bilish falsafasi (gnoseologiya)

DOC 12 pages 123.5 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 123.5 KB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

5-mavzu: bilish falsafasi (gnoseologiya) reja: 1. bilish nazariyasining predmeti. gnoseologiya (epistemologiya)ning mazmuni va mohiyati. 2. bilimning asosiy turlari va shakllari. 3. hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy va intuitiv bilish darajalari. 4.falsafada haqiqat muammosi. 5.falsafada metod va metodologiya, metodika tushunchalari. falsafa metodlari. tayanch so’z va iboralar bilish, gnoseologiya, epistemologiya, hissiy bilish, aqliy bilish, optimizm, skeptitsizm, agnostitsizm, bilim, bilim shakllari, empirik bilim, nazariy bilim, muammo, ilmiy muammo, nazariya, tafakkur, tushuncha, mulohaza, xulosa, haqiqat, obyektiv haqiqat, mutlaq haqiqat, nisbiy haqiqat, metod, metodologiya,metodika, dialektika, metafizika, sinergetika… adabiyotlar 1. davronov z., shermuhamedova n, qahharova m, nurmatova m, husanov b, sultonova a. falsafa. – toshkent: tmu, 2019 2. madaeva sh. shermuhamedova n. va boshqalar. falsafa – o‘quv qo‘llanmasi. – toshkent: 2019 3. muhammadjonova l.a. l.a. abdulla sher, shodimetova g. axloq falsafasi. – toshkent: vneshinvestprom, 2023 4. saifnazarov i. muxtorov a., sultanov t., usmonov f. falsafa. darslik. – t.: innovatsion rivojlanish nashriyot – matbaa uyi, 2021.-424 b. 5. …

2 / 12

falsafiy adabiyotlarda, shu jumladan falsafiy qomuslar va lug’atlarda «gnoseologiya» atamasi «bilish nazariyasi» deb tarjima qilingan. shu bilan bir qatorda, ayni shu mazmunni ifodalash uchun falsafiy adabiyotlarda «epistemologiya» so’zi ham qo’llaniladi, «episteme» so’zi «pistis» - e’tiqod so’zi bilan uzviy bog’liq. bilish dunyoni ma’naviy o’zlashtirilishidir. bilish odamning dunyoga ijtimoiy- bilvosita tarixiy rivojlanishdagi munosabatidir. bilish moddiy olamning inson ongida in’ikos etish jarayonidir. umuman olganda, hozirgi zamon falsafasida gnoseologiya bilish jarayonining umumiy, aniqroq aytganda – falsafiy mohiyati hamda umumiy muammolariga e’tiborni qaratadi. epistemologiya esa, bizning muayyan narsalar haqidagi bilimlarimiz va (yoki) e’tiqodlarimizning ishonchlilik darajasini o’rganadi. demak, epistemologiya gnoseologiyaning tarkibiy qismi yoki uning amaliy ifodasidir. tom ma’nodagi epistemologiya hozirgi kunda ilmiy, haqiqiy bilimning mazmunini, shuningdek diniy e’tiqodlarning gnoseologik mohiyatini o’rganish bilan shug’ullanadi. gnoseologiya yoki bilish nazariyasi falsafiy bilimlar (falsafa fani) bo’limi bo’lib, unda 1) insonning dunyoni bilish imkoniyati 2) insonning o’zlikni anglash jarayoni; 3) bilishning bilmaslikdan bilim sari yuksalishi, 4) bilimlar tabiati va ularning mazkur …

3 / 12

rensis bekon, lokk, gobbs, yum, feyerbax), aksincha, inson, insoniyat shaxsiy yoki ijtimoiy tajribaga ega bo’lgunga qadar biron-bir g’oya mavjud bo’linishni inkor etadilar. ularning fikriga ko’ra, tajriba inson ongida uning sezgilari va o’zini qurshagan dunyoni idrok etishi orqali aks etadi. falsafada idrok etishni pertseptsiya (lotincha «perception» - idrok etish) deb atash odat tusini olgan. pertseptsiya o’zini qurshagan dunyodagi narsalar va hodisalarni sezgilar orqali idrok etishga aytiladi, borliqni aql bilan anglash, bilish, ularni g’oyalarda ifodalash esa appertseptsiya deb ataladi. falsafada bilish bilan bog’liq savollarga javob beruvchi uch asosiy yo’nalishni farqlash mumkin: optimizm, skeptitsizm va agnostitsizm (kant va boshqalar). optimistlar dunyoni bilish mumkinligini ta’kidlaydilar, agnostiklar, aksincha, buni rad etadilar (i.kant – «narsa o’zida»). skeptiklar esa, dunyoni bilish mumkinligini inkor etmaydilar (xviii asrda d.yum), biroq bilimning haqiqiyligiga shubha bildiradilar. bilimga chanqoq bo’lgan, bilishga harakat qilayotgan odam optimist: «men buning nimaligini bilmayman, biroq bilishga umid qilaman», deydi. agnostik esa, «men buning nimaligini bilmayman va hech …

