g’arb falsafasining ustuvor yo’nalishlari

DOCX 21 pages 46.1 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.1 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

g’arb falsafasining ustuvor yo’nalishlari. qadimgi yunoniston va antik davr rim falsafasi. qadimgi davr falsafasining bir silsilasi yunoniston va rimga tegishlidir. bu davrdagi falsafiy qarashlar — antik davr falsafasi deb yuritiladi. unda milet falsafiy maktabi, eley falsafiy maktabi, fales, zenon, geraklit, pifagor, suqrot, aflotun, arastu, demokrit, epikur va boshqalarning falsafiy, tabiiy-ilmiy, ijtimoiy-axloqiy ta’limotlari muhim o’rin egallaydi. orfiklar va boshqa qator afsonaviy-falsafiy ta’limotlar vakillari yunonlarning an’anaviy diniy e’tiqodlarini to’g’rilash va tozalashga urindilar. shu vaqtning o’zida (er.ol. vi asr) ioniya naturfalsafasi deb atalgan maktabning vakillari bo’lgan tolis (fales), anaksimandr va anaksimenlar dunyoga butunlay boshqacha qarashni rivojlantirdilar. ularning har uchchalasi kichik osiyodagi yunon shahar-davlati bo’lgan milet shahrida tug’ilgan edi. miletlik mutafakkirlar birinchi bo’lib koinotni uyg’un ravishda tuzilgan, o’z-o’zidan rivojlanuvchi va o’zi tomonidan boshqariladigan tizim sifatida tasvirlashga urindilar. olam hech qanday xudolar va hech qanday odamlar tomonidan yaratilgan emas. u doimo mavjud bo’lishi lozim. uni boshqarayotgan qonunlarni inson tushunib yetishi mumkin. ularda hech qanday tushunib …

2 / 21

iy va cheksiz javhar bo’lib, sifat jihatdan uni to’rt tabiiy hodisaning birortasiga bog’lab bo’lmaydi va shu bilan birga u doimiy harakatdadir. uzluksiz harakat jarayonida apeyrondan qarama-qarshi ibtidolar bo’lgan issiqlik va sovuqlik, quruqlik va namlik va shunga o’xshashlar ajralib chiqadi. qarama-qarshiliklarning ushbu juftliklari o’zaro ta’sirga kirishib tabiatning ham tirik va ham o’lik hodisalarini vujudga keltiradilar. anaksimandr tomonidan berilgan dunyo manzarasi kelib chiqishi jihatidan o’sha zamon uchun butunlay yangi va g’ayri oddiy edi. u o’zida bir qator moddiyuncha va dialektik xususiyatga ega bo’lgan unsurlarni yaqqol ifodalar edi. shu jumladan o’z shaklini doimo o’zgartirib boruvchi va hamma narsalarni qamrab oluvchi birlamchi javhar to’g’risidagi tasavvur, moddaning hozirgi zamondagi tasavvuriga juda yaqindir. qarama-qarshiliklarning kurashi va ularning birini ikkinchisiga o’tib turishi, hamda ularni dunyodagi ko’plab xilma-xil barcha jarayonlarning bosh manbasi ekanligi haqidagi fikr ham hozirgi zamon ilmiy qarashlari bilan hamohangdir. yunonistonlik faylasuflar shuni yaxshi tushunar edilarki, har qanday bilimlarning eng ishonchli asosi bo’lib tajriba, tajribaviy izlanishlar …

3 / 21

asavvur etgan. anaksimandr osmon gumbazi boylab harakat qiladigan yoritgichlar holatini namoyish etadigan «samoviy doira»ni kashf etdiki, unda yoritgichlarni yerga va bir-birlariga nisbatan joylashganliklarini ko’rsatuvchi imkoniyat mavjud edi. miletdan keyingi ioniya falsafasining markazi, faylasuf geraklitning vatani efes shahri edi. dunyoning birlamchi unsurini geraklit olovda ko’rdi. geraklitning falsafa tarixidagi ahamiyati shunda ediki, u moddaga xos bo’lgan qonuniylik zaruriyati haqidagi masalani dunyoning dialektik rivojlanishi holati bilan bog’lab tushuntirdi. qarama-qarshiliklarning dialektik birligi geraklit tomonidan shunday ifodalandiki, ular bir-birlarini doimo o’zaro uyg’unlikda to’ldiradilar va shu jihatdan paydo bo’ladilar. u o’z falsafasining asosiy nuqtai nazarlarini hammaga keng ma’lum bo’lgan bir qator hikmatli so’zlarda ifodaladi: «hamma narsa oqimda, hamma narsa o’zgarishda», «bir daryoga ikki marta sho’ng’ib bo’lmaydi» va hokazo. janubiy italiyada faoliyat ko’rsatgan mashhur falsafiy maktab pifagorchilar maktabi edi. pifagorchilar demokratiyaga dushman bo’lgan, ommadan ajralib qolgan, o’z qobig’iga o’ralgan aslzodalar to’dasi edi. ularning sirli ta’limoti ko’proq nozik tab xususiyatga ega bo’lib, aqliy yuksaklikka da’vo qilar edi. pifagor …

