kristallar, kristall moddalar va kristallografiya

DOCX 150 pages 24.7 MB Free download

150 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.7 MB

File type DOCX

Pages 150

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 150

1-mavzu. kristallar, kristall moddalar va kristallografiya to‘g‘risida tushuncha. (2 soat) reja: 1. kirish.kristall modda. 1. kristallning asosiy xossalari. kristallografiya. 1. kristall moddaning tarqalganligi. kristallanish. uzoq o‘tmishdan boshlab – tosh asri, bronza asri va keyingi davrlarda ham o‘z hayotiy ehtiyojlarni qondirish uchun, avvallari o‘z hayotlarini dushmandan himoya qilish uchun va keyinchalik boylik, zebu-ziynat orttirish uchun tabiiy boyliklarni qidira boshlagan edilar. o‘z ehtiyojlari uchun zarur bo‘lgan tog‘ jins bo‘laklarini va ular tarkibidagi sifatlarini aniqlab, ularni topishga intiladilar. shunday qilib, avvalo qurol o‘rnida ishlatish uchun yaroqli tosh parchalari-minerallar bilan qiziqqan bo‘lsalar, keyinchalik ba’zi bir temir, mis kabi metallarni ajratib olish mumkin bo‘lgan rudalarni, rang jilvasi bilan ko‘zni qamashtiradigan qimmatbaxo toshlarni qidira boshladilar. tabiiy boyliklarni – zarur mineral konlarni qidirib topish- avvalo o‘sha minerallarni bir-biridan ajratishni, ularning tashqi qiyofasini va fizik xususiyatlarini bilib olishni talab qiladi. shuning uchun kishilar o‘sha uzoq o‘tmishdan boshlab minerallarning shu xususiyatlari bilan qiziqadilar. mineral tabiiy yo‘l bilan hosil qilgan …

2 / 150

yer po‘stining rivojlanish tarixini va undagi tosh qotgan organik dunyoni o‘rganadi, ya’ni tarixiy geologiyaga tegishli fanlar 2. guruh – yer po‘stidagi geologik jarayonlar hosilalarning (minerallar, rudali ma’danlar, yer osti mineral suvlar) amaliyahamiyatini o‘rganuvchi fanlar tashkil etadi. bizni qiziqtiradigan i guruhga tegishli bo‘lgan fanlar haqida qisqacha to‘xtalamiz. 1. kristallografiya – kristallarning strukturasini, fizik xossalarini, kristall joylashgan muxit va kristallar hosil bo‘lgan sharoitlarini o‘rganadi. 1. mineralogiya – tabiiy kimyoviy birikmalar, ya’ni minerallar to‘g‘risidagi fan bo‘lib, minerallarning kimyoviy tarkibini, fizik xossalarini, hosil bo‘lish sharoitlarini keyinchalik ularning o‘zgarishini va minerallarni aniqlash usullarini o‘rganadi. 1. geoximiya – erning ichki va yuza qismida kimyoviy elementlarning tarqalish konunlarini va bir joydan ikkinchi joyga kechib yurish sabablarini o‘rganadigan fan. 1. petrografiya - petralogiya va litologiya tog‘ jinslari to‘g‘risidagi fanlar bo‘lib, ularning har biri tog‘ jinslarining tuzilishini, tarkibini, hosil bo‘lgan qonuniyatlarini, yotish shakllarini va tarqalishini o‘rganadi. yuqorida aytilgan fikrlarni quyidagi sxema bilan tasvirlaymiz: geokimyo petrografiya foydali qazilmalar hakida tushuncha …

3 / 150

ning o‘zi nima ekanligini bilib olmog‘imiz, undan keyin kristallarga xos boshqa qonunlarni o‘rganishga kirishmog‘imiz lozim. mineralogiya va kristallografiya fanlariga asos solgan olimlar arestotel – er yuzasining o‘zgarishi to‘g‘risida ezining “meteorologiya” asarida shunday yozadi: “erning biror qismi doim quruqlik yoki dengiz bo‘lib kolmaydi. dengiz ernida quruqlik, quruqlik ernida dengiz paydo bo‘lib turadi”. abu ali ibn sino - “kitob ash shifo” degan kitobning ii bobi “geologiya va mineralogiya” masalalariga bagishlangan. bunda zilzila sabablari, tog‘lar, tog‘ jinslari va minerallarning hosil bo‘lishi, er yuzasining shaklini o‘zgartiruvchi sabablar va minerallarni 4 ta sinfga belingan pajarasini kuzatish va tajriba ma’lumotlariga asoslanib bayon etgan. abu rayxon beruniy – “kitob – al – jamoxir fi-ma’rifat-al-javobxir” javohirlar haqida ma’lumotlar to‘plami nomli qimmatbaho asarini yozib tugatgan. bu asarda olim har bir minerallarning fizik xossalari, tarkibi va solishtirma og‘irligini aniqlash usullari haqida, minerallarni sinash, aniqlash ishlari va mineral konlari haqida fikr yuritilgan, ular ikki sinfga: 1) qimmatbaho javohirlar. 2) metallar sinfi. …

