тушуниш ва тушунтириш

PPT 14 стр. 471,6 КБ Бесплатная загрузка

14 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 471,6 КБ

Тип файла PPT

Страницы 14

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 14

тушуниш ва тушунтириш тушуниш ва тушунтириш тушуниш ва унинг билиш билан ўзаро нисбати. тушуниш ва унинг билиш билан ўзаро нисбати. тушуниш ва унинг билиш (ва тушунтириш) билан ўзаро нисбати муаммоси кўпдан бери му- ҳокама қилинади. у бугунги кунда ҳам ўз аҳамиятини йўқотмаган ва кўп жиҳатдан баҳслидир. масалан, дильтей тушунишни матн муаллифининг маънавий дунёсига кириш сифатида тавсифлаган бўлса, хайдеггер учун тушуниш инсоннинг борлиққа ўзига хос муносабати, инсоннинг дунёда мавжуд бўлиш усулидир. гадамер фикрига кўра, ўтмиш маданиятини ту- шуниш талқин қилувчининг ўзини тушуниши билан узвийдир. шу сабабли тушуниш предметини муаллиф матнга жойлаган маъно эмас, балки маз- кур матн орқали англаб етилиши лозим бўлган моддий мазмун («ишнинг моҳияти») ташкил этади. бунда, гадамер фикрига кўра, ҳар қандай тушу- ниш тил муаммосидир: унга «тил медиуми»да эришилади (ёки эришил- майди) ва исботлашни тақозо этмайди. тушуниш ва унинг билиш билан ўзаро нисбати тушуниш ва унинг билиш (ва тушунтириш) билан ўзаро нисбати муаммоси кўпдан бери муҳокама қилинади. у …

2 / 14

иккинчи даражаси тадқиқотнинг бошқа, хусусан: мантиқий-методологик, аксиологик, культурологик восита ва методларини жалб қилишни тақозо этади диалогда тил воситасида алоқа қилиш жараёнида юзага келадиган тушуниш. тушуниш ё тушунмаслик натижаси бу ерда суҳбатдошлар ўз сўзларига қандай маъно юклашига боғлиқ. бир тилдан бошқа тилга таржима қилиш билан боғлиқ тушуниш. бу ерда ўзга тилда ифодаланган маънони она тили сўзлари ва гаплари ёрдамида ифода этиш ва сақлаш назарда тутилади. ҳозирги адабиётларда тушуниш турлари, типлари ва даража- ларининг ҳар хил таснифлари мавжуд. масалан, г.и.рузавин тушунишнинг уч асосий турини фарқлайди: герменефтик доира «олмахон ғилдираги» эмас, зеро, унда тафаккур қисмлардан аввалги бутунга эмас, балки ўз қисмларининг билими билан бойиган бутунга, яъни бошқа бутунга қайтади. герменевтик доира диалектик хусусиятга эга: унда тўлиқ ва чуқур тушунишдан янада тўлиқроқ ва чуқурроқ тушунишга томон ҳаракат содир бўлади, мазкур ҳаракат жараёнида тушунишнинг янада кенг уфқлари намоён бўлади. тушунишни ҳозирги даврги даврга боғлаш керакми? мазкур масала юзасидан икки асосий қараш мавжуд: керак эмас. мазкур …

3 / 14

маъносини тушуниб етиш жараёни; тушуниш ҳеч қачон билишдан ажралмайди, балки «маънони ўзлаштириш фаолиятининг босқичи» ҳисобланади. тушуниш – фикр юритиш орқали символда яширин маънони аниқлаш демак. бунда рикер қуйидаги ҳолатлардан келиб чиқади: тушуниш – бир онг томонидан узатиладиган, иккинчионг эса уни ташқи ифодалар орқали қабул қилиб оладиган белгилар маъносини тушуниб етиш жараёни; айни бир матн бир нечта маънога эга ва бу маънолар бир-бирига қўшилиб, қатлам ҳосил қилади. талқинларнинг хилма- хиллиги герменевтиканинг моҳиятини ташкил этади; герменевтика – изчил талқин қилиш жараёни; маъно маъно – тилдаги иборалар (сўзлар, гаплар ва ш.к.) мазмунининг синонимигина эмас, балки мураккаб, кўп қиррали ҳодиса. м. хайдеггер- нинг фикрича, маъно биринчидан, ҳар қандай қилмиш, хулқ-атвор, амал «нимага» ва «нима учун» содир этилганини назарда тутиши керак. иккинчидан, маъно йўналишга эга, яъни у ниманингдир провард мақсади (ҳаёт мазмуни тарих мазмуни ва ҳ.к.). маъно ҳосил қилиш жараёнлари объектив тарзда анъаналар, расм-русумлар, урф-одатлар ва рамзлар соҳасида содир бўлади ва тилда ифода этилади. гадамернинг …

