endokrin sistema fiziologiyasi

PPTX 48 pages 1.1 MB Free download

48 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type PPTX

Pages 48

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 48

funktsiyalarning gumoral boshqarilishi. endokrin sistema fiziologiyasi. endokrin sistema (tizim) – organizmda gormonal boshqaruvni amalga oshiruvchi barcha inkretor hujayralar, to'qimalar va bezlarning funktsional birlashmasidir. endokrin sistema quyidagi tarkibiy qism/dan iborat: asl ichki sekretsiya bezlari. ularning mahsuloti gormonlar; aralash sekretsiya bezlari. bu bezlar endokrin funktsiyadan boshqa funktsiyalarni ham bajaradi: me'da osti, ayrisimon va jinsiy bezlar hamda platsenta (yo'ldosh, vaqtinchalik bez); turli to'qima va organlarda joylashgan va gormonsimon moddalarni sekretsiyalovchi bez hujayralari. ularning yig'indisi diffuz endokrin sistemani hosil qiladi. gormonlar (harakatga keltirish, qo'zg'atish) – bu – ichki sekretsiya bez hujayralarida sintez qilinib, organizm ichki muhiti (qon, limfa, hujayralararo suyuqlik va tserebrospinal suyuqlik)ga sekretsiya qilinadigan, distant ta'sir etadigan, yuqori biologik faollikka ega moddalardir. “gormon” termini birinchi bo'lib 1902 yilda angliyalik fiziologlar v.beyliss va e.starling tomonidan taklif etilgan. gormonlar ta'sir turlari: autokrin – hujayra goromonni sintezlaydi, hujayralararo suyuqlikka chiqaradi va gormon mazkur hujayraning o'ziga ta'sirini o'tkazadi neyrokrin – gormon ta'siri mediator ta'siri singari bo'ladi izokrin …

2 / 48

lgilaydi (uyqu-xushyorlik, hayot tarzi va mehnat= turli ijtimoiy va tabiiy-klimatik muhitga bog'liqligi, ko'payish, o'sish-rivojlanish va boshqalar); psixologik faoliyatni belgilaydi; distant ta'sir ko'rsatadi. 8. intellektni belgilaydi; 9. ko'payish va avlodini boqishni shakllantiradi; 10. hujayraichi, hujayralararo va organlararo o'zaro aloqalarni hamda maxsus boshqaruv funktsiyalarini amalga oshirib, informatsion funktsiyani bajaradi; 11. ichki muhitga chiqariladi (qon, limfa, hujayralararo suyuqlik, tserebrospinal suyuqlik); 12. juda yuqori biologik faollikka ega, ya'ni favqulotda oz kontsentratsiyada ham yuqori effekt beradi (10⁻⁶-10⁻¹²mol/l); 13. bir xil ximik tabiatga ega gormon turli joylarda sintezlanishi mumkin; 14. hujayra/ va nishon-organ/ga trop ta'sir qiladi va boshqa/; 15. spetsifiklikka ega, ya'ni, boshqa moddalar ma'lum gormon chaqirgan effektni chaqira olmaydi; 16. ular faqat butun (tirik) biologik tizim/ga ta'sir qiladi. gormonlarning umumiy xossalari va funktsiyalari: gormonlarning ximik tabiati barcha gormonlar ximik strukturasiga ko'ra 3 ta sinfga bo'linadi – oqsilli, steroid va aminokislotalar hosilalari. 1. oqsilli gormonlar guruhi: proteid-gormonlar (murakkab oqsillar) – bu glikoproteidlar. ushbu guruhga tireotrop gormon …

3 / 48

cha asosiy steroid gormonlar kelib chiqadi) - kortikosteron, kortizol, aldosteron, progestinlar, estradiol, estriol, estron, testosteron, d vitamini sterollari. shuningdek, ushbu guruhga araxidon kislotasi va uning hosilalari - prostaglandinlar, prostatsiklinlar, tromboksanlar va leykotrienlar kiradi. ushbu gormonlar – gidrofob. shu sababli ular sintezlangan joyidan hujayra membranasi orqali hamda boshqa tizim (qon, hujayralararo suyuqlik)larga qarshiliklarga uchramay o'tadi. lekin, gidrofobligi tufayli qonda ularga maxsus tashuvchilar zarur bo'ladi. gormonlarning ximik tabiati 3. aminokislota hosilalari gormonlari guruhiga – tirozin aminokislotasi hosilalari hisoblanmish - adrenalin, noradrenalin, dofamin, tireoid gormonlar (triyodtironin, tiroksin) kiradi. serotonin – triptofan hosilasi, gistamin – gistidin hosilasi va h.k.. faqat tireoid gormonlargina hujayralar membranasidan o'ta oladi, qolgan gormonlar plazmatik membranadan hujayra ichiga o'ta olmaydi. umuman olganda, gormonlar ximik tabiatini bilish ularning nishon-organ/ga ta'siridagi ayrim murakkab jarayonlar bosqichini tushunish imkonini beradi. gormonlarning ko'pqirraliligi ularning organizmga metobolitik, morfogenetik, kinetik, korrektsiyalovchi va reaktogen ta'sirlari tufaylidir. bu esa, ularning har qanday funktsional tizimning ajratib bo'lmaydigan va ishtiroki shart …

