kvant biofizikasi elementlari

DOCX 13 pages 144.6 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 144.6 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

3- mavzu. kvant biofizikasi elementlari reja: 1. fotofizika va fotokimyo asoslari. 1. molekulaning qo’zg’algan holatlari va energiyaning migratsiyalanishi. 1. nurlanishsiz amalga oshuvchi o’tishlar. 1. elektrol qo’zg’alish energiyasining migratsiyalanishi. 1. qo’zg’algan holatning xossalari va asosiy fotokimyoviy jarayonlar. tayanch iboralar: ultrabinafsha, qisqa to’lqinli (rentgen va - nurlanish), umumiy, elektrol, tebranma va aylanma harakat energiyalari, infraqizil nurlanish, foton, kvant, fotosintez, fotoressensiya, fotomorfogenez, fotodinamik effekt, buger-nambert-ber qonuni, molyar ekstinksiya koefittsienti, yutish spektri, singlet, triplet, fluoressensiya, fosforossensiya, ichki konversiya, energiya migratsiyasi, almashma-rezonans yo’li, induktiv-rezonans yo’li, eksiton yo’li, kvazi zarrachalar, fotoqaytarilish, fotooksidlanish, birlamchi qayta guruhlanish va izomerlanish, fotokimyoviy parchalanish, fitoxrom. 1. fotofizika va fotokimyo asoslari. ultrabinafsha va ko’rinuvchi nur sohalarining biologik obyektlarga ta’sir etish qonuniyatlarini tekshirish ham biofizika muammolari doirasiga kiradi. qisqa to’lqinli (rentgen va -nurlanish) nurlarning biologik obyektlarga ta’sirini tekshirish bilan radiobiologiya shug`ullanadi. molekulaning (atomning) umumiy energiyasi (yeum) elektrol energiyasi (yeen) tebranma (yet) va aylanma (yea) harakat energiyalaridan tashkil topadi: yeum = yeen + yet …

2 / 13

yutilganda elektronning aylanma va tebranma energiyalari oshadi. shu sababdan, infraqizil (ik) nurlanish reaksiyalar tezligini oshiradi, molekulalarda kimyoviy o’zgarishlar keltirib chiqarishga qodir emas. energiyasi 4-6 ev (200- 300 nm) fotonlar, oqsillar va nuklein kislotalar tomonidan yutilib, molekulalarni qo’zg’algan holatga, ya’ni molekulaning yuqoriroq energiya sathiga (qo’zg’algan holatga) o’tishiga olib keladi. qo’zg’algan molekula kimyoviy reaksiyaga osonlikcha kirishadi. aynan mana shunday fotokimoviy reaksiyalar, oxirgi natijada oqsillar, nuklein kislotalar va boshqa biopolimerlarda fotobiologik effektlarga sabab bo’ladi. ko’rinuvchi nur esa, fotosintez, fotoresensiya, fotomorfogenez hamda fotodinamik effektlar uchun aktiv hisoblanadi. yorug’likning yutinish qonuni, yutilish spektri. grotgus qoidasiga ko’ra, fotokimoviy reaksiyaga faqat molekula tomonidan yutilgan nurgina sabab bo’ladi. demak, fotokimoviy jarayonlar asosida yorug’likning yutilish hodisasi yotadi. intinsivnigi i0 - nurning, qalinligi l-ga teng yutuvchi muhitdan o’tishini ko’zdan kechiramiz. mazkur intensivnik, yutuvchi muhitdan chiqqanda, yutilish evaziga kamayib, i-ga teng bo’lib qoladi. mazkur bog’liqlik buger- nambert-ber qonuni nomi bilan yuritiladi. i = io e-sl , yoki lg(io/i) = lg(1/t) = …

3 / 13

ga teng. t = 10% bo’lsa, d = 1ga teng va h.k. ekstinksiya koeffisiyenti monoxromatik nurning to’lqin uzunligiga bog’liq, ya’ni () bo’lib, aynan mana shu bog’liqlik yutish spektri deb ataladi. chunki, modda konsentratsiyasi - s va yutilish qalinligi - l, nur to’lqin uzunligiga bog’liq bo’lmaganligi uchun, d-ning -ga bog’liqligi- d() ham, yutish spektri deb ataladi. yutish spektrlari spektrofotometrlarda o’lchanadi. spektrofotometr, yutuvchi modda eritmasi orqali o’tgan nur intensivligini (i)ni, erituvchi orqali o’tgan nur intensivligi (i0) bilan solishtirishga asoslanib ishlaydi. 2. molekulaning qo’zg’algan holatlari va energiyaning migratsiyalanishi. yorug’likning modda tomonidan yutilishi molekulyar jarayon bo’lib, mazkur hodisa murakkab biologik strukturalarga (yadro, mitoxondriya, hujayra va boshqalarga) daxldor emas. yorug’lik molekula tomonidan, energiyasi h = hc/ ga teng kvantlar tarzida, 10-14 - 10-15 sek davomida yutilib bo’ladi. yorug’likning molekula tomonidan yutilishi, fizikaviy jarayon bo’lib, u quyidagicha tasvirlanadi: ao + h = a* bu yerda a* - molekulaning qo’zg’algan holati, yorug’lik yutilganda nur energiyasi elektrollarning tebranma …

