oziqlanish fiziologiyasini o’rganish bo’yicha adabiyotlar taxlili

DOC 71 pages 529.0 KB Free download

71 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 529.0 KB

File type DOC

Pages 71

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 71

o’zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi navoiy davlat pedagogika instituti jismoniy madaniyat fakulteti page oziqlanish fiziologiyasini o’rganish bo’yicha adabiyotlar taxlili hozirgi kunda olimlar bir kecha-kunduzda to’rt mahal ovqatlanishni tavsiya qiladilar.kuniga bir, ikki mahal ovqatlanish ham hazm organlariga katta ziyon etkazadi.dasturhonni chiroyli qilib bezatmaslik, taomning ko’rinishi arzimas narsa emas.did bilan bezatilgan dasturhon, chiroyli qilib suzilgan ovqatni ko’rganda faqat ko’z quvnab ketmaydi,balki barcha hazm tizimi ovqatlanishga “tayyor” turadi.ovqatlanishda izchillik zarur bo’ladi.ovqatlanganda har qanday ishni yig’ishtirib qo’ying ayniqsa, ko’ngilsiz voqealarni eslamang.taomni shoshilmasdan yaxshilab chaynab yeyish kerak. ibn sino ovqatlanishda ovqatlarni oziqligi, o’zlashtirilishi, qulayligiga e’tibor qaratishni bayon etadi. u ochlikda turli jismoniy mashqlarni bajarishda qanday ovqatlanish haqida tavsiyalar beradi.pifagor, epikur, platon, volter, bayron, bernar, lev tolstoy kabi buyuk kishilar kundalik oziqalari tarkibida go’shtni iste’mol qilmaganlar. a.plutarx: “go’sht fikrlash qobilyatini yo’qotadi, odamni go’sht o’tmas qiladi”-deydi. g.shelton go’shtli ovqatlarni alohida, uglevodli ovatlarni alohida yeishni tavsiya qiladi. u oqsil va go’shtli ovqatlarni va uglevodlarni turli vaqtda iste’mol qiling …

2 / 71

fikricha go’shtsiz sifatli ovqatlar (ko’katlar, donlar, dukkakli mahsulotlar)bilan sog’lom yashasa bo’ladi.ovqatning hazm yo’lida hazm bo’lishida og’iz bo’shlig’i, oshqozon va ichak shiralarining hususiyatlari bo’yicha olimlar bir qancha ishlar olib borishgan.1842 yilda moskvalik jarroh v.a.basov birinchi bo’lib oshqozonning shira ajratishini o’rganish uchun itlarda operatsiya yo’li bilan fistula o’rnatdi.lekin, uning ishlari yaxshi natija bermadi. i.p.pavlov basovning ishlarini davom ettirib, og’iz bo’shlig’idan, oshqozondan sof shirani ajratib olishga va uni tekshirishga muvaffaq bo’ldi.1880 yilda rus olimi n.i.lunin organizm uchun oziq tarkibidagi muhim moddalardan biri vitamin ekanligini isbotlagan.1912 yilda bu noma’lum muhim moddalarni k.funk tomonidan vitaminlar deb nomlandi.a.m.nogaller yo’g’on ichakda bo’ladigan o’zgarishlarning sabablari va surunkali kolitning noinfeksion turini ajratdi. 1.1. ovqat hazm qilish mexanizmlarini pavlovcha o’rganish usullari i.p.pavlov tadqiqotlarigacha ovqat hazmi organlarini o’rganish uchun odatda narkoz ostida yoki katta yarim sharlarni ishdan chiqarish kabi o’tkir tajriba usullaridan foydalanilardi. bu tajribalarda nervlarni ta’sirlash paytida yoki qonga ximiyaviy moddalar kiritilganda shiralar oqib chiqadigan kanyulilar qo’yilgan. bunday tajribalarda albatta …

3 / 71

teshiklarini tashqariga chiqarish bo’yicha operasiya qilish yoki fistulalar qo’yish; so’lak bezlariga (1895y ), me’daosti beziga (1879 y ) va o’t yo’liga (1902 y ) usullari ishlab chiqildi. aynan shu operasiyalar yordamida turli oziqalarni ovqat hazmi kanalida qayta ishlanishida so’lak ajralishi, me’da osti bezi shirasining ajralish va o’t ajralish qonuniyatlari ochildi. i.p.pavlov me’da shirasining ajralishini o’rganish uchun oddiy oshqozon fistulasi qo’yish bo’yicha operasiyaga qizilo’ngachni bo’yindan kesish va uning har ikkala uchini teriga tikish operasiyasini qo’shdi (ezofagotomiya), bu esa og’iz bo’shlig’ida oziqalar toza hazm bo’lgan paytda me’da shirasining ajralib chiqishi haqida muhim ma’ lumotlarni aniqlash va me’da shirasi ajralishini chaqiruvchi nervlarning ochilishiga olib keldi. bu operasiyalar yana «yolg’ondakam» oziqlantirish paytida tabiiy holdagi toza me’da shirasi olish imkonini berdi.1894 yilda i.p.pavlov o’zining mashhur kichik izolyasiyalangan me’dacha yasash usulini taklif etdi, bunda kichik me’dachaning barcha nerv tolalari saqlanib qoladi (geydengaynni taklif etgan me’dacha yasash usulida nervlar kesiladi) va shu sababli, pavlovchasiga izolyasiya qilingan me’dachadan …