4 / 48

ktsiyalari intensivligining o'zgarishlari bilan namoyon bo'ladi; reaktogen effekt – boshqa gormonlar ta'siriga to'qima reaktivligining o'zgarishi b-n bog'liq. gormonlarning funktsional sinflanishi: i-guruh. effektor gormonlar – bevosita nishon-organga ta'sir ko'rsatadi. ii-guruh. trop gormon/ – effektor gormon/ sintezi va ajratilishini boshqaradi (masalan, tireotrop gormon). iii-guruh. rilizing-gormonlar yoki tormozlovchi gormonlar – gipotalamusda nerv hujayralari ajratadi. ular adenogipofizning trop gormonlari sintezi va ajralishini boshqaradi. aynan shu turdagi gormonlar orqali endokrin sistema mns b-n bog'langan. gormonlarning qonda transporti suvda eruvchan gormonlar (peptidlar i katexolaminlar) plazmada ham eriydi va shu holda sintezlangan joyidan nishon-to'qimalarga transport qilinadi, kapillyarlar devori orqali interstitsial suyuqlikka diffuziyalanib, nishon-hujayralarga yo'naladi. steroid va tireoid gormonlar, qonda plazma oqsillari b-n bog'langan holda tsirkulyatsiyalanadi (masalan, tiroksinning 99%). oqsillar b-n bog'langan gormonlar kapillyarlar devori orqali diffuziyalana olmaydi va oqsildan ajralmagunicha faol shaklga o'tmaydi. bu nishon-hujayralar giperstimulya-tsiyasini oldini oladi. qon plazmasida 10%gacha steroid i tireoid gormonlar erkin holda bo'lishi mumkin. oqsil-peptidli gormonlar aminokislotalar hosilalari steroidlar vazopressin < 1 …

5 / 48

i (steroid gormon/, peptid gormonlar va katexolaminlar); 4) gormon/ning buyrak tomonidan siydik tarkibi-da ekskretsiyasi (peptid gormon/ va katexolamin/). gormonlarning ta'sir mexanizmi gormon/ ta'sirining 1-bosqichi – bu ularning nishon-hujayra maxsus retseptori b-n o'zaro ta'sirlashuvidir. retseptor/dan ayrilgan hujayra/ javob berishga qodir bo'lmaydi. ayrim gormon/ uchun retsep-tor/ hujayra membranasi (tashqi yoki ichki yuzasi)da, boshqa gormon/ uchun esa tsitoplazmada va yadroda joylashgan bo'ladi. gormonlarning retseptorlar b-n o'zaro ta'sirlashuvi fermenta-tiv reaktsiyalar oqimini boshlanishiga sabab bo'ladi. reaktsiya/ning har bir stadiyasi bir-biridan tobaro kuchayib boradi, shu sababli gormon-ning juda kichik kontsentratsiyasi ham sezilarli effektni bera oladi. gormon/= retseptor/i yirik oqsil/ hisoblanadi. har bir nishon-hujayrada 2000 dan 100 000 gacha shunday retseptor bo'lishi mumkin. retseptor/ aniq bir gormonga yuqori ixtisoslashgan bo'ladi, shu sababli gormon maxsus retseptor/i bo'lgan to'qima/gagina ta'sirini ko'rsatadi. gormonlarni sezadigan retseptorlar soni va sezgirligining boshqarilishi faol retseptorlar sonining kamayib ketishini gormon kontsentratsiyasining ortib ketishi va ularning retseptorlar b-n bog'lanishi provokatsiya (keltirib chiqarishi) qilishi mumkin. faol retseptorlar …

Want to read more?

Download all 48 pages for free via Telegram.

Download full file

About "endokrin sistema fiziologiyasi"

funktsiyalarning gumoral boshqarilishi. endokrin sistema fiziologiyasi. endokrin sistema (tizim) – organizmda gormonal boshqaruvni amalga oshiruvchi barcha inkretor hujayralar, to'qimalar va bezlarning funktsional birlashmasidir. endokrin sistema quyidagi tarkibiy qism/dan iborat: asl ichki sekretsiya bezlari. ularning mahsuloti gormonlar; aralash sekretsiya bezlari. bu bezlar endokrin funktsiyadan boshqa funktsiyalarni ham bajaradi: me'da osti, ayrisimon va jinsiy bezlar hamda platsenta (yo'ldosh, vaqtinchalik bez); turli to'qima va organlarda joylashgan va gormonsimon moddalarni sekretsiyalovchi bez hujayralari. ularning yig'indisi diffuz endokrin sistemani hosil qiladi. gormonlar (harakatga keltirish, qo'zg'atish) – bu – ichki sekretsiya bez hujayralarida sintez qilinib, organizm ichki ...

This file contains 48 pages in PPTX format (1.1 MB). To download "endokrin sistema fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: endokrin sistema fiziologiyasi PPTX 48 pages Free download Telegram