4 / 13

riplet. t1 (elektrollarning spinlari parallel) holatlaridir. qo’zg’alish energiyasi, yuqorida tasvirlangan yo’llarning biri orqali, nurga aylanib yoki aylanmasdan amalga oshadigan o’tishlarda sarflanadi. qo’zg’algan holat yashash davrini, nurlanish bo’yicha birinchi tartib kinetika atamalari yordamida aniqlash mumkin. agarda nurlanish qo’zg’algan holatdan asosiy holatga qaytishning birdan-bir yo’li bo’lsa, u holda mazkur holatdan chiqish tezlik konstantasiga teskari bo’lgan kattalik qo’zg’algan holatning tabiiy yashash davri deb ataladi. qo’zg’algan s, holatdan asosiy s0 holatga o’tishda sodir bo’ladigan nurlanish lnuoressensiya deb ataladi. fluoressensiyaning tabiiy yashash davri, ko’pchilik organik molekulalar uchun 10-9 - 10-6 sek bilan xarakterlanadi. qo’zg’algan t1 holatdan asosiy s0 holatga o’tish bilan kechadigan nurlanish fosforessensiya deb atalib, uning tabiiy yashash davri 10-3 - 10 sek oralig’idan o’rin oladi. fluoressensiya spektrining shakli (kashi qoidasi) va kvant chiqishi (vavinov qonuni) qo’zg’atuvchi nur to’lqin uzunligiga bog’liq bo’lmaydi, chunki fluoressensiya nurlanishi har doim qo’zg’algan (s0) holatning eng tuban sathidan boshlanadi: q = n / n, bu yerda q- kvant chiqishi, …

5 / 13

, spektr maksimumi 320-325 nmda qayd etiladi. fluoressensiya spektrofotometrlardan farqlanadigan, fluorametrlarda o’lchanadi. ularda fluoressensiya qo’zg’atuvchi va uni qayd etuvchi sistemalar mavjud. 3. nurlanishsiz amalga oshuvchi o’tishlar bu xil o’tishlarni ikki turga ajratish mumkin: bir xil multipnetlikka ega, har xil elektronni qo’zg’alish holatlari aro molekulyari nurlanishsiz o’tishlar, ya’ni singnet - singnet (s1 so) va triplet - triplet (t2 t1) o’tishlar imkoni ham mavjud bo’lib, bunday o’tishlar ichki konversiya deb ataladi. har xil multipnetlikka ega holatlararo molekulyari o’tishlar (ya’ni s1 t1, t1 so), bunday o’tishlar interkombinatsion konversiya deb ataladi. energiyaning qo’zg’algan molekuladan atrofdagi boshqa molekulalarga uzatilishi ham nurlanishsiz o’tishga tegishlidir. bunda elektrol energiyasi tebranma, aylanma va ilgarilama harakat energiyalari sifatida uzatilishi mumkin. molekula tuzilishi nazariyasidan ma’lumki, molekulyar orbitallar , n va .-tiplariga bo’linadi. qo’zg’alish paytida elektrol -orbitaldan, qo’zg’algan *-orbitalga o’tadi va bunday o’tish * o’tish deb ataladi. organik molekulalarda ko’pincha *, n * va n * -o’tishlar qayd etilib, ular zaryad tashilish …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kvant biofizikasi elementlari"

3- mavzu. kvant biofizikasi elementlari reja: 1. fotofizika va fotokimyo asoslari. 1. molekulaning qo’zg’algan holatlari va energiyaning migratsiyalanishi. 1. nurlanishsiz amalga oshuvchi o’tishlar. 1. elektrol qo’zg’alish energiyasining migratsiyalanishi. 1. qo’zg’algan holatning xossalari va asosiy fotokimyoviy jarayonlar. tayanch iboralar: ultrabinafsha, qisqa to’lqinli (rentgen va - nurlanish), umumiy, elektrol, tebranma va aylanma harakat energiyalari, infraqizil nurlanish, foton, kvant, fotosintez, fotoressensiya, fotomorfogenez, fotodinamik effekt, buger-nambert-ber qonuni, molyar ekstinksiya koefittsienti, yutish spektri, singlet, triplet, fluoressensiya, fosforossensiya, ichki konversiya, energiya migratsiyasi, almashma-rezonans yo’li, induktiv-rezonans yo’li, eksiton yo’li, kvazi...

This file contains 13 pages in DOCX format (144.6 KB). To download "kvant biofizikasi elementlari", click the Telegram button on the left.

Tags: kvant biofizikasi elementlari DOCX 13 pages Free download Telegram