tillar tasnifi

DOCX 8 стр. 20,9 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 20,9 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

tillar tasnifi reja: 1.tillarni tasniflash mezonlari. 2.tillarning genealogik tasnifi. 3. tillarning morfologik tasnifi. asosiy tushunchalar: dunyo tillari, tillar tavsifi, tillar tasnifi, sintetik (affiksli) tillar, analitik tillar (affikssiz) tillar, nostratik gipoteza, nostratik nazariya, genealogik tasnif, qardosh tillar, til oilasi, oltoy tillar oilasi, turkiy tillar guruhi, morfologik tasnif, agglyutinatsiya, agglyutinativ tillar, amorf tillar, polisintetik tillar. asosiy tushunchalar glossariysi agglyutinatsiya – (lotincha «yopishtirish» ma’nosini anglatadi) o‘zak va qo‘shimchalarning muayyan ketma-ketlikda, ma’lum tartib asosida joylashuvi. agglyutinativ tillar – o‘zak va qo‘shimchalarning muayyan ketma-ketlikda, ma’lum tartib asosida joylashuviga asoslangan tillar. genealogik tasnif – tillarni qarindoshlik munosabatiga, kelib chiqish asoslariga ko‘ra guruhlaydigan tasnif. morfologik tasnif – tillarni morfologik xususiyatlariga ko‘ra guruhlashga qaratilgan tasnif. nostratik gipoteza yoki nostratik nazariya – (lotin tilida noster “bizniki” ma’nosini beradi) til oilalarini yanada kengroq doiradagi genetik asosga birlashtirishni nazarda tutadigan qarash. oltoy tillari oilasi – turkiy, tungus-manchjur, mo‘g‘ul tillariga asos bo‘lgan qadimgi til. qardosh tillar – tuzilishi, grammatik xususiyatlari, shu tillardagi …

2 / 8

5 milliondan ortiq, 13ta tilning har birida – 50 milliondan ortiq, qolgan tillarning har birida 1 milliondan ortiq aholi so‘zlashadi. tillarning barchasi insonlar o‘rtasidagi aloqa aralashuvni ta’minlash vazifasini bajaradi. har bir til asrlar davomida rivojlanib, boyib boradi. jamiyatdan uzilgan, insonlarning o‘zaro aloqasiga xizmat qilmaydigan til o‘lik tilga aylanadi. demak, til jamiyatga, ya’ni insonlarning o‘zaro munosabatiga xizmat qiladi, shuning uchun ijtimoiy hodisa sanaladi. dunyo tillari turli tamoyillar asosida tasnif qilinadi. tillar tasnifida genealogik, morfologik, tipologik tamoyillarga asoslaniladi. o‘tmishda tillarni geografik prinsip jihatidan tasnif qilishga urinish ham bo‘lgan. masalan, i.x. adelung (1732-1806) o‘zining to‘rt tomli “mitridat” nomli asarida (iii va iv tomlarini i. s. fater (1771-1826) nashrga tayyorlagan) tillar tasnifiga geografik tamoyil asosida yondashadi. i.x. adelung tillarda bo‘lgan struktura o‘xshashligini qadimiy qarindoshlik natijasi deb hisoblagan. u, masalan, shu nuqtayi nazardan kelib chiqib, bir bo‘g‘inli ajratuvchi tillarni bir guruhga kiritadi. tillarni tasnif qilishga urinishning dastlabki namunalari o‘rta asrlardan yangi davrga o‘tishni boshlab bergan …

3 / 8

‘n bitta asosiy tilga ajratadi. bulardan to‘rttasi katta guruhni – til oilalarini tashkil qiladi. bular: lotin tili, grek tili, tevton tili, slavyan tili. ana shu til oilalarini deus, oeos, godt nomlari bilan ataydi. qolgan yetti til oilasi yuqoridagilarga nisbatan kichik guruhlar hisoblanadi. bular alban (epirot) tili, tatar tili, venger tili, fin tili (lopar tili bilan birga), irland tili, kimr (britt) tili (breton tili bilan birga), bask tili. genealogik tasnif tillarni kelib chiqishiga ko‘ra muayyan guruhlarga ajratadi. “tillarning boshqa tillar bilan aloqasi natijasida ularning leksikasida, strukturasida o‘zgarishlar bo‘lishi tabiiy hol va bu aloqada tillar genetik bog‘langan yoki bog‘lanmagan bo‘ladi. bir tomondan, genetik jihatdan bog‘lanmagan bo‘lsa-da, tillarning tarixiy taraqqiyotidagi o‘zaro aloqalari natijasida o‘xshashliklarga ega ekanligini ko‘rish mumkin, boshqa tomondan esa, genetik jihatdan o‘zaro bog‘langan tillarning vaqt o‘tishi bilan ajralishi natijasida o‘zlashtirishlarning turli darajada ekanligini, lug‘at boyligi, strukturasidagi umumiylikni ko‘rish mumkin. o‘zaro bog‘lanmagan va geografik jihatdan ma’lum bir masofada joylashgan tillarda o‘zaro o‘xshashliklar …