4 / 71

arini ishlab chiqdi.odamlarni mo’tadil sharoitda hazm bezlarining faoliyatini organizmni jarohatlamasdan o’rganish usullari ham yaratildi. hozirda ovqat hazmi polietilen kapsulaga o’ralgan uzunligi 15-20 mm, diametri 0,8 mm bo’lgan odamlar yengil yutadigan radiouzatgichlar yordamida bosim, harorat, fermentlar miqdori butun hazmlash kanalidagi ph darajasi o’rganilmoqda. organizmni to’yimli moddalarga bo’lgan talabini qondirilishida, organizm tomonidan o’zlashtirilishida va organizmdagi hayotiy jarayonlarning mo’tadilligini ta’minlashda hazm jarayonlarining dastlabki qismi og’iz bo’shlig’ida oziq moddalarning hazmlanishi muhim ahamiyatga ega. og’iz bo’shlig’ida ovqat hazmi hazm jarayonida jiddiy rol o’ynaydi.og'izga olingan oziqalar og’iz bo’shlig’idagi reseptorlarni qo’zg’atadi. bu esa ovqat hazmini mo’tadil kechishi uchun juda muhim ahamiyatga ega bo’lgan solakni, me’da va me’daosti shiralarining ajralishini reflektor holda qo’zg’atadi. og’iz bo’shlig’idagi reseptorlarni qo’zg’alishi u yerga tushayotgan moddalarni saralash imkonini beradi.bu holda og’iz bo’shiig’iga tushgan oziqa bo’lmagan yoki zararli moddalar og’iz bo’shlig’idan reflektor harakatlar bilan chiqarib tashlanadi. og’iz bo’shlig’iga ovqatlar tushganidan keyin u yerda so’lak ajralishi yoki sekretorlik va chaynash hamda so’rish kabi murakkab harakat …

5 / 71

xshash uglevodlar almashinuvida ishtirok etuvchi gormonni ham ajratadi (ichki sekretsiya funksiyasi).ayrim hayvonlarda, masalan itlarda so’lak bezlari issiqlik almashinuvida ham ishtirok etadi. odamlar va hayvonlarda so’lak bezlarining faoliyati turlichadir.ma’lumotlarga ko’ra, odamlarda quloqoldi, tilosti va jag’osti bezlari tinimsiz faoliyat ko’rsatadi va tinch holatda bir minutda 0,25 ml so’lak ajraladi. har bir so’lak bezidan ajralgan so’lakning miqdori deyarli bir xildir.bir kecha-kunduzda har xil hayvonlardagidek, aynan bir odamning o’zida ham ajralayotgan so’lak miqdori turlichadir. gapirgan va yozgan paytda so’lak ajralishi tezlashadi. kunduz kuni ajralayotgan so’lak miqdori ko’paysa, kechasi esa so’lakning miqdori juda kuchli o’zgaradi.oziqlarning qabul qilinishi asosiy sekretsiyani oshirsa, och qolish esa uni kamaytiradi.odamlarda so’lak ajralishiga yeyiladigan ovqatlarning quruqligi hayvonlardagidek ahamiyatga ega emas. shu sababli ham suvli ovqatlar va suvsiz oziq moddalarga ajraladigan so’lak miqdori orasidagi farq unchalik katta emas. odamlarda reflektor ravishda so’lak ajralishi ular suvsiz qoldirilganida kamayadi.suvning isitilishi yoki sovutilishi so’lak ajralishini tezlashtiradi, lekin suvning sovutilishi yoki muz, issiq suvga nisbatan so’lak …

Want to read more?

Download all 71 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oziqlanish fiziologiyasini o’rganish bo’yicha adabiyotlar taxlili"

o’zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi navoiy davlat pedagogika instituti jismoniy madaniyat fakulteti page oziqlanish fiziologiyasini o’rganish bo’yicha adabiyotlar taxlili hozirgi kunda olimlar bir kecha-kunduzda to’rt mahal ovqatlanishni tavsiya qiladilar.kuniga bir, ikki mahal ovqatlanish ham hazm organlariga katta ziyon etkazadi.dasturhonni chiroyli qilib bezatmaslik, taomning ko’rinishi arzimas narsa emas.did bilan bezatilgan dasturhon, chiroyli qilib suzilgan ovqatni ko’rganda faqat ko’z quvnab ketmaydi,balki barcha hazm tizimi ovqatlanishga “tayyor” turadi.ovqatlanishda izchillik zarur bo’ladi.ovqatlanganda har qanday ishni yig’ishtirib qo’ying ayniqsa, ko’ngilsiz voqealarni eslamang.taomni shoshilmasdan yaxshilab chaynab yeyish kerak. ibn sino ovqatlanishda ovqatlarni ozi...

This file contains 71 pages in DOC format (529.0 KB). To download "oziqlanish fiziologiyasini o’rganish bo’yicha adabiyotlar taxlili", click the Telegram button on the left.

Tags: oziqlanish fiziologiyasini o’rg… DOC 71 pages Free download Telegram