o‘zbek ma'rifatparvarlarining lingvistik faoliyati

PPTX 15 pages 1.2 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

powerpoint presentation oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti jurnalistika va o‘zbek filologiyasi fakulteti o‘zbek tilshunoslik 403 guruh taqdimot mavzu: o‘zbek ma'rifatparvarlarining lingvistik faoliyati tayyorladi: normatova muqaddas 1. o‘zbek ma’rifatparvarlarining tilshunoslik faoliyati 2. ma’rifatparvarlar tilshunosligining asosiy yo‘nalishlari 3. ma’rifatparvarlarning tilshunoslik merosining ahamiyati reja: o'zbek ma'rifatparvarlarining lingvistik faoliyatiga kirish oʻzbek maʼrifatparvarlari arab alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvini isloh qilishga intildilar, 32 harfni fonetik tamoyillarga moslashtirishga harakat qildilar, bu orqali savodxonlikni oshirishni maqsad qildilar. ma'rifatparvarlar oʻzbek tilining lugʻatini boyitishga katta hissa qoʻshdilar, 20-asr boshlarida yangi atamalar va istilohlarni yaratdilar, fan va maorifning rivojlanishiga xizmat qildilar. abdulla avloniyning 'turkiy guliston yoxud axloq' (1909) kabi asarlari o'zbek tilida pedagogik adabiyotning rivojlanishiga turtki bo'ldi, bunda 100 dan ortiq maqollar va iboralar qo'llanilgan. ma'rifatparvarlik harakatining qisqacha tarixi ma'rifatparvarlik harakati xix asrning oxiri va xx asrning boshlarida turkistonda shakllandi, uning asosiy maqsadi milliy o'zlikni saqlash va madaniy yuksalish edi. jadidchilik harakati …

2 / 15

larni muhokama etdilar. ma'rifatparvarlar milliy tilning ahamiyatini oshirish, uni ilmiy va adabiy sohalarda qo'llashni targ'ib qildilar, arab yozuvidan lotin alifbosiga o'tish g'oyasini ilgari surdilar. ular tilni millatning o'zligini saqlash va madaniy merosni avlodlarga yetkazish vositasi sifatida ko'rib, 19-asr oxiri - 20-asr boshlarida til taraqqiyotiga e'tibor qaratdilar. alisher navoiyning lingvistik merosi va unga munosabat navoiyning «muhokamat ul-lug'atayn» asari 15-asr o'zbek va fors tillarining lingvistik imkoniyatlarini qiyoslab, o'zbek tilining ustunligini isbotlaydi. alisher navoiy o'zbek tilining boy lug'at fondini «xamsa» va «lison ut-tayr» kabi asarlarida 6000 dan ortiq so'z bilan namoyon etib, rivojiga hissa qo'shgan. navoiy asarlarini o'rganishda 20-asrda olimlar vohid abdullayev va g'ulom karimovlar filologik tahlil orqali uning lingvistik merosini chuqur tadqiq etishgan. abdulla avloniyning til va millat haqidagi qarashlari uning 'turkiy guliston yoxud axloq' asari (1909) o'zbek tilining boyligini namoyish etadi va yosh avlodni 20-asr boshlarida milliy ruhda tarbiyalashga qaratilgan muhim qo'llanma bo'lgan. avloniy millatni shakllantirishda tilning ahamiyatini ta'kidlab, uni 'millat …

