kvant elektronikasi elementlari

DOC 9 pages 285.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 285.5 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

kvant elektronikasi elementlari kvant elektronikasi elementlari reja: 1. uyg’ongan holat uchun o'tish ehtimolligi. 2. muvozanatli nurlanish. eynshteyn koeffitsiyentlari. 3. optik-kvant generatorinlar. (lazerlar). 1. uyg’ongan holat uchun o'tish ehtimolligi. elektromagnit nurlanishlarning kvant tabiati uning korpuskulyar xossalarida namoyon bo'ladi. nurlanishning mayda portsiyasi "kvant-foton" hisoblanadi. fotonning spini birga teng bo'lib, u bozonlar sinfiga kiradi va pauli prinsipiga bo'ysunmaydi. shuning uchun har bir kvant holatda istagancha miqdorda fotonlar bo'lishi mumkin, ya'ni bitta energetik holatda bir xil im-pulsli va bir xil chastotali fotonlar istalgancha bo'laoladi. shuning hisobiga bir xil chastotali elektromagnit nurlanishning intensivligi istalgancha katta qiymatlarga erishishi mumkin. bizga ma'lumki, impulsi va chastotasi bo'lgan yorug’lik fo-tonlarini faqat uyg’ongan atomlar chiqaradi (nurlantiradi), holos. atom foton nurlantirishi bilan energiyasini yo’qotadi. o'tgan ma'ruzalarimizda ham ta'kidladikki, atom faqat ma'lum e1, e2 , e3, ... energiyali diskret kvant holat-larida bo'lishi mumkin. nurlanishni tushuntirish uchun faqat en va em energiyali kvant holatlarini (1 va 2) ko'rib chiqaylik (rasm-1). agar atom 1 …

2 / 9

va spontan nurlanish bilan bir qatorda uchinchi bir o'zaro ta'sir ham bo'lishi kerakligini ko'rsatadi. bu nurlanish majburiy nurlanish yoki induktsiyalangan nurlanish deb ataladi. atom 2 (en ) g’alayonlangan (uyg’ongan, qo’zholgan) holatda bo'lsa va unga tashqi nurlanish ta'sir etsa, (ya'ni = en - em shartni qanoatlantiradigan nurlanish ta'sir etsa) u holda atom majburan = en - em energiyali fotonni nurlantirib 1 (em ) asosiy holatga o'tadi. bunday o'tshda atom tomonidan shu o'tishni vujudga keltiruvchi foton bilan bir xil parametrli foton nurlantiriladi. bunday o'tish natijasida hosil bo'ladigan nurlanishni majburiy nurla-nish yoki induktsiyalangan nurlanish deyiladi. muvozanatli jarayonlarda yutilish bilan nurlanish (spontan va maburiy) ehtimolligi bir xil bo'ladi. 2. muvozanatli nurlanish. eynshteyn koeffitsentlari spontan va majburiy nurlanish - yorug’lik yutilishiga teskari bo'lgan jara-yonlardir. muvozanatli jarayonlarda (termodinamik muvozanat) bu ikkala xodi-saning bo'lish ehtimolligi bir xil, shuning uchun "jism - nurlanish" orasida muvozanat saqlanadi, ya'ni jismning temperaturasi (t=const) o'zgarmaydi. bu xulosaga 1916 yilda eynshteyn nurlanishga doir …

3 / 9

g spektral zichligi f((, t) ga proportsional bo'ladi, ya'ni rnm=bnm f ((, t), (2) rmn=bmn f ((, t) , (3) bunda bnm= bmn, vaqt birligida va f((, t)=1 ga teng bo'lgandagi majburiy nurlanish (yutilish)ehtimolligi. vaqt birligida en ( em o'tish sodir qilayotgan atomlar soni =rnm nn=bnm nn f((, t) (4) va em ( en majburiy o'tishda qatnashayotgan atomlar soni esa =rmn nm=bmn nm f((, t). (5) (1)-(5), formulalardagi bnm, bmn, anm - kattaliklar eynshteyn koeffitsiyentlari deyiladi. muvozanat vaziyatida vaqt birligidagi en ( em o'tishlar soni bilan em ( en o'tishlar soni bir xil. bu hodisaga asoslanib eynshteyn absalyut qora jism nurlanishi uchun plank formulasini juda sodda qilib keltirib chiqarish usulini ko'rsatdi. faraz qilaylik, en > em , u holda em ( en o'tish faqat tashqi nurlanish ta'sirida majburiy amalga oshiriladi. em ( en o'tish esa, majburiy ravishda ham, spontan ravishda ham bo'lishi mumkin. muvozanat paytida = + (6) (1), (4), …

