nutq - insonlararo muloqotda muomala madaniyatining muhim vositasi

DOC 100.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1665046972.doc nutq - insonlararo muloqotda muomala madaniyatining muhim vositasi reja: 1. yozma nutqda muomala madaniyatining ahamiyati va zaruriyati 2. nutq madaniyati va notiqlik san’ati yozma nutqda muomala madaniyatining ahamiyati va zaruriyati jahonga beruniy, ibn sino, al-xorazmiylarni bergan mova-rounnahr allomalari orasida munosib o’ringa ega bo’lgan muhammad abu homid g’azzoliy o’zining «ixyou ulumid-din» asarining «hasad mazammati bayoni»da xat va noma orqali hasadning axloqiy illat ekanligini bir rivoyat misolida ko’rsatib bergan edi. rivoyatda keltirilishicha, podshohning oldiga kelib yuradigan bir kishi doimo unga «senga yaxshilik qilganga, yaxshilik qil, yomonlik qilguvchiga esa, yomonlik qilma, chunki qilgan yomonligi o’ziga qaytgusidir» der ekan. bu kishining podshoh huzuridagi obro’-e’tiboriga bir kimsaning hasadi kelib, uni podshohga yomonlaydi: «u odamlar orasida «podshohning og’zi badbo’y» degan gap tarqatib yuribdi: agar so’zimga ishonmasangiz uni oldingizga chaqirib, yaqinroq gapiring, shunda u og’zini berkitadi» deb ig4vo qiladi. hasadgo’yning gapiga ko’ra, podshoh uni huzuriga chorlaydi va unga yaqinroq turib gapiradi. bir kun oldin to’yib sarimsoqpiyoz …

o’lmagan, lekin sharq adabiyoti nomaning go’zal shakllarini yaratgan. 0’rta osiyo adabiyotlarida nomalar garchi mustaqil janr sifatida shakllangan bo’lsa-da, lekin umuman yozishmalar oddiy xalq o’rtasida keng tarqalmadi. noma, maktub va yozishmalarning jahon adabiyotida, xususan, sharq adabiyotidagi mavqei xususida g’oyatda e’tiborli fikrlarni ilgari surgan adabiyotshunos olim i.g’afurov deydiki, «yozishmalar ham davrlar, ham davr odamlarining qiyofalarini kelajak nasllar oldida ravshan qiluvchi shahodatlardir. xatlarda yozuvchi, ijodkor, uning shaxsi ichki dunyosi shakllanadi. sharq adabiyotlari bu shahodatning inson hayotida qanchalar muhimligini hammadan ilgari angladi. yozishmalarni asarlar ichiga turli shakllar va turli mundarija yo’nalishlarida olib kirdi». maktub madaniyati - yozuv madaniyati, yozma madaniyatning bebaho bo’lagi. maktub madaniyati e’tiborsiz joylarda yozma adabiyot quloch yozib rivojlanmagan bo£ladi. maktub, avvalo, fikrlashga, atrofga razm solib qarashga, yaxshi-yomonni tanishga, har narsaga mustaqil baho berishga, o’z flkriga ega bo’lishga, kuzatuvchanlikka o’rgatadi. shular barobarida maktub yozish inson ijtimoiy faolligining eng yorqin ko’rinishlaridan biridir. kamolot keltirmagan, saodatni yaqinlashtirmagan, marhamat tuyg’usini uyg’otmagan har qanday so’z puch …

y va maishiy sohalarga doir maktublari xalqimizing madaniy yodgorligi sifatida qadrlidir. ayniqsa, hazrat navoiyning «munshaot» deb nomlangan asariga jamlangan maktublar o’zining ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy-ma’rifiy hamda jamoatchilik manfaatlariga ko’ra yuksak ahamiyatga ega. navoiyning maktublari ko’proq saltanat valiahdlariga bitilganligi qayd qilinadi. xususan, badiuzzaraon mirzoga yozgan insholaridan navoiyning okz zamonasining fozil, hokisor va mehribon hukamo kishisi bo’lganligini ilg’ash qiyin emas. navoiyning shahzodalarga maktublari bu - shaxzodalarga maktublargina emas, ular o’sha davrning barcha yoshlariga, barcha el-yurt yo’lida xizmat qiluvchilarga qaratilgan pandlar, deb tushunmoq kerak. navoiy o’z xatlarida davr nuqtai-nazaridan turib, bebosh shahzodalarni tartibga, shafqatga, adolatga va hamkorlikka chaqiradi: bu xatlar navoiyning ijtimoiy va insoniyqarashlariniifodalaydi. bu borada adabiyotshunos olim l.g’afurovning yuqoridagi kitobiga murojaat etmoqchimiz. i.g’afurov navoiy maktublarining mazmun-mohiyati, maqsadi va uning ahamiyatini atroflicha ko’rsatib bergan. jumladan, navoiyning badiuzzamon mirzoga bitgan xatidagi «bu faqiri hoksor va hokivashi bee’tiborkim, bu davlatlig’ eshik ostonasig’a tufrog’dek tushib erdimu xayolimda bu erdikim, magar ajal sarsori tufrog’imni bo’sag’adin sovurg’ay va o’lim sayli …