3 / 15

tartibga solish va milliy matbuotni rivojlantirish zarurligini taʼkidladi. munavvarqori abdurashidxonovning lingvistik faoliyati munavvarqori fonetika sohasida o‘zbek tilidagi so‘zlarning talaffuzini aniqlashtirishga katta e’tibor qaratgan, 1907-yilda darslik yaratgan. uning leksikografiya sohasidagi ishlari o‘zbek tilining boy lug‘atini yig‘ish va uni o‘quv maqsadlarida qo‘llashga qaratilgan edi, bunda 2000 dan ortiq so‘z mavjud. munavvarqori yangi usul maktablari uchun darsliklar yaratishda tilni soddalashtirish va o‘quvchilar uchun tushunarli qilishga intilgan, 10 ta yangi darslik yaratgan. fitratning tilshunoslikka oid asarlari va g'oyalari fitratning tilshunoslik qarashlari panturkizm g'oyalari bilan chambarchas bog'liq edi; u 5 turkiy tilni birlashtirib, umumiy turkiy adabiy til yaratishni maqsad qilgan. fitratning 'adabiyot qoidalari' asari 1920-yillarda yaratilgan bo'lib, unda o'zbek tilining grammatik tuzilishi va adabiy til me'yorlari haqida 3 asosiy bobda ma'lumot berilgan. fitrat arab tilidan o'zlashgan 1000 dan ortiq so'zlarni o'zbek tilidan chiqarib tashlashni taklif qilgan, o'rniga esa turkiy ildizli so'zlarni qo'llash kerak deb hisoblagan. cho'lponning til va adabiyotga munosabati choʻlpon oʻzbek tilini millatning asosi …

4 / 15

fors tillaridan olingan 500 dan ortiq eskirgan so'zlarning o'rniga yangi o'zbekcha so'zlarni kiritishga intildilar. ular 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida o'zbek tilida so'zlashuv va yozma nutqning 1000 dan ortiq so'zini o'z ichiga olgan bir nechta lug'at tuzdilar. o'zbek alifbosini isloh qilish bo'yicha urinishlar 1930-yillarda lotin alifbosidan kirill alifbosiga oʻtish davrida ham alifboni isloh qilish boʻyicha bahslar davom etdi, chunki kirill alifbosi ham oʻzbek tiliga toʻliq mos emas edi. 1920-yillarda jadidlar arab alifbosini isloh qilishga urinib, har bir tovush uchun alohida harflar yaratishni taklif qildilar, bu esa oʻqishni osonlashtirishi kerak edi. 1929-yilda lotin alifbosiga oʻtish bilan birga, dastlabki urinishlar muvaffaqiyatsiz deb topildi, chunki arab alifbosining ayrim harflari oʻzbek tilining tovushlarini toʻliq ifodalay olmas edi. ma'rifatparvarlarning lingvistik merosining ahamiyati va ta'siri ma'rifatparvarlar o'zbek tilining lug'at boyligini oshirishga katta hissa qo'shdilar, 200 dan ortiq yangi atamalar va iboralar yaratdilar, bu tilning moslashuvchanligini ta'minladi. ular o'zbek adabiy tilining rivojlanishiga ta'sir ko'rsatib, 19-asr oxiri va …

5 / 15

o‘zbek ma'rifatparvarlarining lingvistik faoliyati - Page 5

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek ma'rifatparvarlarining lingvistik faoliyati"

powerpoint presentation oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti jurnalistika va o‘zbek filologiyasi fakulteti o‘zbek tilshunoslik 403 guruh taqdimot mavzu: o‘zbek ma'rifatparvarlarining lingvistik faoliyati tayyorladi: normatova muqaddas 1. o‘zbek ma’rifatparvarlarining tilshunoslik faoliyati 2. ma’rifatparvarlar tilshunosligining asosiy yo‘nalishlari 3. ma’rifatparvarlarning tilshunoslik merosining ahamiyati reja: o'zbek ma'rifatparvarlarining lingvistik faoliyatiga kirish oʻzbek maʼrifatparvarlari arab alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvini isloh qilishga intildilar, 32 harfni fonetik tamoyillarga moslashtirishga harakat qildilar, bu orqali savodxonlikni oshirishni maqsad qildilar. ma'rifatparvarlar oʻzb...

This file contains 15 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "o‘zbek ma'rifatparvarlarining lingvistik faoliyati", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek ma'rifatparvarlarining l… PPTX 15 pages Free download Telegram