zoologiya fanining rivojlanish tarixi

DOCX 14 pages 39.4 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 39.4 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu: zoologiya fanining rivojlanish tarixi reja: kirish asosiy qism 1. zoologiya fanining paydo bo‘lishi va dastlabki davrlar · qadimgi sivilizatsiyalarda (misr, yunoniston, xitoy) hayvonot dunyosini o‘rganish haqida dastlabki ma’lumotlar. · aristotel va uning zoologiyaga qo‘shgan hissasi. 2. o‘rta asrlarda zoologiya rivoji diniy va falsafiy qarashlarning fan rivojiga ta’siri. · arab olimlarining zoologiya sohasidagi ishlari (al-johiz, ibn sino va boshqalar). 3. yangi davrda zoologiyaning shakllanishi va tizimlanishi · k. linney, j. lamark, ch. darvin kabi olimlarning ishlari. · evolyutsion nazariya va zoologik tasnifning rivoji. 4. hozirgi zamon zoologiyasi va uning yo‘nalishlari · molekulyar zoologiya, ekologik zoologiya, etologiya kabi yangi yo‘nalishlarning paydo bo‘lishi. · hayvonot dunyosini muhofaza qilish va ilmiy tadqiqotlarning zamonaviy usullari. xulosa kirish zoologiya — tirik organizmlarning muhim qismini tashkil etuvchi hayvonlarni o‘rganadigan fan bo‘lib, u ularning tashqi va ichki tuzilishini, hayot jarayonlarini, ko‘payish, rivojlanish, ekologik munosabatlarini hamda evolyutsion tarixini tadqiq etadi. insoniyat hayvonlar dunyosi bilan qadim zamonlardan beri bevosita …

2 / 14

etib, o‘rta asrlar va yangi davrda arab, yevropa va boshqa mamlakat olimlari tomonidan zoologik bilimlar boyitilib, turli tarmoqlarga ajraldi. bugungi kunda zoologiya nafaqat hayvonlarni o‘rganish, balki ularni saqlash, atrof-muhit bilan o‘zaro aloqalarini tahlil qilish, genetik tuzilishini aniqlash kabi sohalarni ham qamrab olgan keng qamrovli fan hisoblanadi. shu bois zoologiya fanining rivojlanish tarixini o‘rganish nafaqat ilmiy ahamiyatga, balki ekologik va amaliy ahamiyatga ham ega. zoologiya fanining rivojlanish tarixi zoologiya (yunoncha soʻzdan olingan boʻlib, „zoo“-hayvon va „logos“- fan, taʼlimot) – hayvonlar toʻgʻrisidagi fan, biologiyaning bir sohasi. hayvonot olamining xilma-xilligini va tarixiy taraqqiyotini, hayvonlarning tuzilishi, hayot kechirishi, tarqalishi, rivojlanishi, shuningdek, ularning yashash muhiti bilan munosabatlarini oʻrganadigan fan. keng tarmoqli kompleks fan boʻlib, bir qancha mustaqil fanlarni oʻz ichiga oladi. sistematika - turlarning xilma-xilligi, ularning oʻzaro oʻxshashligi yoki bir-biridan farq qiluvchi belgilari asosida hayvonlarni sistemaga solish bilan shugʻullanadi. hayvonlarning tashqi tuzilishini morfologiya, ichki tuzilishini anatomiya oʻrganadi. solishtirma va evolyusion morfologiya turli sistematik guruhlarga mansub …

3 / 14

imonlarni araxnologiya, kanalarni akarologiya, hasharotlarni entomologiya, baliqlarni ixtiologiya, qushlarni ornitologiya, sutemizuvchilarni teriologiya oʻrganadi. zoologiyaning koʻpgina boʻlimlari esa parazitologiya, gidrobiologiya, epizootologiya, epidemiologiya kabi kompleks fanlar tarkibiga kiradi. odam va hayvonlarning parazitlarini oʻrganish tibbiyot va veterinariya parazitologiyasi uchun muhim ahamiyatga ega. tuproqda yashovchi hayvonlarni oʻrganish esa tuproq hosil boʻlishi jarayonlarini tushunib olib, tuproq unumdorligini oshirish tadbirlarini ishlab chiqish imkonini beradi. ekologozoologik tadqiqotlar chorvachilik, ipakchilik, baliqchilik kabi qishloq xoʻjaligi tarmoqlarini rivojlantirish, ovlanadigan hayvonlar sonini tartibga solish, foydali hayvonlarni iqlimlashtirish va koʻpaytirish, shuningdek, qishloq xoʻjaligi zararkunandalariga qarshi kurashni toʻgʻri tashkil etishga yordam beradi. zoologik tadqiqotlarda toʻplangan ilmiy maʼlumotlar organik olamning rivojlanishi toʻgʻrisidagi evolyusion taʼlimotni yaratish uchun asos boʻlib, xizmat qilgan. hayvonlar haqidagi ilk yozma maʼlumotlar misr, xitoy va yunon adabiyotlarida uchraydi. zoologiyani rivojlantirishda aristotel juda katta hissa qoʻshgan. u 452 tur hayvonning tuzilishi, hayot kechirishi va tarqalishi haqida maʼlumot bergan. qadimgi rim tabiatshunoslaridan gay pliniy (mil. 23—79 yillar) oʻzining 37 kitobdan iborat „tabiat tarixi“ …

