kristallarning simmetriya nazariyasi

DOC 9 стр. 98,0 КБ Бесплатная загрузка

9 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 98,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 9

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 9

2-mavzu. kristallarning simmetriya nazariyasi. reja: 1. simmetriyaning 32 sinfi. yuqori, o‘rta va quyi kategoriyalar, singoniyalar va ularning ko‘rinishi. 2. ko‘p qirrali kristallarning shakllari. yuqori, o‘rta va quyi kategoriyalarga taalluqli 47 ta soda shakl. 3. fazoviy panjara, elementar yacheyka. 14 ta brave panjarasi. 2z0ta fyodorov fazoviy gruppasi. simmetriyaning 32 sinfi. simmetriya elementlarining 32 qatori simmetriya ko‘rinishi yoki sinf (klass) deb aytiladi. simmetriya elementlarining tugallangan qatorlari simmetriya ko‘rinishi yoki klassidir. agar simmetriya elementlari qatorini yaxshilab qaralsa, ularning orasida qandaydir o‘xshashlik borligini ko‘ramiz. masalan, shu simmetriya elementlari qatorining muayyan gruppasida faqat bittadan l2 boshqa gruppasida faqat l3 yoki l4, boshqa gruppasida l6 bordirki, bu o‘qlarning hammasi ham yagona yo‘nalish bilan mos o‘tadi. yagona yo‘nalishga ega bo‘lmagan gruppa kristall shakllarda 3l4 yoki 3l2 bilan 4 l3 mavjuddir. simmetriya ko‘rinishlarning o‘xshashligiga qarab ajratilgan gruppalari singoniya (o‘xshash burchaklari demakdir) deb ataladi. shu bilan birga, har qaysi singoniya o‘ziga hos kristall shakllari va kristalarni tashkil etuvchi fazoviy …

2 / 9

o‘ndalang kesimi romb ko‘rinishida bo‘lganligi uchun shunday nom berilgan. 4. trigonal singoniya. 5. tetragonal singoniya. 6. geksagonal singoniya. bu chta simmetriyaning nomi shu singoniyaning kristallarning o‘ziga hos simmetriyalik darajasiga qarab berilgan. 7. kubik singoniya. bu singoniya kristallarining elementar yacheykasi kub shaklida bo‘ladi. yuqorida sanab o‘tilgan singoniyalar simmetrik darajasiga qarab quyidagicha uchta kategoriyalarga bo‘linadi: simmetriya darajasi past bo‘lgan, simmetriya darajasi o‘rtacha va simmetrik darajasi yuqori bo‘lgan singoniyalar. simmetrik darajasi past bo‘lgan kategoriyaga mansub kristallarda yagona yo‘nalishning uchta yoki undan ortiq bo‘lishi xarakterlidir. shunga ko‘ra, shu kategoriya kristall shakllarida simmetriya elementlarining bo‘lishi ham, bo‘lmasligi ham mumkin. mavjud simmetriya o‘qlarining darajasi ikkinchidan ortiq bo‘lmaydi. simmetrik darajasi o‘rtacha kategoriya kristall shakllarida birdan bir yagona yo‘nalish mavjud bo‘lib, u yuqori darajali simmetriya o‘qi bilan mos yo‘nalishda o‘tadi. shu kategoriya uchun hos kristallar shakllarida yuqori darajali (ikkinchi ortiq) bitta simmetriya o‘qining bo‘lishi shart. simmetrik darajasi yuqori kategoriya kristall shakllarda yagona yo‘nalish yo‘q, va yuqori darajali o‘qlarning …

3 / 9

(m) soni yozilmaydi, chunki bularning soni yuqori darajali o‘q darajasi soniga teng i, 2 ishorasi inversiya marka-zi, 6, 4, 3 ishorasi esa inversion o‘qlar mavdjudligini ko‘rsatadi. german-mogen belgilaridagi simmetriya tekisligi simmetriya o‘qlariga parallel yo‘nalishda o‘tgan bo‘lsa, raqam yonida hech qanday isho-rasiz va shu o‘kka perpendikulyar o‘tsa, kasr chizig‘idan keyin 2/m kabi yoziladi. 2/m 2/m 2/m simmetriya ko‘rinishi qisqacha m v n shaklida ko‘rsatilishi mumkin. bu simmetriya ko‘rinishadi mavjud 3l2 va c xaelan tasavvur etiladi.shunga o‘xshash 4/m.3.2/n shaklida yozilishi lozim bo‘lgan geksaedrik simmetrik ko‘rinishi qisqacha m3 shaklida yozilishi mumkin. umuman bunday belgilashda simmetriya eksperimentlari o‘zining fazoda tutgan o‘rniga qarab, kristallografik o‘qlar bilan mos ko‘yiladiganlari birinchi navbatda yoziladi. a.n shubnikov belgilarida simmetriya o‘qlariga nisbatan perpendikulyar yo‘nalishda o‘tgan simmetriya tekisligi qo‘sh nuqtadan 1:1 keyin yoziladi. parallel yo‘nalishda o‘tgan tekislik bilan o‘kning darajasi orasiga nuqta 1.90(1 ko‘yiladi. rakamlar orasidagi kasr chizig‘i 1-1 simmet-riya elementlarning bir-biri bilan noto‘g‘ri burchak |lo| hosil kilib kesilishi ko‘rsatadi. shenflis …

