endokrin tizimi fiziologiyasi

DOCX 12 pages 33.8 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.8 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

14- ma'ruza. endokrin tizimi fiziologiyasi. reja: 1. ichki sekretsiya bezlari haqida tununcha. 2. gormonlar. 3. gipofiz bezi va uning gormonlari. 4. epifiz bezi va uning gormonlari. 5. qalqonimon bez va uning gormonlari. 6. qalqon oldi bez va uning gormonlari. tayanch iboralari: endokrin, gormon, gipofiz, epifiz, qalqonsimon, qalqon oldi bezlari. ichki sekretsiya bezlari haqida tununcha. a’zolar, to’qimalar va hujayralarning o’zaro gumoral bog’lanishida ularning ba’zilari alohida muhim ahamiyat kasb etadi, chunki ular modda almashuviga, a’zo va to’qimalarning funktsiyasiga maxsus ta’sir etuvchi moddalar ishlab chiqaradi. bu modda gormonlar deb (grekcha «hormon»-qo’zg’atish so’zidan), ularni ishlab chiqaruvchi a’zolar esa endokrin bezlar yoki ichki sekretsiya bezlari deb ataladi. ularning bunday atalishiga sabab, ularning chiqarish yo’llari bo’lmay, o’zi ishlab chiqargan moddalarni to’g’ridan to’g’ri qonga chiqaradi. ichki sekretsiya bezlariga: gipofiz, qalqonsimon bez, qalqonsimon oldi bezi, oshqozon osti bezining langergans orolchasi, buyrak usti bezi, jinsiy bezlar, yo’ldosh va epifiz bezlari kiradi. bundan tashqari gormonlar ba’zi a’zo va to’qimalar tomonidan …

2 / 12

li diyabet kasalligi belgilari bilan o’lganlar. 2. jarroxlik operatsiyalarining murakkabligi hamda hayvonlarni og’ir jaroxatlarga olib kelishini inobatga olib, biron endokrin bezdan olingan ekstraktlarni yoki kimyoviy jihatdan toza gormonlarni normal hayvonlarga yuborish yoki o’sha bez to’qimasini organizmga ko’chirib o’tkazish. 3. bironta endokrin bezi zararlangan yoki olib tashlangan organizmga ikkinchi sog’lom organizmga ulash. bunda bezni olib tashlash oqibatlarini ikkinchi sog’lom organizm bezidan chiqayotgan gormonlar hisobiga kompensatsiya jarayonlari o’rganiladi. 4. bezga kiruvchi va bezdan chiquvchi qonning fiziologik faolligini taqqoslash. 5. qonda va siydikda gormonning miqdorini biologik va kimyoviy usullar bilan aniqlash. 6. gormonlarning biosintez mexanizmini radioaktiv izotoplar yordamida o’rganish. 7. gormonlarni sun’iy yo’l bilan sintez qilish va kimyoviy tuzilishini o’rganish. 8. biron endokrin bezi sust yoki ortiqcha ishlaydigan bemorlarni va ularni davolash maqsadida qilingan operatsiyalar oqibatlarini tekshirish. gormonnning kimyoviy tuzilishi ma’lum bo’lsa, miqdori og’irlik birligida ko’rsatiladi. gormonnning kimyoviy tuzilishi noma’lum bo’lsa, miqdori shartli biologik birliklarda ifodalanadi. bir biologik birlik deb ma’lum hayvonda maxsus …

3 / 12

egishli a’zolarga borib o’zining ta’sirini ko’rsatadi. 4. gormonlarning molekulasi birmuncha kichik bo’lganligi uchun hujayra membranasidan va kapillyar endoteliysidan oson o’tadi. 5. gormonlar to’qimada bir muncha tez parchalanadi, shunday ekan, gormonlar organizmda yetarli miqdorda bo’lishi, muayyan bezdan doim chiqib turishi zarur. 6. ko’pgina gormonlarning turga oid o’ziga xos xossalari yo’q. shuning uchun qoramol, cho’chqa va boshqa hayvonlardan olingan preparatlar klinikada keng qo’llaniladi. 7. gormonlar faqat hujayralarda yoki ularning faol tuzilmalarida ro’y beruvchi jarayonlarga ta’sir etadi. bundan tashqari, gormonlarning organizmga to’rt xildagi ta’siri ham tafovutlanadi. 1) metabolitik (moddalar almashinuviga ta’siri) 2) morfogenetik (o’sish, rivojlanishi, shakllanishiga ta’siri) 3) kinetik (muayyan a’zolar faoliyati bilan bog’liq ta’sir) 4) korrektsiyalovchi (a’zolar va to’qimalar faoliyati intensivligiga ta’siri) hozirgi kunga kelib, ko’plab gormonlarning tuzilishi o’rganilgan va laboratoriya sharoitida sun’iy yo’l bilan olingan. gormonlar, ularning tuzilishidagi umumiylikka, fizik-kimyoviy va fiziologik xossalariga qarab 3 turga bo’linadi: 1) steroidli gormonlar. 2) aminokislota hosilalaridan tashkil topgan gormonlar. 3)oqsil- peptid birikmali gormonlar. steroidli …

