moddalarning biomembranalar orqali tashilishi

DOCX 21 pages 337.2 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 337.2 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

4- mavzu. moddalarning biomembranalar orqali tashilishi reja: 1. moddalarning membranalar orqali (aktiv) faol va sust tashilishining turlari. 1. diffuziya va singdiruvchanlik. oddiy va osonlashgan diffuziya. 1. biologik membranalar. ion kanallarining xossalari. 1. sarkoplazmatik retikulumda kechadigan jarayonlar. 1. ion kanallari va ionoforlar tayanch iboralar: diffuziya, osonlashgan diffuziya, uniport, simport, antiport, faol transport, sust transport, singdiruvchanlik, endo – ekzositoz, harakatchan tashuvchilar va ion kanallari, stereospesifiklik, maxsuslik, to’yinish, raqobatni bosiqtirilish, kuchlanish sensori, elektr yo’l bilan boshqariluvchi, kimyoviy yo’l bilan boshqariladigan kanallar. 1. moddalarning membranalar orqali (aktiv) faol va sust tashilishining turlari hujayrada kechadigan bir qator jarayonlar (substrat va metabolitlar transporti, atf sintezi, ion tarkibi hamda suv miqdorining doimiyligi) moddalarning membrana orqali transportiga bevosita bog’liq. biologik membranalarda neytral molekulalar ionlar aktiv hamda passiv transportining har xil turlari amalga oshadi. tashilish turlari, ularning mustaqil yoki mustaqil bo’lmasligiga qarab quyidagilarga ajratinadi: uniport - bitta moddalarningi mustaqil transporti (masalan, o2 ning hujayraga kirishi), simport - ikki xil …

2 / 21

toxondriyada redoks zanjir bo’ylab tashilishidir. passiv transport - moddaning qo’sh qavat orqali kimyoviy (noelektrolitlar) yoki elektrokimyoviy (ionlar) potensial gradiyenti yo’nalishidagi ( vt ) membrananing o’sha joyi qo’zg’aladi va h.k. bordi-yu, membranaga t - vaqt bilan ajralgan ikkita ketma-ket turtki berilsa, bunday holda, tolaning hatti- harakati o’sha vaqt kattaligiga bog’liq holda har xil namoyon bo’ladi. vaqt oralig’i o’sha kichik bo’lsa, nerv tolasi qo’zg’almaydi (absonyut refrakterlik). ma’lum bir vaqtdan so’ng, qo’zg’aluvchanlik tiklana boshlaydi, bunday paytda tolaning pog’ona darajasi balandroq bo’ladi (nisbiy refrakternik). umumiy refraktornik 1 ms-dan bir necha ms-ga cho’zinishi mumkin. turtki ta’siridan, nerv tolasida qo’zg’alish hosil bo’lishi uchun ma’lum bir vaqt talab etiladi. bu shunday bir vaqtki, uning davomida tola membranasi pog’ona kuchi ta’siridan, ye - kattaligiga qutbsizlanadi. aynan mana shu vaqt tolaning vaqt doimiysi () . deb atanib, qo’zg’aluvchan to’qimalar, jumladan, nerv tolalari ham - kattaligi bo’yicha, o’zaro farqlanadi. vt = v0 e-t/ bu yerda v0 - toladagi dastnabki potensiallar …

3 / 21

membrana va aksopnazmaning solishtirma =arshinigi. nerv tolasi bo’ylab hpning uzatilish tezligi, norman sharoitda, x0- nuqtadagi (x = 0), v0-ga teng potensialning masofa x-ni bosib o’tishiga bog’liq. nerv impulsining gigant aksondagi yuqori tezligi, r-ning katta bo’lishi, miyelinli tolalarda esa, l-ning kattanashtirinishi evaziga ta’minlanadi. miyenin katta elektr qarshiligiga ega. buning ustiga miyenin qobig’ining qalinligi - l, odatdagi membranalar qalinligidan bin necha yuz marta katta. shular tufayli, miyelinli tolalarda katta bo’lib, harakat potensiali cakrash yo’li bilan uzoq masofaga uzatinadi. 2. sinapslar, ularning turlari yenma-yen joylashgan hujayralararo bevosita aloqa, yuksak o’tkazuvchanlikka ega kontaktlar yordamida amalga oshib, bunday kontaktlar tirqichni birikishlar . deb ataladi. nerv hujayralari nishon hujayralar bilan maxsus kontaktlar - sinapslar . hosil hinish xarakteriga qarab, kimyoviy, elektrik va aranash sinapslarga . bo’linadi. kimyoviy sinapslar holida, hp ta’siridan akson uchlaridan neyromediator ajralib, u sinaps tirqichiga tushadi va postsinaptik membranadagi reseptor bilan ta’sirnashib, nishon hujayrani ye qo’zg’aydi yoki tormoznangan holatga o’tkazadi. nerv uchlaridagi sinaptik …