4 / 21

qtda insonning xudo bilan shaxsiy aloqasi to’g’risidagi mashhur g’oya tarqaldi. uni biz masalan, an’anaviy qarashlarga salbiy munosabatda bo’lgan yevripid ijodida uchratamiz. yangi diniy e’tiqodlarning, masalan, tabobat xudosi asklepiyaning ahamiyati oshib bordi. vazifalarining o’zgarganligi munosabati bilan ba’zi eski diniy aqidalar yangitdan tug’ildi. an’anaviy diniy aqidalarning tushkunligi frakiyalik va osiyolik chet el aqidalarini elladaga keng ravishda kirib kelishiga sabab bo’ldi. shuningdek, diniy tasavvufning yoyilishi ham o’ziga xos xususiyat edi. bu davr moddiy unchiligining eng yorqin vakillari anaksagor va empedokl edilar. anaskagor fikricha, dunyo dastavval harakatsiz qotishmadan iborat bo’lib, eng kichik zarrachalardan («urug’lar») tashkil topgan ediki, unga aql (nus) harakat bag’ishlagan. anaksagorning aql haqidagi ta’limoti faoliyatsiz moddaga harakat manbasini keskin qaramaqarshi qoyganligini bildirar edi. bu narsa falsafiy fikrning kelgusi rivojiga (yangi zamon falsafasining «birinchi turtki» g’oyasi) sezilarli ta’sir ko’rsatdi. empedokl barcha narsalar asosida birlamchi to’rt unsur («barcha ashyolarning o’zagi»): olov, havo, tuproq va suvni ko’rdi. empedokl aqidasicha, barcha ashyolar miqdor va sifat jihatdan …

5 / 21

gan davriga miletlik levkipp va abderlik demokrit (er.ol. 460 yillar) ta’limotlarida erishdi. levkipp atomistik falsafaga asos soldi. uning shogirdi demokrit uni kengaytirib, sayqallashtirdi va har tomonlama umumiy falsafiy tizim yaratdi. ushbu nazariyaga muvofiq dunyo bo’shliq va harakatdagi atomlardan, ya’ni sifat jihatdan bir xil va o’zgarmaydigan, ammo shakl va andoza jihatdan turlicha bo’lgan cheksiz mayda bo’linmas zarrachalardan tashkil topgan. atomlar bo’shliqda harakat qiladilar va ularning bir-biriga qo’shilishi butun dunyoni vujudga keltiradi. tirik mavjudot tirik bo’lmagan narsadan ruhi borligi bilan farq qiladi. ruh doira shaklidagi harakatlanuvchi atomlardan tashkil topgan. demokrit ruhni o’ladigan narsa deb hisobladi. qachonki, badan o’lsa, atomlar makonga sochilib ketadi. demokrit ta’limotidagi eng muhim qoida, bu moddaning ajralmas xususiyati sifatida taqdim etilgan va unga xos bo’lgan harakat haqidagi qarashdir. harakat ruh ta’sirining natijasi bo’lmay, balki moddaning o’zini xususiyatidir. demokrit falsafa tarixida birinchi marta keng yoyilgan bilish nazariyasini yaratdiki, uning manbai hissiy tajriba edi. ammo demokrit fikricha, ashyolarning haqiqiy «tabiati» (atomlar)ni …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "g’arb falsafasining ustuvor yo’nalishlari"

g’arb falsafasining ustuvor yo’nalishlari. qadimgi yunoniston va antik davr rim falsafasi. qadimgi davr falsafasining bir silsilasi yunoniston va rimga tegishlidir. bu davrdagi falsafiy qarashlar — antik davr falsafasi deb yuritiladi. unda milet falsafiy maktabi, eley falsafiy maktabi, fales, zenon, geraklit, pifagor, suqrot, aflotun, arastu, demokrit, epikur va boshqalarning falsafiy, tabiiy-ilmiy, ijtimoiy-axloqiy ta’limotlari muhim o’rin egallaydi. orfiklar va boshqa qator afsonaviy-falsafiy ta’limotlar vakillari yunonlarning an’anaviy diniy e’tiqodlarini to’g’rilash va tozalashga urindilar. shu vaqtning o’zida (er.ol. vi asr) ioniya naturfalsafasi deb atalgan maktabning vakillari bo’lgan tolis (fales), anaksimandr va anaksimenlar dunyoga butunlay boshqacha qarashni rivojlantirdilar. ul...

This file contains 21 pages in DOCX format (46.1 KB). To download "g’arb falsafasining ustuvor yo’nalishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: g’arb falsafasining ustuvor yo’… DOCX 21 pages Free download Telegram