4 / 150

aqiqiy a’zosi, akademik v.i.popov, olimlardan petrov va zokirovlar cho‘zindi jinslar bilan birga uchraydigan mis, fosforit, kaliy va natriy tuzlarining konlarini qidirish ustida ilmiy ish olib borganlar. umuman olganda qator olimlar geologiya sohasida juda ko‘p qiziqarli ishlar olib bormokdalar. yer po‘stining kimyoviy tarkibi yer po‘sti (litosfera)ning o‘rtacha kimyoviy tarkibini birinchi bo‘lib amerikalik olim f.u.klark tomonidan tekshirilgan va matematik ravishda hisoblab (1898 y) chiqilgan. u 16 km qalinlikda er po‘stining yuza qismida ishtirok etgan turli tog‘ jinslaridan olingan 6000 ga yaqin namunalarni kimyoviy tahlildan etkazib, ularning o‘rtacha arifmetrik foiz miqdorini hisoblab chiqargan. keyinchalik bu hisoblashlarni v.i. vernadskiy, a.e. fersman, v.m.goldshmidt, a.p.vinagradov va boshqalar ham rivojlantirib o‘z ilmiy ishlarida aks ettirilgan. shuning uchun ham akademik a.e. fersman er po‘sti tarkibiga kiruvchi kimyoviy elementlarning o‘rtacha foiz miqdorini «klark» deb atashni taklif etilgan. olimlarning oxirgi ma’lumotlariga qaraganda, er po‘sti yoki litosfera asosan 8 elementdan iborat bo‘lib, ularning jami 99,03% ni tashkil etadi ularning o‘rtacha arifmetik …

5 / 150

in bo‘lgan guruhlarda joylashishni topdi. fedorov bu sohada. ‘’to‘g‘ri figurali simmetriya”. ‘’mineralogiya va kristallografiya kursi’’; ''petrografiya asoslari’’ va boshqa asarlarni yozdi. 1893 yil v.rengen tomondan α - nurlarning ochilishi, sun’iy radioaktivlik bekkerel (1896) va kristallardagi rengent nurining difraksiyasi va m.lauz (1812) ishlari kristallokimyo fanining kelib chiqishiga asos bo‘ldi. xulosa qilib shuni aytish mumkinki, fundamental ishlar natijasida kristallografiya va kristallokimyo fanlarning rivojlanishi ya’ni shunday imkoniyatlar yaratdiki, xossalari aniq, bo‘lgan birikmalarni tegishli maqsadda sintezlab olish mumkin bo‘ldi. mas: sun’iy olmos, yoqut, brilant, erni parmalash asboblari, etga, issiqlikka, korroziyaga chidamli metall qotishmalari, plastmassalar va hokazolar. qattiq moddalarning kepchiligi kristallardan tuzilgan bo‘ladi, bir bo‘lak moddani sindirib, uning singan joyini kezdan kechirish yeli bilan bu moddaning kristallardan tuzilganligiga ishonish qiyin emas. odatda, moddaning (masalan, qand, s) singan joyida har xil burchak ostida joylashgan kristallarning mayda tomonlari (yoqlari) yaxshi ko‘rinib turadi. kristallarning bu yoqlari yaltiraydi, chunki ular yorug‘ligini har xil darajada aks ettiradi. moddaning kristallari nihoyatda …

Want to read more?

Download all 150 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kristallar, kristall moddalar va kristallografiya"

1-mavzu. kristallar, kristall moddalar va kristallografiya to‘g‘risida tushuncha. (2 soat) reja: 1. kirish.kristall modda. 1. kristallning asosiy xossalari. kristallografiya. 1. kristall moddaning tarqalganligi. kristallanish. uzoq o‘tmishdan boshlab – tosh asri, bronza asri va keyingi davrlarda ham o‘z hayotiy ehtiyojlarni qondirish uchun, avvallari o‘z hayotlarini dushmandan himoya qilish uchun va keyinchalik boylik, zebu-ziynat orttirish uchun tabiiy boyliklarni qidira boshlagan edilar. o‘z ehtiyojlari uchun zarur bo‘lgan tog‘ jins bo‘laklarini va ular tarkibidagi sifatlarini aniqlab, ularni topishga intiladilar. shunday qilib, avvalo qurol o‘rnida ishlatish uchun yaroqli tosh parchalari-minerallar bilan qiziqqan bo‘lsalar, keyinchalik ba’zi bir temir, mis kabi metallarni ajratib olish ...

This file contains 150 pages in DOCX format (24.7 MB). To download "kristallar, kristall moddalar va kristallografiya", click the Telegram button on the left.

Tags: kristallar, kristall moddalar v… DOCX 150 pages Free download Telegram