манихеизм

DOC 73,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1447001597_62162.doc манихеизм режа: · моний ҳаёти ва фаолияти. · моний таълимоти. · марказий осиёда манихеизм. · муқаддас китоблари · манихеизмнинг тарқалиши · манихеизмнинг эрондаги тақдири. моний ҳаёти ва фаолияти. шарқ ўлкаларида ер мулкчилигига асосланган ижтимоий-иқтисодий муносабатлар мустаҳкамланаётган ўрта асрлар даврининг бошларида зардуштийлик, буддизм, христианлик, ҳиндуизм динлари билан бир қаторда манихеизм динининг ҳам нуфузи кучли эди. араб халифалиги ташкил топиб, ислом дини эрон-турон бўйлаб тарқалиши давомида эрон, ғарбий осиёнинг анчагина аҳолиси манихеизмни қабул қилиб, бу дин катта ижтимой таъсир кучига эга бўлди. кўплаб монавий жамоалар шакллана бошлади. жумладан, илк ўрта асрларда туркий халқлар орасида манихеизм жамоалари кўпчиликни ташкил қилган. улар бутун марказий осиё ва шарқий туркистон бўйлаб тарқалган эдилар. манихеизм динининг асосчиси сурайк патик (216-277) ҳисобланади. кейинчалик унга моний – «руҳ» лақаби берилган. унинг номининг арабийлаштирилган тўла шакли x аср араб тарихчиси ибн ан-надимнинг «фиҳрист» китобида моний ибн фаттақ бобак ибн аби барзом деб зикр этилган. монийнинг аждодлари парфия подшолари аршакийлар …

имги динларнинг қонун-қоидалари ва мазҳабларини яхши билар, ўзи мажусийликка эътиқод қилгани учун улар ибодатхонасига тез-тез бориб турар эди. кунлардан бирида ибодатхонага келган моний онгига сирли илоҳий товуш эшитилади. ибодатхонадаги турли диний маросимлар ёш моний учун ўз мазмунини йўқотади. аввалига у ўша замонда расм бўлган гностикларнинг «муғтасила» (ювинувчилар) номли жамоасига аъзо бўлади. тезда бу жамоадан ҳам кўнгли тўлмай қолади. ниҳоят, чуқур тафаккурга берилган моний 12 ёшга тўлганда ўзига илоҳий хабар (ваҳй) келганини маълум қилади. ўзидан хабар берган илоҳнинг номини моний «икки моҳият руҳи» деб атайди. шунга кўра, моний динини дуалистик ғояга асосланган деб айтиш мумкин. 241 йилда – моний 24 ёшга етганда – унга ўз илоҳидан яна хабар келади. шундан сўнг моний ўзининг даъватчилик фаолиятини бошлайди. бу пайтда эронда аршакийлар (парфия) подшолиги тугаб, сосонийлар сулоласининг асосчиси ардашир попак ўғлининг хукмронлиги ниҳоялаб қолган эди. унинг ўғли шопур i (242-273) моний таълимотининг илк ҳомийсига айланади. подшоҳ шопурнинг тахтга ўтириш маросими пайтида моний ўз …

илик билан ёмонлик, нур билан қоронғулик, руҳий олам билан моддийлик орасидаги кураш – манихеизм эътиқодининг асосини ташкил этади. биринчи оламда худо, иккинчисида – шайтон ҳукм суради. бу икки олам кураши фалокат билан тугайди. натижада моддийлик ҳалокатга учраб, руҳ озодликка чиқади. манихеизм таълимотига кўра, бу дунё – ёвузлик дунёси. инсон икки унсурдан – нур фарзанди бўлган руҳ ва зулмат фарзанди ҳисобланмиш жисмдан иборат. шунинг учун ҳам у зулматга қарши курашда нур кучларига мадад бера олади. моний ўзини исо ишининг давомчиси, инжилдаги параклет деб атади. зурванизмдан фарқли ўлароқ, дуализм таълимотига кўра, нур ва зулмат азалийдир. зардуштийлар таълимотида эса зулмат кейин пайдо бўлади. манихеизмда нур ва зулмат азалийлик жиҳатидан тенг бўлиб, жавҳар (ядро), табиат (характер), феъл-ҳаракат, жойлашган тараф ва ўрни, унсурлари, жисм ва руҳлари жиҳатидан турличадир. ҳеч бир нарса – йўқдан бор бўлмайди. азалда бор нарса – йўқ бўлмайди. шунинг учун ҳам нур ва қоронғулик азалий ва абадийдир. бу иккала куч ҳам қудратли, …