4 / 14

тизимларга табиий тиллар (сўзлашув тиллари), илмий назарияларнинг гаплар тизими, сунъий тиллар, автоматлар учун дастурлар ва алгоритмлар, табиат ва жамиятдаги сигналлар тизимлари мисол бўлиши мумкин. символ фанда (мантиқ, математика ва б.) белги; 2) санъатда – илоҳий образнинг уни англаш, ифодалаш ёки муайян бадиий образ нуқтаи назаридан тавсифи. аллегориядан фарқли ўлароқ, символнинг маъноси унинг образи структураси билан узвий бўлиб, ўз мазмунининг чексиз кўп маънолилиги билан ажралиб туради. символ – моддий нарсалар ва жараёнларнинг белги ёки образ тарзида ифодаланган идеал мазмуни. символнинг моҳиятини формал мантиқ доирасида аниқ таърифлаш мумкин эмас. у идрок этувчи субъектнинг қизғин фаолиятига мўлжалланган сермаъно тизимдир. символик фаолият инсон онгига хосдир. немис файласуфи – неокантчи кассирер фикрига кўра, «инсон символик ҳайвондир»; тил, миф, дин, фан «символик шакллар» бўлиб, уларнинг воситасида инсон ўзини қуршаган муҳитни тартибга солади. символнинг маъноси фақат одамлар мулоқоти доирасида амалда мавжуд бўлади. у қанча сермаъно бўлса, шунча бой мазмун касб этади. символ структурасининг ўзи айрим ҳодиса орқали …

5 / 14

иқ. аммо тушуниш тушунтиришни, яъни ўрганилаётган ҳодисани қонунга ва сабабга боғлашни назарда тутмаслигини унутмаслик керак. бундан ташқари, тушунишни тушунтиришга қарама-қарши қўйиш, шунингдек инсон билиш фаолиятининг ҳар қандай соҳасида фаолият кўрсатувчи ва бир-бирини тўлдирувчи бу икки тадқиқот процедураларини бир-биридан ажратиш мумкин эмас. мазкур процедураларни фарқлаб, м.м.бахтин шундай деб ёзган эди:«тушунтиришда фақат бир онг, бир субъект, тушунишда эса – икки онг, икки субъект қатнашади. объектга нисбатан диалогик муносабат бўлиши мумкин эмас, шунинг учун ҳам тушунтириш диалогик жиҳатларга эга эмас (формал-риторик жиҳатдан ташқари). тушуниш ҳар доим маълум даражада диалогик хусусиятга эга» хулоса тушунтириш – инсоннинг ҳамкорлик фао- лиятида билиш жараёнлари объектига кирган нарса ва ҳодисаларнинг моҳиятини фикр узатиш, ўзаро таъсир ўтказиш, таъ- сирланиш, мулоқот, тақлид ёрдами билан ойдинлаштириш, хотирадаги билимлар ва ижтимоий тажрибалар билан уларни уй. унлаштирган ҳолда тушуниш сари етак- ловчи ақлий фаолият. тушунтириш ҳамкор- лик фаолиятида (фикрни изоҳловчи – фикрни қабул қилувчи иштирокида) инди- видуал, триалогик, полилогик шаклларида амалга оширилади. ўзининг …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тушуниш ва тушунтириш"

тушуниш ва тушунтириш тушуниш ва тушунтириш тушуниш ва унинг билиш билан ўзаро нисбати. тушуниш ва унинг билиш билан ўзаро нисбати. тушуниш ва унинг билиш (ва тушунтириш) билан ўзаро нисбати муаммоси кўпдан бери му- ҳокама қилинади. у бугунги кунда ҳам ўз аҳамиятини йўқотмаган ва кўп жиҳатдан баҳслидир. масалан, дильтей тушунишни матн муаллифининг маънавий дунёсига кириш сифатида тавсифлаган бўлса, хайдеггер учун тушуниш инсоннинг борлиққа ўзига хос муносабати, инсоннинг дунёда мавжуд бўлиш усулидир. гадамер фикрига кўра, ўтмиш маданиятини ту- шуниш талқин қилувчининг ўзини тушуниши билан узвийдир. шу сабабли тушуниш предметини муаллиф матнга жойлаган маъно эмас, балки маз- кур матн орқали англаб етилиши лозим бўлган моддий мазмун («ишнинг моҳияти») ташкил этади. бунда, гадамер фикрига кўр...

Этот файл содержит 14 стр. в формате PPT (471,6 КБ). Чтобы скачать "тушуниш ва тушунтириш", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тушуниш ва тушунтириш PPT 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram