xramosoma, tuzilishi va tarkibi

DOCX 6 pages 21.1 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.1 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

xramosoma, tuzilishi va tarkibi. odam kariotipi. hujayra ochiq sistema sifatida. energiya va moddalar almashinuvi. informasion oqim. dnk va rnk. reja: 1.xramosoma, tuzilishi va tarkibi. 2.odam kariotipi. 3.hujayra ochiq sistema sifatida. energiya va moddalar almashinuvi. 4.informasion oqim. dnk va rnk. xromosomalar (yunon. chroma – rang, soma – tana) – yadro xromatinidan tashkil topgan bo‘lib, hujayralarning irsiy belgilarini saqlovchi substratdir. har bir xromosoma uzunasi bo‘ylab ikkita morfologik bir xil tuzilgan xromatidalardan tashkil topgan. har bir xromatida bir gigant dezoksiribonukleoproteid ipchadan hosil bo‘lgan. shunday qilib, xromosoma, xromatidaning asosiy struktur birligi dnk molekulasidir. xromosomalarda uzunligi bo‘yicha bo‘yaluvchi qismlar – xromomerlar (yoki disklar) va bo‘yalmaydigan qismlar – xromomerlar orasidagi qismlar farq qilinadi. har bir gomologik xromosomalar – ma’lum bir muntazam tuzilishga ega. xromosomalarning tuzilishi ma’lum turlar uchun doimiy. xromosomalarning shakli birlamchi tortmaning joylashishiga, ya’ni xromosoma ikki yelkasining birlashish o‘rniga bog‘liq. xromosomalarning bu yeri och bo‘lib, unda ma’lum struktura– sentromera (kinetoxor yoki kinomera) joylashadi. xromosomalarning katta-kichikligi …

2 / 6

insiy xromosomalar deyiladi. jinsiy xromosomalar tuzilishi bo‘yicha 2 turli bo‘ladi. erkaklar somatik hujayralarida x-va u xromosoma, ayol organizmida esa ikkita bir xil jinsiy xromosomalar uchraydi (xx). spermatozoid va tuxum hujayra yadrolari birlashganda uruglangan tuxum hujayra bitta x-xromosomani spermatozoiddan, ikkinchi x-xromosomani esa tuxum hujayradan oladi. 1949 yilda barr va bertram urg‘ochi mushukning nerv hujayralari yadrosida erkak mushuk yadrosida uchramaydigan kichik xromatin tanachalar borligini ko‘rsatishdi. keyinchalik bunday tanachalar ayol neytrofil hujayrasida «baraban tayoqcha» shaklida bo‘lishi aniqlandi. hozirgi davrda jinsiy xromatin ayol (x- xromatin, barr tanachasi) organizmining deyarli hamma hujayralarida topilgan. ma’lum bo‘lishicha, ikki x-xromosoma ushlovchi ayol somatik hujayralarida ikki x-xromosomaning biri xromatin tanachalar shaklida joylashar ekan (shuning uchun bir x-xromosoma tutuvchi erkak somatik hujayralarida bu tanacha topilmaydi). x-xromosomalar soni o‘zgarishi bilan bog‘liq bo‘lgan genetik kasalliklarda bu tanachalar soni ortadi. xromatin. hujayraning genetik apparati – xromosoma interfaza davrida bir-biriga chirmashgan, nozik ipchalar shaklida ya’ni xromatin tarzida ko‘rinadi. xromatin tarkibidagi dnk nukleogistonlar bilan birgalikda …

3 / 6

egallagan joylar o‘zgarib turadi. hujayra faoliyatining jadallashishi ayrim, yadroning ba’zi geteroxromatinlarining euxromatinga aylanishi bilan yuzaga keladi. bunday xromatin fakultativ geteroxromatindir. euxromatinlashmaydigan xromatin esa konstitutiv geteroxromatin bo‘ladi. hujayralar faoliyatining susayishi (inaktivatsiyasi) yadro xromatinining euxromatin egallagan joyini kamaytiradi, ya’ni euxromatin dnk si sperilizatsiyasiga uchrab, geteroxromatinga aylanib boradi (eritrotsit hosil qiluvchi hujayralar qatori yadrosi faoliyatining so‘nib borishida bu holat yaqqol ko‘rinadi). interfaza holatidagi genetik omil tuzilmalari bo‘linish boshlanishi bilan xromosomani shakllantiradi. xromosoma, bo‘linishning metafazasida butunlay shakllanadi. xromosomalarning shakli ulardagi sentromeraning (birlamchi belbog‘) joylashishiga ko‘ra uch xil bo‘ladi: metasentrik, submetasentrik va akrotsentrik metasentrik xromosomalarda sentromera xromosomaning o‘rtasida joylashganligi uchun xromosomalar teng yelkali bo‘ladi. submetasentrik xromosomalarda sentromera xromosomaning o‘rtasida joylashgan bo‘lmaydi, shuning uchun xromosoma yelkalarining uzunligi har xil bo‘ladi. akrotsentrik xromosomalarda sentromera xromosomaning oxirgi (telomera) qismiga yaqin joylashgan bo‘lib, xromosomaning bitta yelkasi juda uzun ikkinchi yelkasi esa juda kalta bo‘ladi. shuning uchun bunday xromosomalar tayoqchasimon ko‘rinishda bo‘ladi. sentromera yoki birlamchi belbog‘ hujayraning bo‘linishi paytida xromosomalarning …