4 / 14

. golland olimi a. levenguk „mikroskop yordamida ochilgan tabiat sirlari“ asari orqali mikroskopik hayvonot dunyosini ochib berdi. italiyalik olim m. malpigi umurtqali hayvonlar qon aylanish, ayirish sistemasi va terisining tuzilishini tushuntirib berdi. 17-asr oxiri va 18-asrning 1-yarmida j. rey va ayniqsa k. linneyning ishlari tufayli hayvonot dunyosining zamonaviy sistemasiga zamin yaratildi. k. linney tur, urugʻ (avlod), turkum, sinf deb nomlangan sistematik kategoriyalarga ajratib berdi. linney hayvonot dunyosini sutemizuvchilar, qushlar, sudralib yuruvchilar (suvda va quruqlikda yashovchilar bilan birga), baliqlar, hasharotlar va chuvalchanglar sinflariga ajratadi. u turni ikki nom bilan atash binar nomenklatursinj taklif etadi. fransuz olimi j. kyuvye qadimgi hayvonlarning qoldiqlarini oʻrganadi va organizmning bir butunligi, organlarning oʻzaro bogʻlikligi toʻgʻrisidagi taʼlimotini yaratdi. u fanga „tip“ tushunchasini kiritdi va hayvonot olamini umurtqalilar, yumshoqtanlilar, boʻgʻimoyoklilar, ignaterililar tiplariga hamda 19 sinfga ajratadi. 19-asrda biologiyada tirik tabiatning murakkab formalari oddiy formalardan kelib chiqqanligidagi evolyusion gʻoyalarning rivojlanishida t. shvan va m. shleyden tomonidan hujayra nazariyasini kashf …

5 / 14

ar faqat ch. darvinning „tabiiy tanlanish yoʻli bilan turlarning paydo boʻli-shi“ asari nashr etilgandan soʻng toʻla-toʻkis oʻz asosini topdi. olimning taʼ-limoti z.ga qiziqishni yanada kuchay-tirib, bir qancha mamlakatlarda 3. jamiyatlari tashkil etildi. 1889-yildan boshlab zoologlarning xalqaro sʼyezdi, entomologlar va ornitologlarning xalqaro kongresslari chaqirila boshlandi. dengiz, okean va quruqlik hay-vonlarini oʻrganish maqsadida juda koʻplab ekspeditsiyalar tashkil etiladi. 20-asrning 2-yarmidan boshlab sistematika sohasidagi tadqiqotlarda anʼ-anaviy usullar bilan bir qatorda tobo-ra koʻproq biokimyoviy, serologik, ka-riologik, molekulyar va genetik usullar keng tadbiq qilina boshladi. bu borada dnk molekulasi strukturasining aniklanishi (a. n. belozerskiy), tuproq hosil boʻlishida hayvonlar ahamiyatining koʻrsatib berilishi (gilyarov), zararkunanda hasharotlarga qar-shi kurashning genetik usuliga asos solinishi (a. s serebrovskiy) katta ahamiyatga ega boʻldi. oʻzbekistonda z.ning rivojlanishi sharqning buyuk allomalari nomi bilan bogʻliq. abu rayhon beruniy 101 hay-von va ulardan olinadigan doridar-monlar toʻgʻrisida yozib qoldirgan. uning „hindiston“ asarida (1030) bu oʻlka hayvonlari toʻgʻrisida qiziqarli maʼlumotlar keltiriladi. abu ali ibn siyaoning „kitob ash-shifo“ …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zoologiya fanining rivojlanish tarixi"

mavzu: zoologiya fanining rivojlanish tarixi reja: kirish asosiy qism 1. zoologiya fanining paydo bo‘lishi va dastlabki davrlar · qadimgi sivilizatsiyalarda (misr, yunoniston, xitoy) hayvonot dunyosini o‘rganish haqida dastlabki ma’lumotlar. · aristotel va uning zoologiyaga qo‘shgan hissasi. 2. o‘rta asrlarda zoologiya rivoji diniy va falsafiy qarashlarning fan rivojiga ta’siri. · arab olimlarining zoologiya sohasidagi ishlari (al-johiz, ibn sino va boshqalar). 3. yangi davrda zoologiyaning shakllanishi va tizimlanishi · k. linney, j. lamark, ch. darvin kabi olimlarning ishlari. · evolyutsion nazariya va zoologik tasnifning rivoji. 4. hozirgi zamon zoologiyasi va uning yo‘nalishlari · molekulyar zoologiya, ekologik zoologiya, etologiya kabi yangi yo‘nalishlarning paydo bo‘lishi. · hayvonot...

This file contains 14 pages in DOCX format (39.4 KB). To download "zoologiya fanining rivojlanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: zoologiya fanining rivojlanish … DOCX 14 pages Free download Telegram