монийлик ва маздакийлик

DOC 61,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1451620963_62806.doc монийлик ва маздакийлик режа: 1. моний ҳаёти ва унинг диний фаолияти. 2. монийлик (манихейство) таълимоти. 3. маздакийлик (маздакизм) таълимоти ва ҳаракати. моний ҳаёти ва унинг диний фаолияти шарқ ўлкаларида ер мулкчилигига асосланган ижтимоий-иқтисодий муносабатлар ҳукмрон бўлаётган илк ўрта аср даврининг бошларида, айниқса, араб халифалиги ташкил топиб, ислом дини эрон – турон бўйлаб тарқалиши давомида шарқ фалсафий-ахлоқий, диний-маънавий дунёсида зардуштийлик, буддавийлик, шаманлик, христианлик, ҳиндуийлик динлари билан бир қаторда монийлик динининг ҳам нуфузи, обрў-эътибори баланд бўлган. марказий осиё, эрон, ғарбий осиёнинг кўплаб халқлари ялписига бўлмаса-да, монийликни қабул қилиб, катта ижтимоий таъсир кучига эга бўлган жамоалар ташкил қилганлар. жумладан, илк ўрта асрларда туркий халқлар орасида монийлик жамоалари кўпчиликни ташкил этган. улар бутун марказий осиё ва шарқий туркистон бўйлаб тарқалган. монийлик динининг асосчиси сурайк патик ҳисобланади. кейинчалик унга моний – руҳ лақаби берилган. унинг номи арабийлаштирилган тўла шакли x аср араб тарихчиси ибн ан-надимнинг “фиҳрист” китобида моний ибн фаттак бобак ибн абу барзам …

ерда шаҳар марказидаги ибодатхона ўзининг салобати, ҳашами билан болани мафтун этади. моний аввалига мажусий динига эътиқод қилган, у қадимги динларнинг қонун-қоидалари ва йўналишларини яхши билган эди. у мажусийлар ибодатхонасига тез-тез бориб турди. кунлардан бирида ибодатхонага келган моний онгига сирли илоҳий товуш эшитилади. ибодатхонадаги турли диний анъаналар 12 ёшли моний учун ўз мазмунини йўқотади. аввалига у ўша замон учун жозибали бўлган гностикларнинг “муғтасила” (ювинувчилар) номли жамоасига аъзо бўлади. тезда бу жамоадан ҳам кўнгли тўлмай қолади. ниҳоят, чуқур тафаккурга берилган моний 12 ёшида ўзига илоҳий хабар келганини маълум қилади. унга ўзидан хабар берган илоҳнинг номини моний “икки моҳият руҳи” деб атайди. шунга кўра, моний дини дуалистик ғояга асосланган деб айтиш мумкин. 241 йилда, моний 24 ёшга етганда унга ўз илоҳидан яна хабар етишади. шундан сўнг моний ўзининг даъватчилик фаолиятини бошлайди. бу пайтда эронда аршакийлар подшолиги тугаб, сосонийлар сулоласининг асосчиси ардашир попак ўғлининг подшолиги ниҳоялаб қолган эди. унинг ўғли шопур i (242-273) моний …

ардуштийликдаги дуализм — яхшилик билан ёвузлик, нур билан қоронғулик, руҳий олам билан моддийлик орасидаги кураш монийлик эътиқодининг асосини ташкил этади. биринчи оламда худо, иккинчисида – шайтон (иблис) ҳукм суради. икки олам кураши фалокат билан тугайди. натижада моддийлик ҳалокатга учраб, руҳ озодликка чиқади. монийлик таълимотига кўра, бу дунё ёвузлик дунёсидир. инсон икки унсурдан – нур фарзанди бўлган руҳ ва зулмат фарзанди ҳисобланмиш жисмдан иборат. шунинг учун ҳам у зулматга қарши курашда нур кучларига мадад бера олади. моний ўзини исо ишининг давомчиси, инжилдаги “фораклит” (параклет) деб атади. зардуштийликдан фарқли ўлароқ, дуализм таълимотига кўра, нур ва зулмат азалийдир. зардуштийлар таълимотида эса зулмат, баъзи сабабларга кўра, кейинчалик пайдо бўлади. монийликда нур ва зулмат азалийлик жиҳатидан тенг бўлиб, жавҳар (ядро), табиат (характер), феъл-ҳаракат, жойлашган тараф ва жойи, унсурлари, жисм ва руҳлари жиҳатидан турличадир. ҳеч бир нарса йўқдан бор бўлмайди. азалда бор нарса йўқ бўлмайди. шунинг учун ҳам нур ва қоронғулик азалий ва абадийдир. бу иккала …