4 / 8

ikaga, qolganlari amerika, avstraliya, yangi gvineyaga to‘g‘ri keladi. xix asr oxirida, asosan, 4 ta til oilasi ajratilgan: turkiy, mo‘g‘ul, tungus-manchjur, koreys tillari. xx asrda mazkur tillarning qardosh ekanligi ta’kidlandi va umumlashtirilib, oltoy tillar oilasi deb nomlandi. bu kabi an’anaviy til oilalaridan kengroq bo‘lgan, bir-biriga qardoshligi to‘la asoslanmagan til oilalarini “makro til oilalari” deb nomlash taklif qilingan. v.m.ilyich-svitich tadqiqotlarida aks etgan nostratik gipoteza (lotin tilida noster “bizniki” ma’nosini beradi) til oilalarini yanada kengroq doiradagi genetik asosga birlashtirishni nazarda tutadi. nostratik makro til oilasiga hind-yevropa, ural, oltoy, kartvel, dravid tillari kiritilgan. bu tillar o‘rtasidagi o‘xshashlik, asosan, olmoshlarda kuzatiladi: - tatar. min, mord. mon, “men”; zansk. munens, rus. mne; - mar. tiy, mo‘g‘. sі (>x ti), rus. ti; - udm. mi , teleut teti, xaysa ti, rus. mi; - komi tayo, mo‘g‘. tere, rus. tot; - o‘zb. kim, fin. kep, somali kita “kim”. o‘zaro o‘xshashlik bir qator leksik asoslarda ham kuzatiladi: - turkiy …

5 / 8

inu “menga”, evenk tilidagi mindu “menga” so‘zlariga mos keladi. o‘rin-payt kelishigi turkiy tillarda-da, mo‘g‘ul tilida -da, tungus-manchjur tilida -de. turk, mo‘g‘ul, tungus-manchjur, koreys tillarida aksariyat o‘rinlarda fonetik moslik kuzatiladi. oltoy oilasidagi tillarning o‘xshashligi, ayniqsa, so‘z yasalishi tizimida yaqqol namoyon bo‘ladi. til oilalarini o‘rganish tilshunoslarning doimiy e’tiborida bo‘lgan. jumladan, oltoy tillari oilasiga kiruvchi tillar xususida tadqiqotlar olib borilgan. xususan, n.a.baskakovning “altayskaya semya yazikov i ee izuchenie”; v.kotvichning “issledovanie altayskix yazikov”, n.p.direnkovaning “grammatika altayskogo yazika” kabi izlanishlari shular jumlasidandir. tillarning tuzilishi, grammatik xususiyatlari, shu tillardagi so‘zlarning paydo bo‘lish manbai, so‘z shakllari va ma’nolari birbiriga ancha yaqin bo‘ladi. bunday tillar bir umumiy bobotildan kelib chiqqan bo‘lib, qardosh tillar deyiladi. grammatik tuzilishi va boshqa xususiyatlari jihatidan bir-birlariga yaqin bo‘lgan tillar guruhi til oilasi deb ataladi. chunonchi, o‘zbek, uyg‘ur, qozoq, qirg‘iz, tatar, boshqird, ozarbayjon, yoqut, turkman, qoraqalpoq, turk, chuvash tillari kabilar turkiy tillar oilasiga kiradi. bu qardosh tillardagi o‘xshashlik, yaqinlik ularning so‘z boyligi, grammatik qurilishi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tillar tasnifi"

tillar tasnifi reja: 1.tillarni tasniflash mezonlari. 2.tillarning genealogik tasnifi. 3. tillarning morfologik tasnifi. asosiy tushunchalar: dunyo tillari, tillar tavsifi, tillar tasnifi, sintetik (affiksli) tillar, analitik tillar (affikssiz) tillar, nostratik gipoteza, nostratik nazariya, genealogik tasnif, qardosh tillar, til oilasi, oltoy tillar oilasi, turkiy tillar guruhi, morfologik tasnif, agglyutinatsiya, agglyutinativ tillar, amorf tillar, polisintetik tillar. asosiy tushunchalar glossariysi agglyutinatsiya – (lotincha «yopishtirish» ma’nosini anglatadi) o‘zak va qo‘shimchalarning muayyan ketma-ketlikda, ma’lum tartib asosida joylashuvi. agglyutinativ tillar – o‘zak va qo‘shimchalarning muayyan ketma-ketlikda, ma’lum tartib asosida joylashuviga asoslangan tillar. genealogik tasn...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (20,9 КБ). Чтобы скачать "tillar tasnifi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tillar tasnifi DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram