yonuvchi foydali qazilmalar

DOC 167.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403772971_46714.doc yonuvchi foydali qazilmalar yonuvchi foydali qizilmalar «kaustobiolitlar» deb ataladi. grek tilidan «kaustos» – yonuvchi, «bios» – organik hayot, «litos» –«tosh», ya’ni «kelib chiqishi organik bo‘lgan yonuvchi toshlar» degan ma’noni bildiradi. ular qattiq (torf, ko‘mir, yonuvchi slanetslar),suyuq (neft) va gaz (tabiy yozuvchi gazlar) holida bo‘lishi mumkin.yonuvchi foydali qazilmalar yoqilg‘i energetika bazasining asosini tashkil etadi va muhim xalq xo‘jaligi ahamiyatiga ega. hech qaysi soha yonuvchi foydali qazilmalarsiz faoliyat ko‘rsata olmaydi. ular kimyo, metallurgiya, energetika sohalari uchun asosiy xomashyo hisoblanadi. butun dunyoda qazib olinadigan foydali qazilmalarning 85 % yonuvchi foydali qazilmalarga to‘g‘ri keladi. yonuvchi foydali qazilmalarning asosiy elementlari, ya’ni yonuvchi moddalari uglerod (c) va vodoroddir (h). ularning miqdori qattiq foydali qazilmalarda 95 %, neft va gazlarda 80–85 % atrofida bo‘ladi. yonuvchi foydali qazilmalar tirik organizmlar va qsimliklarning hayot faoliyati va qisman chirishi natijasida hosil bo‘ladi. torf va ko‘mir konlari bu jinslar o‘z to‘qimalarida quyosh energiyasi ta’siri ostida karbon to‘plagan organizmlardan hosil bo‘lgan. …

aridan iborat torf yotadi. bunday yosh torf qo‘lga olib siqilsa, qo‘lga yopishmaydi, qo‘lni iflos ham qilmaydi. u panja oralaridan o‘tib ketmaydi, siqilganda sariq suv chiqadi xolos. bu binokorlik materiallari (torf – izolatsiya plitalari, issiq va sovuq o‘tkazmaydigan material) ishlab chiqarish uchun, mollarning tagiga solish uchun, axlat o‘ra (kir o‘ra)larini va hojatxonalarni dezinfeksiya qilish uchun eng yaxshi ashyodir (suyuqliklarni yaxshi shimadi va qo‘lansa hidli gazlarni yutadi). undan pastda, yaxshi ko‘mirlangan, parchalangan o‘simliklardan iborat yetilgan torf yotadi.uning rangi qoramtir, jigarrang yoki qora bo‘ladi; unda o‘simlik qoldiqlari ko‘rinmaydi; u yopishqoq va qovushqoq bo‘lib, ba’zan uvalanib ham ketadi; qo‘lni iflos qiladi, qo‘lga olib siqilganda panjalar orasidan o‘tib ketadi, ammo suvi yo chiqmaydi yoki undan onda-sonda to‘q jigarrang tusli suyuqlik tomchilari tomadi. bunday torf g‘ishtga o‘xshatib quyiladi, quritiladi va yoqilg‘i sifatida ishlatiladi. bunday torf alangasi ravshan bo‘lmaydi, u yallig‘lanadi va ko‘p kul qoldiradi. agar torfdan chiqadigan kul 10–12 %dan oshmasa, bunday torf birinchi sort, 13–19 …

rchalanish jarayoni millionlarcha yil davom etib, oqibatda, toshko‘mir hosil bo‘lgan. o‘simliklar turiga va ularning parchalanishi sharoitiga qarab, har xil ko‘mirlar: qo‘ng‘ir ko‘mir, toshko‘mir, antratsitlar hosil bo‘lgan. bular gilli slanetslar va qumtoshlar orasida joylashgan. gilli slanetslar va qumtoshlar tarkibida karbonli moddalar bo‘lganligi uchun ularning rangi, odatda, qoramtir bo‘ladi. qo‘ng‘ir ko‘mir – zich qavat-qavat yoki tuproqsimon yumshoq massa bo‘lib, rangi qo‘ng‘ir, jigarrang, to‘q-kulrang, ba’zan esa, qora bo‘ladi. qo‘ng‘ir ko‘mir bilan chinni plastinkaga chizilganda, qo‘ng‘ir iz qoladi. bunday ko‘mirda ba’zan, daraxtlarning ko‘mirlangan shoxlari va hatto tanalari bo‘ladi; qo‘ng‘ir ko‘mirning bunday xili lignit deb ataladi. qo‘ng‘ir ko‘mir xira, kamdan kam hollarda yog‘langandek yaltirab turadi, qattiqligi 1 dan 2,5gacha; sinish yuzasi tuproqqa o‘xshaydi, qing‘ir-qiyshiq yoki g‘ovak bo‘lib sinadi. qo‘ng‘ir ko‘mir tarkibida 61 %gacha karbon bo‘ladi; qo‘ng‘ir ko‘mir osonlik bilan o‘t oladi va qattiq tutab yonadi, yonganda nihoyatda qo‘lansa hid tarqatadi. qo‘ng‘ir ko‘mir yoqilg‘i sifatida ishlatiladi, uni quruq haydash yo‘li bilan parafin olinadi. toshko‘mir qora tusli, …

