boshlang`ich matematika kursi nazariyasi

PPTX 14 pages 294.8 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 294.8 KB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

prezentatsiya powerpoint “boshlang`ich matematika kursi nazariyasi” fanidan taqdimot o’zbekiston respublirasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand davlat universiteti 5-mavzu: pozision va nopozision sanoq sistemasidagi sonlar ustida arifmetik amallar ularning xossalari. 1 reja: ikkilik sanoq sistemasida sonlar ustida amallar sakkizlik sanoq sistemasida sonlar ustida amallar beshlik sanoq sistemasida sonlar ustida amallar o`nli va boshqa pozitsion sanoq sistemalarida sonlarni qo`shish. dastlab misollardan boshlaymiz: 364+2423 sonlarni qo`shamiz. buning uchun qo`shiluvchilarni koeffitsientli o`nning darajalari yig`indisi ko`rinishda yozamiz: 364+2423=(3· 102 +6 · 10 +4)+(2 · 103 + 4 · 102 + 2 · 10+3). o`nli sanoq sistemasida yozilgan ko`p xonali sonlarni qo`shish algoritmi umumiy ko`rinishda quyidagicha ifodalanadi : 1) ikkinchi qo`shiluvchining tegishli xonalari bir-birining ostiga tushadigan qilib birinchi qo`shiluvchining ostiga yozamiz, agar qo`shiluvchilarning bittasida xonalar soni kam bo`lsa, uning oldiga nollar yozib xonalar sonini tenglashtiramiz; 2) birlar xonasidagi raqamlar qo`shiladi. agar yig`indi 10 dan kichik bo`lsa, uni javobdagi birlar xonasiga yozamiz va keyingi xonaga …

2 / 14

4 4 5 6 7 10 11 12 13 5 5 6 7 10 11 12 13 14 6 6 7 10 11 12 13 14 15 7 7 10 11 12 13 14 15 16 yuqoridagi jadvallarga mos sonlarni qo`shishga misollar keltiramiz. 11011102 2305478 + 1101012 + 3267158 101000112 5574648 o`nli va boshqa pozitsion sanoq sistemalarida sonlarni ayirish. quyidagi misollarni qaraylik. 1-misol. 3848 sonidan 725 sonini ayirish talab qilinsin. dastlab kamayuvchi va ayriluvchida xonalar sonini tenglashtiramiz. ayriluvchini 0725 ko`rinishda yozib, sonlarni koeffitsientli o`nning darajalari ko`rinishida yozamiz. 3848= 3·103 + 8 ·102 + 4·10 + 8 0725= 0·103 + 7·102 + 2·10 +5 endi 3848 – 0725 ayirmani quyidagi ko`rinishda yozamiz. 3848–0725= (3 · 103 +8 · 102 + 4· 10 +8) – (0 · 103 +7· 102 + 2·10+5)= 3· 103 + 8 · 102 + 4· 10 +8 - 0· 103 - 7·102 - 2·10-5; yig`indi va ayirma …

3 / 14

tiramiz, birlar xonasidagi raqamni esa 10 ta orttiramiz va 10+ no dan mo ni ayiramiz, natijani ayirmaning birlar xonasiga yozamiz va keyingi xonaga o`tamiz. 5) keyingi xonada bu jarayonni takrorlaymiz. 6) kamayuvchining katta xonasidan ayirish bajarilgandan keyin ayirish jarayoni tugallanadi. boshqa sanoq sistemalarida ham sonlarni ayirish yuqoridagiga o`xshash, ammo farqi ayirish qaysi sistemada bajarilayotgan bo`lsa shu sistemalardagi birlik sonlarni qo`shish jadvalidan foydalaniladi. o`nli va boshqa pozitsion sanoq sistemalarida sonlarni ko`paytirish. ma’lumki, ikkita bir xonali sonni ko`paytirishda hosil bo`lgan hamma ko`paytmalar esda saqlanadi. hamma bunday ko`paytmalar maxsus jadvalga yoziladi, bu jadval bir xonali sonlarni ko`paytirish jadvali deyiladi. 325 sonini 1000 ga ko`paytirishni bajarganda 325 soni ketiga uchta nolni yozish yetarli, ya’ni 325000 bo`ladi. haqiqatan ham, 325=3·102 + 2·10+5 ko`rinishida yozish mumkin va qo`shishga nisbatan ko`paytirish distributivlik xossasiga ega bo`lishidan 10k·10s=10k+s ga ko`ra, 325·1000=(3·102+2·10+5)·103=3·105+2·104+5·103 bo`ladi. bu ifodani quyidagicha yozamiz: 325·1000=3·105+2·104+5·103+0·102+0·10 +0 =325000 umuman, n = n k ·nk-1 ... n1 n0 sonni …

4 / 14

`nli va boshqa pozitsion sanoq sistemalarida sonlarni bo`lish. sonlarni bo`lish texnikasi haqida so`z borar ekan, bu jarayon qoldiqli bo`lish amali kabi qaraladi. ta’rifni eslaylik. butun nomanfiy a sonni b natural songa qoldiqli bo`lish deb, a=bq+r va 0 r< b bo`ladigan butun nomanfiy q va r sonlarni topishga aytiladi, q soni esa to`liqsiz bo`linma deyiladi. bir xonali va ikki xonali sonlarni bir xonali songa bo`lganda bir xonali sonlarni ko`paytirish jadvalidan foydalaniladi. endi ko`p xonali sonni bir xonali songa bo`lish qanday amalga oshirilishini aniqlaymiz. 346 ni 4 ga bo`lish kerak bo`lsin. bu degani shunday to`liqsiz bo`linma q va r qoldiqni topish kerakki, ular uchun 346=4 q + r , 0 r< 4 bo`lsin. shuni aytish kerakki, 346 va 4 sonlarni to`liqsiz bo`linmasi q ga bo`lgan talabni quyidagicha yozish mumkin: n·q 346<n (q+1). 1-misol. berilgan misolni 5-lik sanoq sistemasi foydalanib, bir xonali sonlarni qo`shish va ko`paytirish jadvalini tuzamiz. qo`shish jadvali ko`paytirish jadvali + …

5 / 14

boshlang`ich matematika kursi nazariyasi - Page 5

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "boshlang`ich matematika kursi nazariyasi"

prezentatsiya powerpoint “boshlang`ich matematika kursi nazariyasi” fanidan taqdimot o’zbekiston respublirasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand davlat universiteti 5-mavzu: pozision va nopozision sanoq sistemasidagi sonlar ustida arifmetik amallar ularning xossalari. 1 reja: ikkilik sanoq sistemasida sonlar ustida amallar sakkizlik sanoq sistemasida sonlar ustida amallar beshlik sanoq sistemasida sonlar ustida amallar o`nli va boshqa pozitsion sanoq sistemalarida sonlarni qo`shish. dastlab misollardan boshlaymiz: 364+2423 sonlarni qo`shamiz. buning uchun qo`shiluvchilarni koeffitsientli o`nning darajalari yig`indisi ko`rinishda yozamiz: 364+2423=(3· 102 +6 · 10 +4)+(2 · 103 + 4 · 102 + 2 · 10+3). o`nli sanoq sistemasida yozilgan ko`p xonali sonlarni qo`shish algoritmi umumiy ...

This file contains 14 pages in PPTX format (294.8 KB). To download "boshlang`ich matematika kursi nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: boshlang`ich matematika kursi n… PPTX 14 pages Free download Telegram