятига кўра фалсафа, социология, педагогика, психология, хусусий методика фанлари вакилларининг долзарб илмий – тадқиқот объекти бўлиб келмокда. бироқ бу муаммони ўрта аср қомусий олимларининг қарашлари, таълимотини ўрганмасдан туриб тўла ёритиш мумкин эмас. ўзбек олими х.х.тлашевнинг тадқиқотларида ўрта аср олимларининг дидактик ...

DOC format, 86.0 KB. To download "билиш фаолияти. маънавият ва миллий ғоя узвийлигини тушунтириш методикаси", click the Telegram button on the left.

Tags: билиш фаолияти. маънавият ва ми… DOC Free download Telegram