fizika fanining rivojlanish tarixi

PPTX 18 pages 1.8 MB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

fizika fanini boshqa fanlar bilan aloqasi analogiya haqida ma’lumot fizikaning boshqa fanlar bilan aloqasi. fizika fanining rivojlanish tarixi. tabiiy – ilmiy bilimlarning dialektik birligiga asoslanib o’quvchilarda tabiat haqida umumiy ilmiy dunyoqarashni shakllantirish. bilimlarning sistematikligiga erishish. o’quvchilarda hodisalar, nazariyalar, tushunchalar o’rtasida bog’lanish mavjudligi to’g’risida ko’nikma va malakani shakllantirish orqali ular bilimining chuqurligiga va mustahkamligiga erishish. politexnik ta’limni amalga oshirishda o’quvchilarni turli sohalarga oid masalalarni yechishini osonlashtirish, ularga iqtisodiy va texnologik jarayonlar to’g’risida chuqur bilim berish. tabiat qonunlarining umumiyligi asosida o’quvchilar bilimining mustahkamliligiga, yaxlitligiga va uni turli sohalarda qo’llay olishda ko’nikma va malakani shakllantirishga erishish. fizika fanining boshqa fanlar bilan o’zaro aloqasi quyidagi didaktik vazifalarni amalga oshirishga imkon beradi. fizika fanining matematika bilan aloqasi fizika bilan matematika fani o’rtasidagi o’zaro aloqa uzoq tarixga ega. birinchi bo’lib fransiyalik olim r. dekart fizikani (1650 yillarda) matematiklashtirish g’oyasini yoqlab chiqqan edi. keyinchalik buyuk ingliz fizigi i. nyuton o’zining mashhur “tabiat falsafasining matematik asoslari” nomli asarida …

2 / 18

arayonlarning dinamikasini, maxsus holatlarini aniqlash imkoniyati tug’iladi. ba’zan fizik jarayonlarni ifodalovchi munosabatlardan qaysi kattalik funksiya, qaysisi argument ekanligini aniqlash muhim didaktik ahamiyatga ega. masalan: nyutonning ikkinchi qonuni f = ma, ifodasidagi m – o’zgarmas kattalik, ammo undan m = f/a ni topsak; massa kuchga to’g’ri, tezlanishga teskari proporsional degan noto’g’ri fikr tug’ilishi mumkin. agar matematikadagi y = kx , munosabatdan k - o’zgarmas koeffisiyent ekanligini o’quvchilarga eslatsak, fizik munosabatlarni to’g’ri tushuntirishga erishamiz. matematika yordamida o’quvchilarda fizik jarayonlarning mohiyatini mukammal o’zlashtirish imkoniyati tug’iladi. masalan: “qanday balandlikda jismning og’irligi yer sirtidagi og’irligidan 2 marta kam bo’ladi”: p1/p2 = 2; bundan: h1 = 0,4r va h2 = -2,4r ikkita qiymatga ega bo’lamiz. demak yer sirtidan h1 = 0,4r balandlikda jismning og’irligi 2 marta kamayar ekan. ammo tenglamaning ikkinchi yechimi h2 = -2,4r qanday izohlanadi. h2 balandlik yer sharining h1 ga nisbatan qarama-qarshi tomonida ekanligi kelib chiqadi. demak, jismning og’irligi h2 = -2,4r balandlikda …

3 / 18

sidagi bog’lanish. fizika va ximiya fanlari shunday bog’langanki, biri ikkinchisiz rivojlana olmaydi. bu ikki fanning o’zaro munosabati tufayli yangi fanlar: fizximiya, ximiyaviy fizika vujudga keldi. maktabda fizika va ximiya fanlarining vaqt bo’yicha muvofiqlashuvi o’quv dasturlarida o’z ifodasini topgan. fizika bilan ximiya fanlari orasidagi bog’lanish fizikani molekulyar fizika va elektr bo’limida ko’proq namoyon bo’ladi. ikkala fan uchun umumiy bo’lgan mavzular atom, molekula, avagdro qonuni, atom va molekulyar bog’lanishlar, atomning elektron qobig’ini tuzilishi, ximiyaviy elementlarning tuzilishi va xossalari, moddalarning ageregat holatlarini yuzaga kelishi sababi, ichki energiya va hokazolar molekulyar fizika bo’limida o’rganiladi. elektr bo’limida jismlarning zaryadlanish jarayoni atom va molekulalar tuzilishi bilan izohlanadi. turli muhitlarda elektr toki, elektrolitlarda elektr toki, faradey qonunlari, elektroximiyaviy ekvivalentlik, ion, dissosiasiya tushunchalari ximiya va elektr hodisalari o’rtasidagi bog’lanishni ifodalaydi. ximiya fani fizik tajriba usullaridan foydalanadi. masalan: izotoplarni ajratish, ularning zaryadini va o’zaro ta’sir energiyasini aniqlashda vilson kamerasi, fotoemulsiya usuli, tezlatgichlar va maxsus nisbiylik nazariyasining qonun-qoidalaridan foydalanishga to’g’ri …

