o’zbek tilida sifatlarning ma’noviy guruhlari

DOC 16 pages 94.5 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 94.5 KB

File type DOC

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

o’zbek tilida sifatlarning ma’noviy guruhlari o’zbek tilida sifatlarning ma’noviy guruhlari reja: i. kirish. sifat so`z turkumi haqida ma’lumot. ii. asosiy qism: 1. sifatning ma’noviy turlari. 2. holat bildiruvchi sifat so`zlar 3. shakl – ko`rinishni bildiruvchi sifatlar. 4. hajm-o`lchov, masofa bildiruvchi sifatlar 5. rang-tus bildiruvchi sifatlar 6. hayvon tuslarini ifodalovchi sifat so`zlar iii. xulosa. kirish predmetning belgisini bildirib, qanday? qanaqa? qaysi? so’roqlaridan biriga javob bo’lgan so’zlar sifat deyiladi. sifat harakatning belgisini ham bildirishi mumkin: yaxshi gapirdi, qattiq ta’sirlandi kabi. harakat belgisini ba’zi sifatlargina bildira oladi. lekin sifatlarning asosiy xususiyati predmet belgisini bildirishdir. sifatlarning morfologik xususiyatlari: 1) belgining darajasini ko’rsatadi: sho’x-sho’xroq, eng sho’x. 2) otlashadi: kattalarni hurmat qiling. 3) ravish o’rnida keladi: sattor chiroyli yozadi. 4) sifat bog’lanib kelgan ot turli so’z o’zgartiruvchi qo’shimchalarni olib o’zgarishi mumkin, lekin sifat o’zgarmaydi: ko’k qalam, ko’k qalamni, ko’k qalamda kabi. sifatlarning sintaktik xususiyatlari: 1) asosan aniqlovchi va kesim vazifasini bajaradi: yoqimli shamol esa boshladi. tabiat …

2 / 16

jalari predmetlardagi bir xil belgining ortiq kamligi jihatidan farqlanishi sifat darajasi deyiladi. sifatlarning quyidagi darajalari bor: oddiy daraja, orttirma daraja, qiyosiy daraja, ozaytirma daraja. 1. oddiy darajadagi sifatlarda belgi boshqa predmetlardagi xuddi shunday belgiga qiyoslanmaydi. bu daraja belgining odatdagi me’yorda ekanligini ko’rsatadi va maxsus ko’rsatkichga (qo’shimchaga) ega emas: keng ko’cha, yashil barg, yaxshi odam. 2. orttirma daraja predmetdagi bir belgining boshqa predmetdagi xuddi shunday belgiga nisbatan eng ko’p ekanligini ifodalaydi. orttirma daraja quyidagi usullar yordamida hosil qilinadi: · morfologik usul: a) so’zning birinchi bo’g’ini ajratilib, unga keyingi bo’g’indagi birinchi undosh qo’shiladi-da, yopiq bo’g’in hosil qilinadi va undan keyin to’liq shakli takrorlanadi: dum-dumaloq, pak-pakana; b) so’zning oldingi ikki tovushi ajratilib unga p, m tovushlaridan biri qo’shiladi va undan keyin so’zning o’zi takrorlanadi: yap-yangi, ko’m-ko’k; v) so’zning birinchi bo’g’inidan keyin –ppa shakli qo’shiladi: soppa-sog’, to’ppa-to’g’ri. · leksik usul: a) maxsus kuchaytiruvchi so’zlar orqali ifodalanadi: eng kichik, hammadan chiroyli, zap g’alati, beqiyos chiroyli, …

3 / 16

ltirish bilan yasaladi: olma daraxti shaftoli daraxtidan balandroq. bir-biridan go’zal, bunda ham battar, yanada kuchli. 4. ozaytirma daraja belgi darajasining normal darajaga yetmaganligini, normaldan pastligini ifodalaydi: 1) qo’shimchalar yordamida: oqish, qizg’ish, qoramtir, -roq qo’shimchasi ham ozaytirma darajani ifodalashda qatnashadi (bunda bir narsadagi belgi boshqa narsadagi shunday belgiga qiyoslanmaydi): eskiroq (kiyim); 2) sifatdan oldin yarim, nim, och, xiyol, chizi, sal, aytarli, uncha, u qadar so’zlarini keltirish bilan: yarim ochiq (eshik), uncha katta emas. ozaytirma va kuchaytirma sifatlar. ozaytirma sifatlar o’zakdan anglashilgan rangning, belgining ozligini, kamligini bildiradi va quyidagicha yasaladi: · -ish, -imtir (-mtir). bulardan -ish, -imtir undosh tovush bilan bitgan oq, ko’k kabi so’zlarga, -mtir esa faqat qora sifatiga qo’shiladi: oqish, ko’kish, qoramtir. · rangni bildiruvchi sifatdan oldin och, nim so’zlarini keltirish bilan. nim bilan hosil qilingan sifatlar qo’shib yoziladi: och sariq nimpushti. · -kina (-gina, -qina). bu qo’shimchalar o’zakdan anglashilgan belgining kuchsizligini, ozligini bildiradi. k, g bilan bitgan so’zlarga -kina …

