bo‘g‘imoyoqlilar (arthropoda) tipi

PPTX 37 pages 7.1 MB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.1 MB

File type PPTX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

bo‘g‘imoyoqlilar (arthropoda) tipi bo‘g‘imoyoqlilar (arthropoda) tipi bo‘g‘imoyoqlilar tipi nihoyatda xilma-xil tuzilgan, har xil muhitga moslashgan 2 mln.dan ortiq umurtqasiz hayvonlar turlarini o‘z ichiga oladi. ular hamma dengiz, okean va chuchuk suv havzalarida, ayniqsa yer yuzining quruqlik qismida keng tarqalgan; tuproqda, o‘simlik va hayvonlar tanasida, turli organik qoldiqlarda ham uchraydi. bo‘g‘imoyoqlilar issiq va nam tropik iqlimli o'lkalarda ayniqsa ko‘p va xilma-xil bo‘ladi. bu hayvonlami suvsiz jazirama issiq sahrolarda, arktika va antarktidaning qahraton sovug‘ida ham uchratish mumkin. turlarining xilma xilligi va yer yuzida tarqalishi jihatidan bo‘g‘imoyoqlilar boshqa hamma hayvonlami birga qo‘shib hisoblaganda ham bir necha marta ustun turadi. bo‘g‘imoyoqlilaming tanasi qattiq va pishiq kutikula bilan qoplangan. kutikulasini tana devorining gipoderma qavatidagi hujayralar ishlab chiqarib, uning asosiy qismi xitindan iborat. xitin murakkab azotli birikma bo‘lib, pishiq va turli kimyoviy ta’sirlarga chidamli. ko‘pchilik hayvonlar kutikulasiga ko‘p miqdorda ohak shimilishi natijasida juda qattiqlashadi. kutikula hayvonlar tanasini kimyoviy va mexanik jarohatlanishdan himoya qilishi bilan birga tana …

2 / 37

shuning uchun skleritlar bo‘g‘imlari oralig‘ida juda yupqa egiluvchan kutikula parda yordamida o‘zaro qo‘shilgan. bo‘g‘imoyoqlilarning oyoqlari halqali chuvalchanglamiing parapodiylaridan kelib chiqqan bo‘lib, tanasiga harakatchan birikadi. oyoqlaming bo‘g‘imlarga bo‘linganligi va tanaga harakatchan birikkanligi tufayli bo‘g‘imoyoqlilar xilma-xil va murakkab harakat qila oladi. bo‘g‘imoyoqlilaming tanasi bosh, ko‘krak va qorindan iborat uchta bo‘limga bo‘linadi. evolyutsiya jarayonida tana bo‘limlarining o'zaro qo‘shilib ketishi natijasida ular sonining tobora kamayib borishi kuzatiladi. masalan, daryo qisqichbaqasining bosh va ko‘krak bo‘limlari qo'shilib, bitta boshko‘krakka birlashganligi sababli ular tanasini ikki bo‘lim - boshko‘krak va qoringa ajratish mumkin. kanalarda esa hamma tana bo‘g‘imlari bir-biri bilan qo‘shilib ketgan. bosh bo'limi akrondan va to'rtta tana bo‘g‘imidan kelib chiqqan. bo‘g‘imoyoqlilar boshida sezgi va og‘iz organlari joylashgan. boshning birinchi bo‘g‘imi akron halqali chuvalchanglar prostomiumiga mos keladi. to‘rtta bosh bo‘g‘imlari halqali chuvalchanglar tana bo‘g‘imlaridan kelib chiqqan bo‘lib, har xil sistematik guruhlarda turli darajada o‘zgargan. ko‘krak bo‘limi 3-8 bo‘g‘imlardan tashkil topgan, unda yurish oyoqlari yoki qanotlari (hasharotlarda) joylashgan. bo‘g‘imoyog‘lilaming …

3 / 37

ralash tana bo‘shlig‘i, ya’ni miksotselni hosil qiladi. miksotselda ichki organlar joylashgan. ovqat hazm qilish sistemasi oldingi, o‘rta va orqa ichakdan hamda ovqat hazm qilish fermentlari ishlab chiqaradigan bir qancha bezlardan iborat. ichagining oldingi va kutikula bilan qoplangan keyingi qismida kiprikli epiteliy bo‘lmaydi. bo‘g‘imoyoqlilar xilma-xil usulda oziqlanadi. og‘iz organlari va ichagining tuzilishi oziqlanish usuliga binoan har xil bo‘ladi. qon aylanish sistemasi ochiq bo‘lib, tanasining orqa tomonida joylashgan uzunchoq yoki pufakka o'xshash yurakdan boshlanadi. qon yurakka klapanli teshiklar - ostiylar orqali o‘tib, to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki bir necha qon tomirlari (arteriyalar) orqali tana bo‘shlig‘iga chiqadi. yirik dengiz qisqichbaqasimonlarining qonida gemotsianin pigmenti bor. shuning uchun ulaming qoni ko'kimtir rangda bo‘ladi. bu pigment tarkibida mis bor. pigment xuddi gemoglobinga o‘xshab kislorodni biriktirib olish xususiyatiga ega. qon aylanish sistemasi ochiq bo'lganligi sababli bo‘g‘imoyoqlilaming qoni tana suyuqligi bilan aralashib ketgan. shuning uchun uni gemolimfa deb ataladi. 1-halqum usti nerv tuguni 4-jinsiy bez 7-halqum osti nerv tuguni 2-hazm qilish …