4 / 21

a reseptorga bog’lanishi uchun ketgan vaqt yig’indisidan iborat. ba’zi bir sinapslarda neyromediatorning reseptor bilan ta’sirlashishi, ion kanallarini faolnovchi va shu orqali postsinaptik potensial (psp)ning yuzaga kenishiga sabab bo’nuvchi ikkilamchi mediatorning paydo bo’lishiga olib keladi. ko’pchilik kimyoviy sinapslarda, mediator sifatida, quyidagi moddalar ishlaydi: asetinxolin, katexonaminlar- adrenanin, noradrenanin va dofamin, serotolin (5- gidroksitriptamin), gistamin, -aminomoykislota (gamk), glutamin, asparagin kislotalari va gnisin. nerv uchlarida mediator ajratinishining zaruriy sharti- bu tirqishda ca2+ ionlarining mavjud bo’lishidir. sinaps oldi membranaga hp kelib yetishi bilan undagi ca-kanallari ochinadi. ichkariga ca2+ ionlari kiradi va ular mediatorlarga ega pufakchalarning sinaps oldi membranaga yepishishini ta’minlaydi. bu jihatdan mg2+ antagonistdir. 3. postsinaptik potensiallar mediatorning sinaps keti membranasidagi reseptorlar bilan ta’sirlashishi unda postsinaptik potensialning paydo bo’lishiga olib keladi. psp qo’zg’atuvchi qutbsiznantiruvchi postsinaptik potensial (+psp) yoki tormoznovchi (qutblilikni oshiruvchi) postsinaptik potensial (tpsp)ga bo’linadi. nerv muskul sinapslarida, sinaps oldi membranaga kelib yotgan shp, sinaps tirqishiga asetinxolinning (ax) ajratinishiga sabab bo’ladi. so’ngra, mediator molekulalari diffuziyalanib, …

5 / 21

zda ajralib turadigan ax porsiyalari bilan shartnangan. sinaps oldi membranasining hp ta’siridan qutbsiznanishi sinxrol holda, taxminan, 100 ta ax kvantlarining ajratinishini shartnaydi. yetarni miqdorda ajratingan ax kvantlari ta’siridan yuzaga kelgan miniatyur potensiallar summasiyalanib, sinaps keti membranasining qutbsiznanish darajasini pog’ona darajasiga yetkazib, hpni yuzaga chiqaradi. qo’zg’atuvchi potensialning paydo bo’lishi, odatda, sinapsketi membranasi na+ va k+, ehtimon ca2+ ionlari o’tkazuvchanligining oshishi, ya’ni ularga tegishni ion kanallarining ochinishi bilan bog’liqdir. bunday paytda na+ ionlari ichkariga kiradi, k+ ionlari esa tashqariga chiqadi. ba’zan, membrananing k+ o’tkazuvchanligi kamayganda ham qo’zg’atuvchi potensial yuzaga keladi. tpsp holida (gamk ta’sir etib cl- kanallari faolnanganda) membrana qutblilik holatining oshishi (giperponyarizasiya), bilan uning pog’ona darajasi ham oshadi, natijada hp paydo bo’lmaydi. demak, tormozlanish yuz beradi. elektr yo’li bilan ishlovchi sinapslar kam uchraydi. bu xil sinapslarda qo’zg’atuvchi yoki tormoznovchi potensiallar mediator ta’siridan emas, balki elektr (katodik yoki anodik elektroton) yo’l bilan hosil bo’ladi. sinaps tirqish kengligi 2-3 nm, sinaps oldi va …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "moddalarning biomembranalar orqali tashilishi"

4- mavzu. moddalarning biomembranalar orqali tashilishi reja: 1. moddalarning membranalar orqali (aktiv) faol va sust tashilishining turlari. 1. diffuziya va singdiruvchanlik. oddiy va osonlashgan diffuziya. 1. biologik membranalar. ion kanallarining xossalari. 1. sarkoplazmatik retikulumda kechadigan jarayonlar. 1. ion kanallari va ionoforlar tayanch iboralar: diffuziya, osonlashgan diffuziya, uniport, simport, antiport, faol transport, sust transport, singdiruvchanlik, endo – ekzositoz, harakatchan tashuvchilar va ion kanallari, stereospesifiklik, maxsuslik, to’yinish, raqobatni bosiqtirilish, kuchlanish sensori, elektr yo’l bilan boshqariluvchi, kimyoviy yo’l bilan boshqariladigan kanallar. 1. moddalarning membranalar orqali (aktiv) faol va sust tashilishining turlari hujayrada kechadig...

This file contains 21 pages in DOCX format (337.2 KB). To download "moddalarning biomembranalar orqali tashilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: moddalarning biomembranalar orq… DOCX 21 pages Free download Telegram