ойдаги мартабаси яна ҳам ортда ва у давлатининг диний-ғоявий раҳнамосига айланди. шундан бошлаб моний сарой аъёнлари сафида шопур билан бирга кўп йиллар ёнма-ён яшади. моний барча тадбирларда, шунингдек, сафарларда подшоҳга ҳамроҳлик қилди. 244-261 йиллар мобайнида моний миср ва бир қатор ғарбий европа мамлакатларида, марказий осиё ва шарқий осиё ўлкаларида ўз динининг миссионерлик тарғиботларини ғоят самарали олиб борди. бу ишда унинг мар аммо сингари издошлари катта хизмат қилдилар. моний ўзининг асарларидан бирида: «менинг диним ҳар бир элда, ҳар бир юртда ва ҳар қандай тилда барча учун қуёшдай равшан бўлади ва узоқ мамлакатларга тарқалади», дея башорат қилган эди. марказий осиёда манихеизм. манихеизмнинг тарқалишида эрондан шарқда жойлашган ўлкалар, собиқ парфия ерлари ҳамда марказий осиё таянч майдони бўлиб хизмат қилди. viii-ix асрларга келиб худди шу ўлкалар орқали моний дини шарқий туркистон (турфон подшоҳлиги), шарқий осиё бўйлаб кенг тарқалди. уйғур, туркий, сўғдий, парфия тилларидаги кўплаб ёзма ёдгорликлар манихеизмнинг ҳам буюк ипак йўли бўйлаб ёйилиб, халқаро …

ияси чегараларида бўлганлар. манихеизмнинг шарқдаги биринчи тарғиботчиси мар аммо ҳисобланади. шарқий туркистондан топилган манихеизмга оид икки ҳужжат шундан дарак берадики, моний ўз таълимотини эрондан шарқда ёйишни жуда ҳам орзу қилган. шу мақсадда ўз миссионерларини шарқнинг турли ўлкаларига жўнатган. бу ҳужжатларнинг бирида кўплаб монавий миссионерларнинг марвдан заммга (ҳозирги туркменободга яқин) жўнатилганлиги ҳақида гапирилади. иккинчи ҳужжатда эса, мар аммонинг хуросонга, кушон чегаралари яқинига айнан монийнинг ўзи томонидан унинг таълимотини ёйиш учун юборилганлиги ҳақида хабар берилган. унда айтилишича, мар аммонинг йўлини илоҳий пари баг ард (хуросон чегараларининг руҳи) тўсиб турганлиги ва узоқ давом этган музокаралардан кейин хуросоннинг барча дарвозалари унга очилганлиги тилга олинади. мазкур ёдгорликларнинг биринчисида монавий миссионерларининг сўғддаги фаолиятлари ҳақида гап боради. балки шарқий туркистонга ҳам улар орқали манихеизм кириб боргандир. ҳужжатларнинг иккинчиси iii-iv асрлардаги бақтрия ва ундаги манихеизмнинг ҳолати ҳақида хабар беради. парфия манихеизмига оид бир қатор ёдгорликлар хабар қилишича, монавийлар билан буддистларнинг эрон ва ҳиндистон чегараларида яқин алоқада бўлганлар. vi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "манихеизм"

1447001597_62162.doc манихеизм режа: · моний ҳаёти ва фаолияти. · моний таълимоти. · марказий осиёда манихеизм. · муқаддас китоблари · манихеизмнинг тарқалиши · манихеизмнинг эрондаги тақдири. моний ҳаёти ва фаолияти. шарқ ўлкаларида ер мулкчилигига асосланган ижтимоий-иқтисодий муносабатлар мустаҳкамланаётган ўрта асрлар даврининг бошларида зардуштийлик, буддизм, христианлик, ҳиндуизм динлари билан бир қаторда манихеизм динининг ҳам нуфузи кучли эди. араб халифалиги ташкил топиб, ислом дини эрон-турон бўйлаб тарқалиши давомида эрон, ғарбий осиёнинг анчагина аҳолиси манихеизмни қабул қилиб, бу дин катта ижтимой таъсир кучига эга бўлди. кўплаб монавий жамоалар шакллана бошлади. жумладан, илк ўрта асрларда туркий халқлар орасида манихеизм жамоалари кўпчиликни ташкил қилган. улар бутун марказ...

Формат DOC, 73,5 КБ. Чтобы скачать "манихеизм", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: манихеизм DOC Бесплатная загрузка Telegram