4 / 9

kasining qiyofasi bilan ham boshqa singoniya kristallaridan farq qiladi. kristallarning 32 xil kombinatsiyadagi simmetriya turlari shartli ravishda ettita bo’lib, ularning nomi fazoviy panjara - elementar yacheykasining – elementar parallelopepidlarning geometrik xususiyatlariga asoslanadi. kristallografik singoniyalarning nomlarini 1-jadvaldan ko’ring. kristallografik singoniyalarning nomlari singoniyalar nomi kristallografik o’qlar bo’yicha singoniyalar tasnifi kub singoniyasi a=b=s; α=β=λ90o geksagonal singoniyasi a=b≠s; α=β=90o; λ=120o tetragonal singoniyasi a=b≠s; α=β=λ=90o trigonal singoniyasi a=b≠s; α=β=90o; λ=120o rombik singoniyasi a≠b≠s; α=β= λ=90o monoklin singoniyasi a≠b≠s; α= λ =90o; β=90o triklin singoniyasi a≠b≠s; α≠ β ≠ λ =90o triklin singoniya kristallari nosimmetrik qiyofada belgilangan. nomi yunoncha tri – uch va klin – qiyshiq degan so’zlardan tashkil topgan, chunki bu singoniya kristallarining elementar yacheykasi parallelopipedlaridan qirralari orasidagi burchaklarning uchtasi ham to’g’ri emas (900 teng emas). triklin singoniya kristallarida simmetriya elementlari mutlaqo bo’lmaganlari ham bor, ba’zilarida esa faqat simmetriya markazi bo’ladi, xolos. pinakoid va monoedr kombinatsiyasi triklin singoniyasini tashkil etadi. disten, plagioklaz gruppasi, aksinit va …

5 / 9

ga tik olingan ko’ndalang kesimi romb ko’rinishda bo’lganligi uchun shunday nom berilgan. rombik singoniya uchun - xarakterli bo’lgan kristall shakllarga: rombik tetraedr, rombik prizma va rombik dipiramidalar kiradi. bu singoniyalarning kundalang kesimi rombik shaklida tuzilgan bo’ladi. shunday minerallarga barit, topaz, markazit, antimonit, arsenopirit, kolumbit, sof oltingugurt, barit kabilar misol bo’ladi. trigonal singoniya. ushbu singoniya kristallaridan bittagina uchinchi tartibdagi yuqori darajali simmetriya o’qi l3 o’tadi. trigonal singoniya formulasi: l2, 3l2,4p, s dan iboratdir. trigonal singoniya kristallari trigonal prizma, piramida, dipiramida va ularning kombinatsiyasidan tashkil topgan shaklda uchraydi. bu shakldagi kristallangan minerallarga kvarts, kal’tsit, gematit, korund va boshqalar misol bo’la oladi. te tra go na l singoniya kristallaridan bitta to’rtinchi tartibdagi yuqori darajali simmetriya o’qi — l4 o’tadi. bu singoniya simmetriya elementlarining maksimal yig’indisi l2, 4l2, 5r, s formulasi bilan ifodalanadi. tetragonal singoniya kristallaridan o’tadigan simmetriya tekisligining soni beshta— 5r. tetragonal singoniyaning kristallari tetragonal dipiramida (anataz, tsirkon, ksenotim), tetragonal prizmaning dipiramida bilan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 9 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "kristallarning simmetriya nazariyasi"

2-mavzu. kristallarning simmetriya nazariyasi. reja: 1. simmetriyaning 32 sinfi. yuqori, o‘rta va quyi kategoriyalar, singoniyalar va ularning ko‘rinishi. 2. ko‘p qirrali kristallarning shakllari. yuqori, o‘rta va quyi kategoriyalarga taalluqli 47 ta soda shakl. 3. fazoviy panjara, elementar yacheyka. 14 ta brave panjarasi. 2z0ta fyodorov fazoviy gruppasi. simmetriyaning 32 sinfi. simmetriya elementlarining 32 qatori simmetriya ko‘rinishi yoki sinf (klass) deb aytiladi. simmetriya elementlarining tugallangan qatorlari simmetriya ko‘rinishi yoki klassidir. agar simmetriya elementlari qatorini yaxshilab qaralsa, ularning orasida qandaydir o‘xshashlik borligini ko‘ramiz. masalan, shu simmetriya elementlari qatorining muayyan gruppasida faqat bittadan l2 boshqa gruppasida faqat l3 yoki l4, bos...

Этот файл содержит 9 стр. в формате DOC (98,0 КБ). Чтобы скачать "kristallarning simmetriya nazariyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: kristallarning simmetriya nazar… DOC 9 стр. Бесплатная загрузка Telegram