valanib ketadi. ular «shirasiz ko‘mirlar»deb atalib, yoqilg‘i sifatida ishlatiladi.antratsit qatrondek qora (chinni plastinkaga chizilganda qoldiradigan izi ham qora bo‘ladi), xuddi shishadek, hatto metall kabi yaltiroq, ancha qattiq (qattiqligi 3ga teng) jinsdir. u qo‘lga yuqmaydi; singan joyi g‘ovak yoki notekis donador bo‘ladi; yonishi juda qiyin bo‘lib, qizdirilganda yorilib-yorilib ketadi (spirt lampasi alangasida yonmaydi); quruq haydalganda gazlar va koks hosil qilmaydi; tarkibida 91,5 %gacha karbon bo‘ladi, shuning uchun u juda yaxshi yoqilg‘idir. qazilma ko‘mirlar odatda shaxtalar, shtolnyalar qurish yo‘li bilan qazib chiqariladi va kamdan-kam hollardagina to‘g‘ridan to‘g‘ri ochiq usul bilan qazib olinadi. torf. o‘simliklarning kam kislorod va ser namlik sharoitida chirishi natijasida hosil bo‘ladigan foydali qazilma «torf» deyiladi. torf hosil qiluvchi o‘simliklarga mox, qamish, qiyoq va yarim butasimon o‘simliklar kiradi. daraxtlardan qarag‘ay, yel, qayin ham ishtirok etadi. bu o‘simlik va daraxtlar bakteriya va zamburug‘lar ish- tirokida chirib torfga aylanadi. torfning yonish issiqligi 4000 kkal/kg. torf-izolyatsion material; o‘g‘it sifatida, ammiak, uksus kislotasi, parafin …

klarning chirimay qolgan qoldiqlarining yo‘qligi bilan farq qiladi. qo‘ng‘ir ko‘mirda uglerod miqdori ko‘payib, kislorod kamayadi. toshko‘mir. qo‘ng‘ir ko‘mirning toshko‘mirga aylanishi yuqori bosim va 300 °с atrofidagi harorat ostida kechadi. shuning uchun toshko‘mir odatda yuz metr va undan qalin tog‘ jinslari qatlami ostida hosil bo‘ladi. toshko‘mir qo‘ng‘ir ko‘mirdan yanada zich tuzilishi, qora rangi va uglerod miqdorining ko‘payishi bilan farq qiladi. 36-rasm. ko‘mirning ishlatilishi. antratsit. toshko‘mirning yuqori bosim va 500 °с haroratda o‘zgarishidan hosil bo‘luvchi ko‘mir. antratsitning zichligi yuqori (1,4–1,7 g/sm3), og‘ir, rangi qora-kul rang, metallsimon yaltiroq bo‘lib, qattiq (2–2,5). uzoq muddat o‘z xossasini yo‘qotmay saqlanishi mumkin. o‘z-o‘zidan yonib ketmaydi. tarkibida uchuvchan komponentlar oz miqdorni (8 %) tashkil etadi. torfning qo‘ng‘ir ko‘mirga, uning toshko‘mir va antratsitga,antratsitning ba’zan grafitga aylanishi yer po‘stining chuqur qismida,yuqori harorat va katta bosim sharoitida, ya’ni metamorfizm jarayonida kechadi. bu jarayonda ko‘mirning solishtirma og‘irligi to‘xtovsiz oshib boradi (0,7–1,5gacha). rangi qo‘ng‘irdan qora, to‘q qoragacha o‘zgaradi. yaltiroqlik xiradan boshlab metallsimongacha (antratsit- …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yonuvchi foydali qazilmalar"

1403772971_46714.doc yonuvchi foydali qazilmalar yonuvchi foydali qizilmalar «kaustobiolitlar» deb ataladi. grek tilidan «kaustos» – yonuvchi, «bios» – organik hayot, «litos» –«tosh», ya’ni «kelib chiqishi organik bo‘lgan yonuvchi toshlar» degan ma’noni bildiradi. ular qattiq (torf, ko‘mir, yonuvchi slanetslar),suyuq (neft) va gaz (tabiy yozuvchi gazlar) holida bo‘lishi mumkin.yonuvchi foydali qazilmalar yoqilg‘i energetika bazasining asosini tashkil etadi va muhim xalq xo‘jaligi ahamiyatiga ega. hech qaysi soha yonuvchi foydali qazilmalarsiz faoliyat ko‘rsata olmaydi. ular kimyo, metallurgiya, energetika sohalari uchun asosiy xomashyo hisoblanadi. butun dunyoda qazib olinadigan foydali qazilmalarning 85 % yonuvchi foydali qazilmalarga to‘g‘ri keladi. yonuvchi foydali qazilmalarning asosiy...

DOC format, 167.0 KB. To download "yonuvchi foydali qazilmalar", click the Telegram button on the left.

Tags: yonuvchi foydali qazilmalar DOC Free download Telegram