dxo’ja behbudiyning asrimiz boshlarida yozft qoldirgan o’quvchilar uchun tuzilgan «kitobal-ul atfol» darsligi va unda bayon etilgan xat yozish shartlari va maktub odoblarmi xalqimiz muomala madaniyatining ziynati sifatida qadrlashi mumkin. chunonchi, mazkur darslikning «xat yozmoq shartlari»da «yozilaturgon so’zlar ichig’a har kim bilmayturgon lug’at mumkin qadarincha yozmasg’a va inchunin, avomcha va ko’chagi iborat va ayb sanalaturgon kalima va laqablarni yozmas»likni aytadi. shuningdek, «maktubg’a haqorat, ta’na, hazil, fisq va gunohga taluq so’zlar aslo yozilmasun» deb uqtiradi. behbudiy taklif etgan maktub odobining go’zalligini qo’yidagi matnlar orqali bilishimiz mumkin: farzandning otaga yo’llaydigan maktubida: «mehribon otajonim xizmatlarig’a! tangrim soyai davlatingizni boshimdin eksik etmagay, aziz qiblagohiml bu aqshom uyg’a janobi xalifamni ziyoratg’a taklif qildim. onajonim dedilarki, go’sht va birinjyo ‘qtur, marhamat aylab, taomg’a kerakli nimasalarni olib xizmatkordan yuborsalar, xursand bo ‘lur edim, afandim. qulingiz...» deya murojaat qilish kerakligi uqtiradi. farzandning onaga yo’llaydigan maktubida esa: «sevikli onam huzuri sharifalarina! parvardigorim doim sizni eson saqlasun. onajon! mehribon opamni uyig’a …

ning mazkur qaydlari xalqimiz azaldan so’zga, matnga, matn mazmuniga jiddiy e’tibor bilan qaraganligidan dalolatdir. afsuski, keyingi paytlarda, yozayotgan maktublarimizda poyintar-soyintar so’zlarning ko£pligi, bachkana, mantiqsiz iboralarning uchrashi, xato va savodsizlarcha qarashlarning mavjudligini ko’rib, yozma nutqda saviyamiz o£tmaslashib borayotganligidan taajjubga tushasan kishi. vaholangki, nutqm yozma ravishda bayon etish qadimdan qo’llanib kelingan: munshiylar, kotiblar va auomalar bu san’atni yuqori darajaga ko’targanlar. yozma va og’zaki nutqning yuksakligi tafakkurni go£zallashtirgan. og’zaki va yozma nutqning uyg’unligi xususida so£z yuritib, adabiyotshunos olim nusratullo atoulloh o’g’li jumaxo’ja yozadi: «yozma nutq bilan shug£ullanmagan notiq nutqining rivoji sust, sayqal topishi qiyin kechadi. uning so£z boyligi, ifoda imkoniyatlari cheklangan bo£ladi». hozirgi kunda kompyuter taxnikasining imkoniyatlari qog’oz orqali maktublar yozish uchun deyarli ehtiyoj qoldirmadi. endilikda bir-birimizga qiladigan yozma muloqotimiz elektron pochta, e.mail, sms orqali amalga oshirilmoqda. ammo texnikaning bunday imkoniyati insonning yozma nutq madaniyatini yuksaltirdi, desak biroz mubolag’a qilgan bo’lamiz. chunki bugungi kunga kelib, kundalik faoliyatimizda ishlatilayotgan so’z boyligimiz shunchalik nochorki, yozma …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "nutq - insonlararo muloqotda muomala madaniyatining muhim vositasi"

1665046972.doc nutq - insonlararo muloqotda muomala madaniyatining muhim vositasi reja: 1. yozma nutqda muomala madaniyatining ahamiyati va zaruriyati 2. nutq madaniyati va notiqlik san’ati yozma nutqda muomala madaniyatining ahamiyati va zaruriyati jahonga beruniy, ibn sino, al-xorazmiylarni bergan mova-rounnahr allomalari orasida munosib o’ringa ega bo’lgan muhammad abu homid g’azzoliy o’zining «ixyou ulumid-din» asarining «hasad mazammati bayoni»da xat va noma orqali hasadning axloqiy illat ekanligini bir rivoyat misolida ko’rsatib bergan edi. rivoyatda keltirilishicha, podshohning oldiga kelib yuradigan bir kishi doimo unga «senga yaxshilik qilganga, yaxshilik qil, yomonlik qilguvchiga esa, yomonlik qilma, chunki qilgan yomonligi o’ziga qaytgusidir» der ekan. bu kishining podshoh huzur...

DOC format, 100.0 KB. To download "nutq - insonlararo muloqotda muomala madaniyatining muhim vositasi", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq - insonlararo muloqotda mu… DOC Free download Telegram