4 / 6

olmaydi. xromosomalarning uzunligi 0,2–5,0 µ, eni 0,2–3,0 µ bo‘lishi mumkin. ayrim hasharotlar va amfibiyalarning xromosomalari yirik, zamburug‘ va suv o‘tlarining xromosomalari esa mayda bo‘ladi. odam xromosomalarining kattaligi – 1 –10 µ ga teng. odatda bir turga mansub organizmlarda xromosomalar to‘plami doimo bir xil sonda bo‘ladi. hujayradagi xromosomalar shu hujayra xromosomalarining to‘plami deyiladi. ayrim organizmlarning xromosomalari soni chuchuk suv gidrasi 32 meva pashshasi 8 planariya 16 uy pashshasi 12 yomg‘ir chuvalchamgi 36 sazan 104 chig‘anoqli bog‘ mollyuskasi 24,48 olabug‘a 28 ot askaridasi 2,4 triton 24 daryo qisqichbaqasi 116 atrofida ko‘l bakasi 24 it kanasi 28 tez kaltakesak 38 o‘rta osiyo chigirtkasi 23 kryakva o‘rdagi 80 suvarak 28 kabutar 80 bosh biti 12 uy tovuklari 78 shaftoli biti 12 kuyon 44 karam kapalagi 30 echki 60 uy sichqoni 40 kuy 54 qunduz 30 evvoyi cho‘chqa 40 kalamush 42 eshak 66 it 78 prjevalskiy oti 66 organizmning rivojlanganligi ulardagi xromosomalar sonining ko‘p-ozligiga bog‘liq …

5 / 6

0 a0 gacha bo‘ladi. xromonemalar dnk dan tashkil topgan juda nozik xromofibrillardan iborat. xromosomalar hujayraning bo‘linish davrida (metafazada) spirallashib yo‘g‘onlashishi yoki (interfazada) cho‘zilib ingichkalashishi mumkin. xromosomaning juda yaxshi bo‘yaladigan qismlariga xromomeralar deyiladi. xromatin elektron mikroskopda ko‘rilganda uning nozik tuzilgani ko‘rinadi, ya’ni xromatin fibrillalarining yo‘g‘onligi uch xil bo‘lishi mumkin 250 a0, 100 a0, va 30–50 a0. uchinchi xil fibrillalar genetik jihatdan juda faol fibrillalar hisoblanadi. ma’lumki, dnk qo‘sh zanjirining diametri 20 a0, uchinchi xil fibrillaning diametri esa 30–50 a0. demak, uchinchi xil fibrillaning diametri oqsil (gistonli va gistonsiz) molekulasi hisobiga kattalashgan. diametri 100 a0 bo‘lgan ikkinchi xil fibrillalar, diametri 30 – 50 a0 bo‘lgan birichi xil fibrillalarning spirallashishidan (o‘ramidan) hosil bo‘ladi. diametri 250 a0 bo‘lgan fibrillalar esa birinchi xil fibrillalarning uchinchi marotaba spirallashishidan hosil bo‘lsa kerak. metafaza davridagi xromosomalarda fibrilalar uchinchi darajada spirallashgan bo‘lishi mumkin. ana shu spirallashgan iplar o‘zaro birlashib (bog‘lanib) elektron mikroskopda ko‘rish mumkin bo‘lgan xromosoma tasvirini yuzaga chiqaradi. …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xramosoma, tuzilishi va tarkibi"

xramosoma, tuzilishi va tarkibi. odam kariotipi. hujayra ochiq sistema sifatida. energiya va moddalar almashinuvi. informasion oqim. dnk va rnk. reja: 1.xramosoma, tuzilishi va tarkibi. 2.odam kariotipi. 3.hujayra ochiq sistema sifatida. energiya va moddalar almashinuvi. 4.informasion oqim. dnk va rnk. xromosomalar (yunon. chroma – rang, soma – tana) – yadro xromatinidan tashkil topgan bo‘lib, hujayralarning irsiy belgilarini saqlovchi substratdir. har bir xromosoma uzunasi bo‘ylab ikkita morfologik bir xil tuzilgan xromatidalardan tashkil topgan. har bir xromatida bir gigant dezoksiribonukleoproteid ipchadan hosil bo‘lgan. shunday qilib, xromosoma, xromatidaning asosiy struktur birligi dnk molekulasidir. xromosomalarda uzunligi bo‘yicha bo‘yaluvchi qismlar – xromomerlar (yoki disklar) va ...

This file contains 6 pages in DOCX format (21.1 KB). To download "xramosoma, tuzilishi va tarkibi", click the Telegram button on the left.

Tags: xramosoma, tuzilishi va tarkibi DOCX 6 pages Free download Telegram