kristallografiya

PPTX 102 pages 13.5 MB Free download

102 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 13.5 MB

File type PPTX

Pages 102

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 102

kristallar haqida tushuncha mavzu: kristallografiya reja: kristall xaqida tushuncha va kristallarning cheklovchi elementlari. kristall (fazoviy) panjara. elementar katakcha, qator, tekis to'rlar, tugunlar. kristallarning muxim xususiyatlari. kristall shakllari. simmetriya elementlari. singoniyalar. kristallografiya kristallografiya - mineralogiya, matematika (dekart koordinatalari tizimi), fizika va kimyo (kristallarning paydo bo'lishi va o'sishi masalasi) bilan bevosita bog'liq bo'lgan kristallar, ularning xossalari, tashqi shakli va paydo bo'lish sabablarini o'rganadigan fan. bugungi kunda kristallografiyaning quyidagi bo'limlarini ajratish mumkin: 1. geometrik kristallografiya - kristallarning tashqi shakli va ularning ichki tuzilish qonuniyatlarini o'rganadi. 2. kristalli kimyo - kristallarning ichki tuzilishi va ularning kimyoviy tarkibi o'rtasidagi bog'liqlikni o'rganadi. 3. fizik-kimyoviy kristallografiya - kristallarning shakllanishi va o'sish qonuniyatlarini o'rganadi. 4. fizik kristallografiya - kristallarning fizik xususiyatlarini (optik, termal, elektr va boshqalar) o'rganadi. kristall va amorf jismlar qattiq jismlar quyidagilarga bo'linadi: 1. amorf, bu erda elementar zarralar tasodifiy, tartibsiz joylashadi, bu izotropiya xususiyatiga ega bo'lishga olib keladi (har qanday yo'nalishda materiyaning bir xil xossalari). …

2 / 102

l bo'lgan geometrik shakldagi qattiq jismdir. kristall haqida tushuncha minerallarning tabiiy kristallari: a) osh tuzi, b) kvarts, v) magnetit, g) granat. kristall tuzilishidagi jismlarga: galit, pirit, kub shaklidagi flyuoritlar misol bo'ladi. magnetit, olmoslarning kristallari oktaedr shakliga ega. kristall haqida tushuncha kristallarni xili juda ko'p. tabiatda uchraydigan kristallarning bir guruhi oddiy, ikkinchisi murakkab shaklda bo'ladi. geometrik kristallografiya materiallariga asoslaganda kristallarning tashqi shakllari 3 xil cheklovchi elementlardan: tomonlar, qirralar va cho'qqilardan iborat bo'ladi. kristallarning cheklovchi elementlari kristallarni chegaralovchi tekis yuzalar kristallning tomonlari deb ataladi. kristall tomonlarining o'zaro kesishishidan hosil bo'lgan chiziq kristallning qirrasi deyiladi. qirralarning o'zaro tutashgan joyi kristallning cho'qqisi deb yuritiladi. kristallarning cheklovchi elementlari tomonlarning shakllari xilma-xil bo'lib quyidagi turlarga bo'lingan: trigonal — teng tomonli uchburchak, delta—ikki yoni teng uchburchak, skalena - tomonlari teng bo'lmagan uchburchak, tetragon - kvadrat, prizmatik yon–to'g'ri burchak shaklida, romb, romboedr—qiya burchakli tomonlari teng bo'lmagan parallelogram, klinogramm—parallel tomonlari bo'lmagan trapettsoid, pentagon—besh burchakli, geksagon — olti burchakli. shu …

3 / 102

g xilma-xil geometrik shaklda bo'lishi ularning ichki tuzilishidagi kristall panjarasining shakliga bog'liqlikdir. kristallar panjarasi deganda kristall tarkibini tashkil etishda qatnashuvchi zarrachalarning ma'lum qonuniyatga asosan tartibli holda fazoviy joylashishi tushuniladi. kristallar panjarasi tugunchalar kristall panjarasidagi neytral atomlarga yoki zaryadlangan atomlarga (ionlarga) yoki atomlar guruhiga (molekulalarga) to'g'ri keladigan nuqtalardir. tugunchalar orasidagi masofa mikroskopik bo'lib “å” angstremda o'lchanadi (1 angstrem 1 santimetrning yuz million bo'lagidan biri hisoblanadi, å angstrem - 10⁻¹⁰ m, 0,1 nm). tugunchalar qatori deganda bir necha tugunchalarni bir tug'ri chiziq bo'ylab bir-biriga nisbatan teng masofada terilgan chizmasini tushunamiz. kristallar panjarasi tugunchalar va tugunchalar qatorining bir tekis yuzadagi moslamali uyushmasi kristall panjarasining tekis to'ri deyiladi. elementar kataklar esa kristall fazoviy panjarasining tekis to'rlarining o'zaro kesishishidan hosil bo'lgan parallelepipedlar yig'indisi hisoblanadi. kristallar panjarasi elementar katakning shakli uning parametrlari, ya'ni “a, v, s” kesimlarini o'lchamiga va ular orasidagi α, β, γ burchaklarining katta-kichikligiga bog'liq. kristallar panjarasi kristall panjarasining tuzilishi: osh tuzi (a), grafit …