4 / 9

buriy nurlanish xisobiga kuchaytirilishi g’oyasini olg’a surdi. 1953 yilda i.g.basov bilan a.m.proxorovlar, aqsh dan ch.tauns bilan veberlar tomonidan santimetr to’lqin uzunligidagi elektromagnit to’lqinlarni kuchaytiradigan molekulyar generatorlar yasaldi, bu generatorlar mazerlar deb ataladi. 1960 yilda esa t. meyman tomonidan qattiq jismli, optik diapazonda (( = 6943 a( ) ishlaydigan optik generator yasaldi. bunday generatorlarni lazerlar deb ataladi. nurni kuchaytiradigan aktiv muhitning tipiga qarab lazerlar - qattiq jismli, gazli, yarim o'tkazgichli va suyuqlikli lazerlarga bo'linadi. yanada aniqroq aytganda lazerlarning turlarini sinflashda majburiy yig’ish (optik nakachka) usuli ham muhim rol o'ynaydi. majburiy yig’ish usullari - optik, issiqlik, kimyoviy, elektroionizatsion va boshqa usullardan iborat bo'ladi. bundan tashhari generatsiyalash turi uzluksiz yoki impulsli bo'lishi mumkin. lazerlar uchta asosiy qismdan iborat bo'ladi: 1) aktiv muhit - metastabil holatga ega bo'lgan modda. 2) majburiy yig’ish (optik nakachka) sistemasi - aktiv muhitda inversiyali joylashish holatini hosil qiladigan qurilmalar. inversiyali joylashish holati deb asosiy holatdagi atomlar soniga nisbatan uyg’ongan …

5 / 9

2o3 olingan bo'lib (rubin yoki qizil yoqut) kristall panjarasining ba'zi tugunlarida uch valentli cr3+(0,005%-xrom) joylashgan bu qizil yoqutning uzunligi 5 sm, diametri esa 1 sm bo'lgan sterjen ko'rinishidadir. uning asoslari o'zaro parallel va juda yaxshi silliqlangan. sterjenning bir tomoni nur o'tkazmaydigan kumush qatlami bilan qoplangan, ikkinchi tomoni ham xuddi shunday kumush bilan qoplangan bo'lib, bu tomon faqat 8 % nurni o'tkazadi, xolos. asbobning sxemasi 2 - rasmda keltirilgan. o'tish jarayoni esa quyidagicha: nurlanish yoqut tarkibidagi xrom ionlarini e0 asosiy energetik sathdan e1 va e2 uyg’ongan energetik sathlarga ko'taradi (2 - rasm). bu uyg’ongan sathlarning yashash davomiyligi ancha kichik (( (10 -7s). ulardan nurlanishsiz e1 va e2 sathlarga o'tish sodir bo'ladi. bir-biriga yaqin joylashgan bu sathlarning yashash davomiyligi anchagina katta (=5.10-3 s. bunday sathlarni metastabil sathlar deyiladi. metastabil sathlardagi ionlarning biroz spontan nurlanishi ham sodir bo'ladi. kristall o’qi bo'ylab harakatlanayotgan fotonlar qaytaruvchi asoslardan ko'p marta qaytadi, bu harakat davomida ko'p sonli …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kvant elektronikasi elementlari"

kvant elektronikasi elementlari kvant elektronikasi elementlari reja: 1. uyg’ongan holat uchun o'tish ehtimolligi. 2. muvozanatli nurlanish. eynshteyn koeffitsiyentlari. 3. optik-kvant generatorinlar. (lazerlar). 1. uyg’ongan holat uchun o'tish ehtimolligi. elektromagnit nurlanishlarning kvant tabiati uning korpuskulyar xossalarida namoyon bo'ladi. nurlanishning mayda portsiyasi "kvant-foton" hisoblanadi. fotonning spini birga teng bo'lib, u bozonlar sinfiga kiradi va pauli prinsipiga bo'ysunmaydi. shuning uchun har bir kvant holatda istagancha miqdorda fotonlar bo'lishi mumkin, ya'ni bitta energetik holatda bir xil im-pulsli va bir xil chastotali fotonlar istalgancha bo'laoladi. shuning hisobiga bir xil chastotali elektromagnit nurlanishning intensivligi istalgancha katta qiymatlarga eris...

This file contains 9 pages in DOC format (285.5 KB). To download "kvant elektronikasi elementlari", click the Telegram button on the left.

Tags: kvant elektronikasi elementlari DOC 9 pages Free download Telegram