4 / 37

organlari rivojlanmagan. ulaming kutikulasi juda o‘tkazuvchan bo‘lganidan tana yuzasi orqali nafas oladi. bunday qisqichbaqasimonlar faqat suv havzalarida va nam tuproqlarda yashay oladi suvda hayot kechiruvchi bo‘g‘imoyoqlilar ayirish sistemasi halqali chuvalchanglar metanefridiylarining o'zgarishidan hosil bo‘lgan bir juft naysimon bezlardan iborat. bu bezlaming tashqi chiqarish yo'li ko'krak oyoqlar yoki antennalar asosiga ochilganligi sababli, ular koksal bezlar deyiladi. quruqlikda yashovchi bo'g'imoyoqlilar - o'rgimchaklar, ko'poyoqlilar, hasharotlarda o'ziga xos ayirish sistemasi mal’pigi naychalari rivojlangan. naychalar orqa ichakning oldingi qismiga ochiladi. quruqlikda yashovchi bo'g'imoyoqlilar namni juda tejab sarflashga moslashgan. hazm bo'lmagan oziq qoldig‘i va siydikdagi ortiqcha suv orqa ichak devori orqali yana qonga so‘riladi. bundan tashqari qumqlikda yashashga o‘tgan bo'g'imoyoqlilar maxsus yog' tanachalarida yog' to'plash xususiyatiga ega. hayvon organizmida suvga muhtojlik sezilganda yog' oksidlanib, metabolitik suv hosil qiladi. suvda yashovchi bo'g'imoyoqlilarda yog' to'planmaydi. nerv sistemasi halqali chuvalchanglarga o'xshash tuzilgan bo'lib, bir juft bosh nerv tugunlari, ya’ni bosh miya, halqumni aylanib o'tadigan nerv tomirlari - konnektivalar va …

5 / 37

ozanat saqlash va tuyg‘u organlari ham rivojlangan. bo‘g‘imoyoqlilaming refleksi juda xilma-xil va murakkab bo'ladi. ularda ko‘payish va nasli to‘g‘risida g‘amxurlik qilish bilan bog'liq bo‘lgan juda murakkab shartsiz (tug‘ma) reflekslar ham rivojlangan. shuning bilan birga yuksak bo‘g‘imoyoqlilar hayoti davomida ham turli shartli reflekslar (ko‘nikmalar)ni oson hosil qila oladi. ko‘pchilik bo‘g‘imoyoqlilar-ayrim jinsli hayvonlar. ular faqat jinsiy urug‘lanish orqali, ba’zan partenogenez ko‘payadi. azaldan suvda hayot kechiradigan bo‘g‘imoyoqlilarda urug‘lanish tashqi, quruqlikda hayot kechiradigan guruhlarida esa ichki bo‘ladi. ayrim vakillari tuxum qo‘ymasdan tirik bola tug‘adi. ko‘pchilik bo‘g‘imoyoqlilar ancha murakkab o‘zgarishlar orqali rivojlanadi. tuxumi sariq moddasiga boy bo‘lgan turlarining yosh nasli voyaga yetgan davriga o'xshash bo‘ladi. bo‘g‘imoyoqlilar faqat tullagandan so‘ng o‘sadi. tullash o‘sayotgan hayvon uchun tor kelib qolgan eski qalqonning yorilib, hayvon tanasidan tushib ketishidan iborat. tullayotgan hayvonning eski kutikulasi faqat tanasidan emas, balki oyoqlari, og‘iz organlari, nafas yo‘llari, ichagining oldingi va keyingi qismlaridan ham tushib ketadi. tullagan hayvonning qalqoni juda yupqa va yumshoq bo‘ladi. bu …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bo‘g‘imoyoqlilar (arthropoda) tipi"

bo‘g‘imoyoqlilar (arthropoda) tipi bo‘g‘imoyoqlilar (arthropoda) tipi bo‘g‘imoyoqlilar tipi nihoyatda xilma-xil tuzilgan, har xil muhitga moslashgan 2 mln.dan ortiq umurtqasiz hayvonlar turlarini o‘z ichiga oladi. ular hamma dengiz, okean va chuchuk suv havzalarida, ayniqsa yer yuzining quruqlik qismida keng tarqalgan; tuproqda, o‘simlik va hayvonlar tanasida, turli organik qoldiqlarda ham uchraydi. bo‘g‘imoyoqlilar issiq va nam tropik iqlimli o'lkalarda ayniqsa ko‘p va xilma-xil bo‘ladi. bu hayvonlami suvsiz jazirama issiq sahrolarda, arktika va antarktidaning qahraton sovug‘ida ham uchratish mumkin. turlarining xilma xilligi va yer yuzida tarqalishi jihatidan bo‘g‘imoyoqlilar boshqa hamma hayvonlami birga qo‘shib hisoblaganda ham bir necha marta ustun turadi. bo‘g‘imoyoqlilaming tanasi q...

This file contains 37 pages in PPTX format (7.1 MB). To download "bo‘g‘imoyoqlilar (arthropoda) tipi", click the Telegram button on the left.

Tags: bo‘g‘imoyoqlilar (arthropoda) t… PPTX 37 pages Free download Telegram