4 / 12

sh faoliyati, estetik faoliyat, siyosiy faoliyat va hokazolarning ta’sirida shakllanadigan turmush bilan bog’liq tushunchalar majmui avlodlar to’plagan jamoa kollektiv tajribasi mahsuli hisoblanadi. o’yin vositasidagi bilim nafaqat bolalar, balki kattalar faoliyatining ham muhim unsuri hisoblanadi. o’yin jarayonida shaxs qizg’in bilish faoliyatini amalga oshiradi, bilimlarning katta hajmini o’zlashtiradi, madaniy boylik – ishga doir o’yinlar, sport o’yinlari, aktyorlarning o’yinlari va shu kabilarni qon-qoniga singdiradi. mifologik bilim ayniqsa, insoniyat tarixining dastlabki bosqichida muhim rol o’ynagan. mifologik bilimning o’ziga xos xususiyati shundan iboratki, u borliqning fantastik in’ikosi hisoblanadi. badiiy bilim borliqni tushunib etish refleksiyaning o’ziga xos shakli bo’lib, u san’at borlig’ining barcha bosqichlarida – asar g’oyasidan boshlab uning odamlar tomonidan qabo’l qilinishigacha – o’ziga xos tarzda ro’yobga chiqadi. bilishning mifologiya bilan uzviy bog’liq bo’lgan qadimgi shakllari diniy va falsafiy bilishdir. diniy bilim. dinning asosiy vazifasi – inson hayoti, tabiat va jamiyat borlig’ining mazmunini aniqlashdan iborat. u insoniyat to’plagan tajribaga tayanib, inson hayotining muhim ko’rinishlari, chunonchi: …

5 / 12

otlar sohasi bilan bog’laydilar. ilmiy bilim boshqa bilim turlaridan o’zining aniqligi bilan ajralib turadi. ilmiy bilim, ma’naviy ishlab chiqarishning barcha shakllari kabi, pirovardida inson faoliyatini tartibga solish uchun zarur.fanning faoliyatga jalb qilinishi mumkin bo’lgan obyektlarni o’rganish va ularni faoliyat va rivojlanishning obyektiv qonunlariga bo’ysunuvchi obyektlar sifatida tadqiq qilishga qarab mo’ljal olishi ilmiy bilimning birinchi eng muhim xususiyati hisoblanadi. shaxsiy bilim.shaxsiy bilim nafaqat qandaydir fikr-mulohazalar majmui, balki shaxsning kechinmalari hamdir. shaxs bilimni shunchaki qayd etmaydi, balki u bilan birga yashaydi. ijtimoiy bilim asosan o’zi o’rganayotgan borliqning sifat tomonini tavsiflashga qarab mo’ljal oladi. bu erda hodisalar va jarayonlar miqdor va umumiylik nuqtai nazaridan emas, balki sifat va xususiylik nuqtai nazaridan o’rganiladi. shu sababli miqdor metodlarining ulushi bu erda tabiiy-matematik tsiklga mansub fanlarga qaraganda kamroq. bilishda subyekt va obyektning o’zaro aloqasi. bilish dunyoning obyekt va subyektga bo’linishini nazarda tutadi. falsafada bu tushunchalar jonli mavjudot bo’lgan insonni bilish jarayoniga olib kiradigan va bu jarayonga …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bilish falsafasi (gnoseologiya)"

5-mavzu: bilish falsafasi (gnoseologiya) reja: 1. bilish nazariyasining predmeti. gnoseologiya (epistemologiya)ning mazmuni va mohiyati. 2. bilimning asosiy turlari va shakllari. 3. hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy va intuitiv bilish darajalari. 4.falsafada haqiqat muammosi. 5.falsafada metod va metodologiya, metodika tushunchalari. falsafa metodlari. tayanch so’z va iboralar bilish, gnoseologiya, epistemologiya, hissiy bilish, aqliy bilish, optimizm, skeptitsizm, agnostitsizm, bilim, bilim shakllari, empirik bilim, nazariy bilim, muammo, ilmiy muammo, nazariya, tafakkur, tushuncha, mulohaza, xulosa, haqiqat, obyektiv haqiqat, mutlaq haqiqat, nisbiy haqiqat, metod, metodologiya,metodika, dialektika, metafizika, sinergetika… adabiyotlar 1. davronov z., shermuhamedova n, qahharova m, nurma...

This file contains 12 pages in DOC format (123.5 KB). To download "bilish falsafasi (gnoseologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: bilish falsafasi (gnoseologiya) DOC 12 pages Free download Telegram