4 / 18

si. biologiya fani o’rganadigan ko’pchilik jarayonlar fizika fanida o’z yechimini topadi. bu ikkala fanlarning qo’shilishi (sintezi) natijasida “biofizika” fani yuzaga keldi. tirik organizmni tashkil etuvchi turli sistemalar: qon aylanish, ovqat hazm qilish, harakat sistemalari fizik qonuniyatlarga bo’ysinib, bu sistemalar o’rtasidagi funksional bog’lanish mavjud. agar biror sistemaning o’zgarishi yoki o’z funksiyasini to’liq bajarmasligi oqibatida turli xil xastaliklarning kelib chiqishiga sabab bo’ladi. fizik asboblar orqali organizmda kechadigan xastaliklar tashxis (diagnostika) qilinadi. hozirda zamonaviy medisinani fizik asbob va uskunalarsiz tasavvur qilish mumkin emas (lupa, mikroskop, rentgen apparati, ultratovush asboblari, kompyuter va h.k.). fizika fanining astranomiya bilan aloqasi. astranomiya bilan fizika fanining o’zaro aloqasi natijasida astrofizika fani vujudga keldi. o’quvchilarni astranomiya fanidan olgan bilimlari fizika qonunlarini o’rganishga qiziqishini oshirishga xizmat qiladi. keyingi yillarda makro olam (kosmos) bilan mikroolam (yerdagi jarayonlar) o’rtasidagi uzviy bog’lanish borligi ochilmoqda. astranomik kuzatishlar orqali fizika sohasida yangi hodisalar ochilmoqda. vatandoshimiz mirzo ulug’bekning falakshunoslikdagi ishlari yordamida kepler sayyoralarning harakat qonunlarini kashf …

5 / 18

ilan uzviy aloqada bo’lib kelgan. o’z navbatida fizika fanining taraqqiyoti ijtimoiy – iqtisodiy talablar asosida rivojlanib kelgan. vatanimizda ochilayotgan ulkan sanoat korxonalari (o’zdeu, samko’chavto, to’qimachilik va poyabzal fabrikalari) iqtisodiyotimiz tayanchlari hisoblanadi. ushbu korxonalarda ishlatilayotgan asbob va uskunalar, avtomatlashtirilgan jarayonlar fizik qonuniyatlarga asoslangan. o’quvchilarni ushbu sanoat markazlarida erishilayotgan mehnat unumdorligi, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning jahon talabiga javob berayotganligi, mahsulotlarning chet elga eksport qilinishi o’quvchilarda fizika faniga, texnikaga nisbatan qiziqishlarini uyg’otishda, vatanparvarlik, kasbga yo’naltirish kabi didaktik maqsadlarni amalga oshirishga xizmat qiladi. analogiya haqida tushuncha narsa va hodisalarni modellashtirish tabiiy zaruratdan kelib chiqadi. chunki narsa va hodisalar atrof-muhit bilan son-sanoqsiz o’zaro aloqada bo’ladi. ularning barchasini qamrab olishning imkoniyati yo’q. shu sababli narsa va hodisalarni ularning soddalashtirilgan modellari orqali o’rganamiz. fizikani o’qitish jarayonida biz ko’plab moddiy va abstrakt modellar bilan ish ko’ramiz. fizik obyektlarni yoki ba’zi fizik jarayonlarni ko’rsatishning imkoni bo’lmasa, biz ularning modeli bilan ish ko’ramiz. fizik obyektlarni, jarayonlarni modellashtirishda biz analogiya usulidan foydalanamiz. …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fizika fanining rivojlanish tarixi"

fizika fanini boshqa fanlar bilan aloqasi analogiya haqida ma’lumot fizikaning boshqa fanlar bilan aloqasi. fizika fanining rivojlanish tarixi. tabiiy – ilmiy bilimlarning dialektik birligiga asoslanib o’quvchilarda tabiat haqida umumiy ilmiy dunyoqarashni shakllantirish. bilimlarning sistematikligiga erishish. o’quvchilarda hodisalar, nazariyalar, tushunchalar o’rtasida bog’lanish mavjudligi to’g’risida ko’nikma va malakani shakllantirish orqali ular bilimining chuqurligiga va mustahkamligiga erishish. politexnik ta’limni amalga oshirishda o’quvchilarni turli sohalarga oid masalalarni yechishini osonlashtirish, ularga iqtisodiy va texnologik jarayonlar to’g’risida chuqur bilim berish. tabiat qonunlarining umumiyligi asosida o’quvchilar bilimining mustahkamliligiga, yaxlitligiga va uni tur...

This file contains 18 pages in PPTX format (1.8 MB). To download "fizika fanining rivojlanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: fizika fanining rivojlanish tar… PPTX 18 pages Free download Telegram