4 / 12

gi qaysi moddaning faoliyatini idora etayotgan bo’lsa, shu modda bevosita endokrin bezlarining faoliyatiga ta’sir etib, uning ishlash intensivligini o’zgartira oladi. misol tariqasida, qalqonsimon oldi bezi faoliyatini ko’rib chiqaylik. agar qonda kaltsiy kontsentratsiyasi ortib ketsa, bu gormondan chiqayotgan paratgormon miqdori kamayib ketadi, aksincha kaltsiy qondagi kontsentratsiyasi kamayib ketsa, bu gormonning stimulyatsiyasi kuchayadi. lekin, ko’p hollarda endokrin bezlarining faoliyatini boshqarish, ya’ni gormonlar sekretsiyasi bevosita emas, balki neyrogormonal yoki toza gormonal mexanizmlar orqali amalga oshiriladi. ichki sekretsiya bezlarining nerv tomonidan idora etilishi gipotalamus va uning neyrogormonlari orqali amalga oshiriladi. to’g’ridan-to’g’ri sekretor hujayralarga nerv ta’sirlar odatda uchramaydi (buyrak ustining miya qavati va epifiz bundan mustasno). nerv tolalarining bez hujayralarini idora etishi, bezdagi qon tomirlar tonusini idora etishi va qon bilan ta’minlashni yaxshilash bilan namoyon bo’ladi. ma’lumki, fiziologik vazifalarning idora etilishi, nerv tomonidan boshqarilishi – keskin mahalliy xarakterdadir, chunki xuddi telegraf aloqasiday axborot aniq manzilga yuboriladi. bundan farqli o’laroq gormonlarning ta’sir etish tarzi, radio aloqaning …

5 / 12

septorlar membranada yoki hujayra ichida joylashgan bo’lishi mumkin. hujayra membranasidan yomon o’tadigan (katexolaminlar va oqsilli gormonlar) gormonlar, membrana tashqarisida to’planadi, hujayra ichi tuzilmalariga ta’sir etishi uchun bunday gormonlar tashuvchi-mediatorlar yordamida hujayra ichiga olib kiriladi. bunday mediatorlarga gmf (tsiklik guanozinmonofosfat) va prostoglandinlar, sa +2 va boshqa moddalar kiradi. hujayra membranasidan bemalol o’ta oladigan gormonlar (steroidli gormonlar ), hujayra ichi tuzilmalariga to’g’ridan-to’g’ri ta’sir ko’rsatib, effektni yuzaga chiqaradi. gormonlar sekretsiyasi va ularning qonda tashilishi. qonga tushgan gormonlar plazmadagi oqsillar bilan birikma hosil qiladi. atigi 5-10 % gormonlar esa qonda erkin holda bo’lib, faqat shulargina retseptorlar bilan aloqa o’rnata oladilar. maxsus gormon biriktiruvchi oqsillarga, transkortin, testosteron-esterogen biriktiruvchi globulin, tiroksin biriktiruvchi globulin va boshqalar kiradi. aldosteron, odatda «tashuvchi» oqsillar bilan birikma hosil qilmay, u doim albumin bilan birikkan holda bo’ladi. gormonlar sekretsiyasi va tashilishi bilan neyromediatorlar ajralishi mexanizmini solishtiramiz. nerv oxiri bitta hujayraga kelib birikadi va qo’zg’alish shu hujayraga uzatiladi, gormon esa, ushbu gormonga tegishli …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "endokrin tizimi fiziologiyasi"

14- ma'ruza. endokrin tizimi fiziologiyasi. reja: 1. ichki sekretsiya bezlari haqida tununcha. 2. gormonlar. 3. gipofiz bezi va uning gormonlari. 4. epifiz bezi va uning gormonlari. 5. qalqonimon bez va uning gormonlari. 6. qalqon oldi bez va uning gormonlari. tayanch iboralari: endokrin, gormon, gipofiz, epifiz, qalqonsimon, qalqon oldi bezlari. ichki sekretsiya bezlari haqida tununcha. a’zolar, to’qimalar va hujayralarning o’zaro gumoral bog’lanishida ularning ba’zilari alohida muhim ahamiyat kasb etadi, chunki ular modda almashuviga, a’zo va to’qimalarning funktsiyasiga maxsus ta’sir etuvchi moddalar ishlab chiqaradi. bu modda gormonlar deb (grekcha «hormon»-qo’zg’atish so’zidan), ularni ishlab chiqaruvchi a’zolar esa endokrin bezlar yoki ichki sekretsiya bezlari deb ataladi. ularning b...

This file contains 12 pages in DOCX format (33.8 KB). To download "endokrin tizimi fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: endokrin tizimi fiziologiyasi DOCX 12 pages Free download Telegram