и сафида шопур билан бирга кўп йиллар ёнма-ён яшади. моний барча тадбирларда, шунингдек, сафарларда подшоҳга ҳамроҳлик қилди. 244-261 йилларда моний миср ва бир қатор ғарбий европа мамлакатларида марказий осиё ва бошқа шарқий осиё ўлкаларида ўз динининг миссионерлик тарғиботларини ғоят самарали олиб борди. бу ишда унинг мар-аммо сингари издошлари катта хизмат қилдилар. моний ўзининг асарларидан бирида “менинг диним ҳар бир элда, ҳар бир юртда ва ҳар қандай тилда барча учун қуёшдай равшан бўлади ва узоқ мамлакатларга тарқалади”, – дея башорат қилган эди. монийликнинг тарқалишида эроннинг шарқий ўлкалари, собиқ парфия ерлари ҳамда марказий осиё таянч майдони бўлиб хизмат қилди. viii-ix асрларга келиб худди шу ўлкалар орқали моний дини шарқий туркистон, марказий осиё бўйлаб кенг тарқалди. монийликнинг уйғур, туркий, суғдий, парфия тиллардаги кўплаб ёдгорликлари унинг буюк ипак йўли тармоқлари бўйлаб ёйилган халқаро дин даражасига етганлигидан далолат беради. шопур i вафот этгач эрон тахтини унинг ўғли ормазд i эгаллади. лекин унинг подшоҳлиги узоққа чўзилмай, …

илинди, улар худоларининг тасвирлари ҳамда ибодатхоналари вайрон қилинди, кўплаб оташ ибодатхоналарга асос солинди”. монийлик сосонийлар давлати билан бир қаторда кушон империясида ҳам тарқалган. бу ҳақда кўплаб тарихий ёзма манбалар гувоҳлик беради. моний дини марказий осиё ўлкалари бўйлаб iii асрдан то xv асргача ўз жамоаларига эга бўлиб келган. бу диннинг тарқалиши ва тақдири ҳақида абу райҳон беруний шундай дейди: “моний даъватини қабул қилганларнинг қолдиқлари ислом шаҳарларининг бирор жойида жам бўлишлари мумкин бўлмайдиган даражада тарқалиб кетганлар. ислом мамлакатидан ташқарида эса, шарқ туркларининг, хитой, тибет аҳолисининг аксари, ҳиндларнинг баъзилари моний динига эътиқод қиладилар”. марказий осиёда монийликнинг йирик марказлари марв шаҳри ва самарқандда бўлган. бу диннинг шарқда кенг тарқалишида ушбу марказларнинг роли катта бўлган. маздакийлик (маздакизм) ҳаракати ва таълимоти маздакийлик эронда ва унга қўшни мамлакатларда илк ўрта асрларда тарқалган. асосчиси – маздак (470-529). таълимотнинг асосий ғоялари iii аср охирларида пайдо бўлган. унинг таълимотига кўра, дунё жараёнларининг замирида оқилона қонуният асосида ҳаракат қиладиган ёрқин ва …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "монийлик ва маздакийлик"

1451620963_62806.doc монийлик ва маздакийлик режа: 1. моний ҳаёти ва унинг диний фаолияти. 2. монийлик (манихейство) таълимоти. 3. маздакийлик (маздакизм) таълимоти ва ҳаракати. моний ҳаёти ва унинг диний фаолияти шарқ ўлкаларида ер мулкчилигига асосланган ижтимоий-иқтисодий муносабатлар ҳукмрон бўлаётган илк ўрта аср даврининг бошларида, айниқса, араб халифалиги ташкил топиб, ислом дини эрон – турон бўйлаб тарқалиши давомида шарқ фалсафий-ахлоқий, диний-маънавий дунёсида зардуштийлик, буддавийлик, шаманлик, христианлик, ҳиндуийлик динлари билан бир қаторда монийлик динининг ҳам нуфузи, обрў-эътибори баланд бўлган. марказий осиё, эрон, ғарбий осиёнинг кўплаб халқлари ялписига бўлмаса-да, монийликни қабул қилиб, катта ижтимоий таъсир кучига эга бўлган жамоалар ташкил қилганлар. жумладан, ил...

Формат DOC, 61,5 КБ. Чтобы скачать "монийлик ва маздакийлик", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: монийлик ва маздакийлик DOC Бесплатная загрузка Telegram