табиат мавзуси ва поэтик образ

DOC 123,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662842677.doc табиат мавзуси ва поэтик образ табиат мавзуси ва поэтик образ шоирнинг табиатни тасвирлашдаги индивидуал бадиий маҳорати ва поэтик мушоҳада усулларининг ўзига хослигини белгилашда ижодкорнинг борлиқ ҳақидаги фикрларига замин бўлган фалсафий асосларни англаб етиш, унинг эстетик мезонларини аниқлаш, шеърларида қўлланилган поэтик тил усуллари, бадиий услуб, поэтик образлар силсиласини текширишнинг аҳамияти катта. бинобарин, бадиий сўзнинг маъно нозикликларини чуқур ҳис этиш, ўз туйғуларига ҳамоҳанг поэтик образларни топа билиш шоир поэтик маҳоратини ўстирувчи омиллардан бири саналади. бадиий образларнинг асоси сўз бўлиб, унинг серқирра маъно нозикликларида жозибадорлик, эмоционал-экспрессив таъсирчанлик ва мантиқий тугаллик бўлиши керак. барча диний образлар поэтик тафаккур маҳсули бўлиб, улар халқимиз ҳаётини, табиат ва жамиятдаги воқеа-ҳодисаларни ҳаққоний акс эттиришлари талаб қилинади.кейинги йилларда ўзбек адабиётининг турли даврларида яратилган асарларнинг поэтик образларнинг ўзига хослиги, тарихий асослари ва бадиий хусусиятларига бағишланган қатор асарлар яратилди. бу тадқиқотларнинг барчасида поэтик образларнинг муайян ҳаётий асослари мавжудлиги, у сўздан пайдо бўлиб, сўзнинг устқуртмаси ҳисобланиши қайд этилган. дарҳақиқат, шеърнинг таъсирчанлигини, …

р қатлами ва сўзнинг хилма-хил маъноларини юзага келтириш усуллари билан, бошқача қилиб айтганда, поэтик сўзнинг бадиий мушоҳада майдонидаги фаолияти жараёнида яратилади. бадиий образларга асос бўлган поэтик сўзларнинг пайдо бўлиши ва поэтик шаклга кириши муайян ҳаётий-ижтимоий жараёнлар маҳсулидир. поэтик образ ғоят серқирра ва мазмундор бадиий қурилма бўлиб, шеърнинг ғоявий ва руҳий қудратини ўзида мужассамлаштирган эстетик марказдир. шоир айтмоқчи бўлган бадиий фикр у қўллаган сўзлар сеҳри ҳам ана шу поэтик образ бағрига яширингандир. чунки поэтик «образнинг ёрқинлиги, ҳаётийлиги, ўзига хослиги ҳам шоир дунёқарашининг чуқурлигига, эстетик идеалининг мукаммал шаклланишига боғлиқ» . поэтик образдан фойдаланишда бадиий фикрнинг мантиқий тараққиётини таъминлаш, образ ва табиатдан олинган объектнинг мутаносиблигига эришиш тасвирланаётган оламни табиий рангларда кўришга интилиш маҳорат белгисидир. маълумки, муайян табиат ҳодисаси ёки нарсалар ҳақида бир неча шоир шеър ёзиши, ҳар қайси ўз бадиий мезонлари даражасида поэтик образ яратиши мумкин. ана шу поэтик маҳорат индивидуаллигининг маҳсули ўлароқ 70-80-йиллар ўзбек шеъриятида дарахт, гул, тупроқ, тоғ, ёмғир, шамол, қор, …

нинг «бир чинор остида», «ёнаётган дарахт», «тунда оқарган дарахтлар», у.азимовнинг «бир дарахтнинг сўнгги қўшиғи», т.жўранинг «чақин урган дарахт», с.салимовнинг «дарахт сенинг қўлларинг бисёр», «йўқ мен дарахт бўла олмайман» каби шеърлари мисолида ҳам кўриш мумкин. дарахтнинг поэтик фикр объектига айланганлиги, аввало, халқимизнинг турмуш тарзи, деҳқончилик ва боғдорчилик билан чамбарчас боғлиқлигига алоқадор деб ўйлаймиз. фольклоршуносларнинг таъкидлашларига қараганда, халқимизнинг мифопоэтик тасаввурлари замирида аждодларимизнинг ҳаёт дарахти тўғрисидаги қадимий эътиқодлари ётар экан.ҳаёт дарахти ер ости, замин ва кўкдан иборат уч қатламли оламнинг бирлаштириб турувчи буюк қудрат – тириклик тимсоли сифатида тушунилган. унинг илдизлари замин бағрида бўлса, япроқлари кўкка бўй чўзган, энг устида эса қуш қўниб тургани тасвирланади. жаҳоннинг кўпгина халқлари ижодига хос бўлган бу универсал семантик модел - ҳаёт дарахтининг асосий атрибутлари шеъриятимиздаги дарахт образининг поэтик қиёфаси учун бадиий асос вазифасини ўтаган. рауф парфининг лирик қаҳрамони дарахтни тушунишга ҳаракат қилади, шу боис япроқлар шивирига қулоқ тутади, ҳатто унга ўз туйғуларини тушунтирмоқчи бўлган лирик қаҳрамон дарахт …