4 / 102

i uning ma'lum yo'nalishidagi tomonlari bilan ikkinchi bir boshqa yo'nalishidagi tomonlarining mexanik, optik, termik va elektrik xususiyatlarining xilma-xilligidir. gips, kvarts, slyuda, talk kabi minerallar shular jumlasidandir. kristalloptik xususiyatining xilma-xilligini island shpati misolida yaqqol ko'rish mumkin. kristallarning muhim xususiyatlari kristall shakllari kristallar bir-biridan simmetriklik darajasi bilan simmetriya elementlarining turi va soni bilan farq qiladi. erkin o'sayotgan kristall nihoyat har xil yoki bir xil ko'rinishdagi bir necha yonlar bilan chegaralanadi. shunga qarab kristall shakli sodda shakl deyiladi. kub, tetraedr, dipiramidalar sodda shakllarning misoli bo'ladi. kristallning shakli bir necha xil, turli-tuman ko'rinishdagi yonlardan tashkil topgan bo'lsa murakkab shakl (kombinatsiya) deyiladi. masalan, piramidalar, prizmalar va h.k. chunki ularning asoslari bir xil, piramida yoki prizma hosil qiladigan yonlar esa boshqa xil ko'rinishga ega bo'ladi. bundan tashqari, sodda shakllarning o'zi ham ikki xil – ochiq va yopiq shakllarga bo'linadi. kristall faqat bir xil yonlar bilan chegaralangan bo'lsa, kristallning bir-birlari bilan kesishmaydigan bir xil yonlarini kesishguncha davom …

5 / 102

ladi. shuningdek bundagi asoslarning o'zi ham har tomonlama ochiqdir. ochiq sodda shakllarning bittasining o'zi bir butun kristall shaklini hosil qilolmaydi. bir butun kristall shakl hosil bo'lishi uchun ochiq sodda shakllarning soni ikkita yoki undan ortiq bo'lishi kerak. ochiq sodda shakllar monoedr – faqat birgina yondan iborat sodda shakl. diedr – ikkita bir-biriga teng, o'xshash, o'zaro kesishadigan yonlardan iborat sodda shakl. pinakoid – ikkita bir-biriga teng, o'xshash, parallel yonlardan tashkil topgan sodda shakl (pinaks – grekcha so'z bo'lib, taxta demakdir). prizmalar – parallel qirralar hosil qilib kesishadigan uch va undan ortiq, o'xshash va teng yonlardan tuzilgan sodda shakl. prizmalar uch yonli, to'rt yonli, olti yonli bo'ladi. bunda birinchi - trigonal prizma, ikkinchisi – yonlari orasidagi burchak 90° bo'lsa tetragonal prizma va yonlari orasidagi burchak 90° bo'lmasa – rombik prizma, uchinchisi geksagonal prizma deyiladi. prizmalarning har qaysi yoni o'rtasidan kichik qirra bo'yicha ajralgan – ikkilangan bo'lishi mumkin. bunday prizmalarni atashda yonlarini ko'rsatadigan …

Want to read more?

Download all 102 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kristallografiya"

kristallar haqida tushuncha mavzu: kristallografiya reja: kristall xaqida tushuncha va kristallarning cheklovchi elementlari. kristall (fazoviy) panjara. elementar katakcha, qator, tekis to'rlar, tugunlar. kristallarning muxim xususiyatlari. kristall shakllari. simmetriya elementlari. singoniyalar. kristallografiya kristallografiya - mineralogiya, matematika (dekart koordinatalari tizimi), fizika va kimyo (kristallarning paydo bo'lishi va o'sishi masalasi) bilan bevosita bog'liq bo'lgan kristallar, ularning xossalari, tashqi shakli va paydo bo'lish sabablarini o'rganadigan fan. bugungi kunda kristallografiyaning quyidagi bo'limlarini ajratish mumkin: 1. geometrik kristallografiya - kristallarning tashqi shakli va ularning ichki tuzilish qonuniyatlarini o'rganadi. 2. kristalli kimyo - krist...

This file contains 102 pages in PPTX format (13.5 MB). To download "kristallografiya", click the Telegram button on the left.

Tags: kristallografiya PPTX 102 pages Free download Telegram