ик қаҳрамоннинг дарахтни тушуниши билан боғлиқ мотивлардан бири – дарахтга айланиш орзусининг бадиий талқинида кўринади. дарахтга айланиш истаги орзулар камалагидай жилоланади. шавкат раҳмон: ўсаётган кучли дарахтман, - дея бор масъулиятини бўйнига олса, с.салимов дарахт ва майсага айланиш осон эмаслигини яхши билади: йўқ. мен дарахт бўла олмайман, қайирсалар, кўз ёш тўкмасам, йўқ. мен майса бўла олмайман, топтасалар, фарёд чекмасам. шоир дарахт образининг буюклиги орқали инсон умрини емираётган лоқайдлик, жамият ва табиат ҳодисаларига бепарволик, келажакни ўйламаслик, манфаат йўлида ўз қадр-қимматини ерга уришдан ҳам қайтмаслик сингари салбий хислатларга муносабатини кўрсатиб берган. «қайирганда» кўз ёш тўкиш нари турсин, ҳатто «эгилган бошни қилич кесмас» деган мақолга амал қилувчилар бу хислатни фазилат деб биладилар. шу боис дарахт инсондан кўра мағрур ва буюкдир. шоир «дарахтга айлана олмаслиги»ни бошқа бир шеърида шундай асослайди: дарахт, сенинг қўлларинг бисёр, шохларингга келар ҳавасим. панжаларинг очиқ, беозор, ҳотам каби очиқ ҳар фасл. дарахт, бир-ку бизларнинг замин, осмонимиз бир-ку, не сабаб, бунча сахий …

нг инсон кечинмалари боқийлигига бағишланган шеъридаги дарахт образига диққат қилайлик: чақин урган дарахтнинг, болта чопган дарахтнинг, ёп-ёлғиз илдизи ҳам, ерни қучиб ётади, ёп-ёлғиз илдиз каби, биринчи муҳаббатим, юрагимга кўмилган, уни ҳеч урмас чақин, наки болта чопади. маълумки, чақин урган дарахт ёнади. муҳаббат учқуни тушган юрак ҳам ишқ ўтида тўлғонади.эътибор берган бўлсангиз, бу шеърда ёшини яшаб, ошини ошаб, танасига қурт тушган кекса дарахтнинг қулаб тушиши эмас, балки айни гуркираган, навқирон дарахтнинг ёвузлик қуроллари-чақмоқ ва болта зарбидан завол топиши ҳақида гап боради. дарахт япроқларига яшиллик, танасига куч-қудрат ато этган томирлар она-замин бағрини қуруқшаган панжалари билан қучиб ётиши - тупроққа муҳаббат ифодасидир. дарахт образига ижтимоий-фалсафий мазмун юкланиши натижасида унинг семантик қиёфаси тиниқлашади, яъни маъно нозикликлари – рамзий талқинлар юзага келади. лирикамиз тараққиёти давомида дарахт инсон табиатини бадиий талқин қилиш воситаси, унинг ўй-хаёлларини ўрганиш ва тушуниш омилига айланди. «табиатнинг бир унсури бўлган дарахтлар шеърга, санъатга кўчиб ўтгач, лирик қаҳрамоннинг муайян психологик ҳолати ва кайфиятини …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "табиат мавзуси ва поэтик образ"

1662842677.doc табиат мавзуси ва поэтик образ табиат мавзуси ва поэтик образ шоирнинг табиатни тасвирлашдаги индивидуал бадиий маҳорати ва поэтик мушоҳада усулларининг ўзига хослигини белгилашда ижодкорнинг борлиқ ҳақидаги фикрларига замин бўлган фалсафий асосларни англаб етиш, унинг эстетик мезонларини аниқлаш, шеърларида қўлланилган поэтик тил усуллари, бадиий услуб, поэтик образлар силсиласини текширишнинг аҳамияти катта. бинобарин, бадиий сўзнинг маъно нозикликларини чуқур ҳис этиш, ўз туйғуларига ҳамоҳанг поэтик образларни топа билиш шоир поэтик маҳоратини ўстирувчи омиллардан бири саналади. бадиий образларнинг асоси сўз бўлиб, унинг серқирра маъно нозикликларида жозибадорлик, эмоционал-экспрессив таъсирчанлик ва мантиқий тугаллик бўлиши керак. барча диний образлар поэтик тафаккур маҳ...

Формат DOC, 123,5 КБ. Чтобы скачать "табиат мавзуси ва поэтик образ", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: табиат мавзуси ва поэтик образ DOC Бесплатная загрузка Telegram