4 / 16

aytirma sifatlar esa orttirma darajadagi sifatlar guruhiga kiradi. sifatlarning yasalishi. sifatlar quyidagicha yasaladi: 1. sifat yasovchi qo’shimchalar bilan. 2. so’zlarni qo’shish bilan. 3. so’zlarni takrorlash bilan. 1. sifat yasovchi qo’shimchalar quyidagilardir: · otdan sifat yasovchi qo’shimchalar: -li: rasmli kitob, kuchli shamol; -dor: aybdor, vafodor; ba-: badavlat, baquvvat; ser-: serhosil olma; -mard: kasalmand, davlatmand. yuqoridagi qo’shimchalar asosdan anglashilgan belgiga egalikni bildiradi. -siz: tuzsiz ovqat; be-: beg’ubor, bexabar. bu qo’shimchalar esa (no- qo’shimchasi bilan birgalikda: noaniq, notinch) asosdan anglashilgan belgiga ega emaslikni ifodalaydi. -lik: toshkentlik (bola); -iy, -viy: tarbiyaviy soat, devoriy gazeta; -ga, -ki,-qi: bahorgi ishlar, qishki kiyim (paytga xos belgini bildiradi); -aki, -oqi: jizzaki, jirttaki,pistoqi; -yi: havoyi; -chan: ishchan bola; -simon: odamsimon maymun (o’xshashlik ma’nosini bildiradi); -kor,-gar: isyonkor, zulmkor, javobgar, ig’vogar; -i: qishloqi, qozoqi; -cha: farg’onacha, erkakcha, arabcha (o’yin); -namo: avliyonamo, darveshnamo; -parvar: xalqparvar, adolatparvar; -on: charog’on, za’faron; -aki: dahanaki, og’zaki; bad-: badbaxt, badnafs; -shumul: olamshumul, jahonshumul; -don: gapdon, bilimdon; -kash: …

5 / 16

’anchiq; -gir,-g’ir,-kir,-qir,-qur: sezgir, topqir, o’tkir, olg’ir, uchqur; -ma: qaynatma sho’rva, burama ko’ylak; -k(-uk,-ik,-ak): chirik, teshik, tuzuk, g’alvirak; -q(-uq, -iq,-a/oq): iliq, siniq, buzuq, qoloq; -oq: qochoq, qo’rqoq, baqiroq; -qi: sayroqi qush; -qoq,-g’oq: tirishqoq, uyushqoq, toyg’oq; -ag’on: bilag’on, chopag’on; -mon: bilarmon, qirarmon; -kun,-qin,-g’in: tushkun, ozg’in, jo’shqin; -g’un,-qun: turg’un, tutqun; -(a)rli: yetarli, zerikarli; -ch: tinch, jirkanch; -g’ich: yulg’ich (odam); -ong’ich: tepong’ich, suzong’ich; -ovuch: hurkovuch, iskovuch; -mas: o’tmas (pichoq), indamas (odam); -(i)ndi: asrandi (bola); -a: ko’tara (savdo); -msiq: qarimsiq, achimsiq; · boshqa turkumlardan sifat yasovchi qo’shimchalar: ravishdan: -gi: kechagi, dastlabki; sifatdan: no-: noma’lum, noto’g’ri; -lom: sog’lom; taqlid so’zlardan: -ildoq: bijildoq, likildoq. 2. so’zlarni qo’shish, bog’lash va juftlash bilan quyidagi turdagi sifatlar yasaladi: · qo’shma sifatlar quyidagicha yasaladi va yoziladi: a) ot va otdan. bular qo’shib yoziladi: bodomqovoq, sheryurak; b) sifat va otdan. bular qo’shib yoziladi: qimmatbaho. v) ot yoki ravishga -ar qo’shimchali fe’lni qo’shish bilan yasaladi. bular qo’shib yoziladi: tezoqar daryo, ertapishar (o’rik) g) …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek tilida sifatlarning ma’noviy guruhlari"

o’zbek tilida sifatlarning ma’noviy guruhlari o’zbek tilida sifatlarning ma’noviy guruhlari reja: i. kirish. sifat so`z turkumi haqida ma’lumot. ii. asosiy qism: 1. sifatning ma’noviy turlari. 2. holat bildiruvchi sifat so`zlar 3. shakl – ko`rinishni bildiruvchi sifatlar. 4. hajm-o`lchov, masofa bildiruvchi sifatlar 5. rang-tus bildiruvchi sifatlar 6. hayvon tuslarini ifodalovchi sifat so`zlar iii. xulosa. kirish predmetning belgisini bildirib, qanday? qanaqa? qaysi? so’roqlaridan biriga javob bo’lgan so’zlar sifat deyiladi. sifat harakatning belgisini ham bildirishi mumkin: yaxshi gapirdi, qattiq ta’sirlandi kabi. harakat belgisini ba’zi sifatlargina bildira oladi. lekin sifatlarning asosiy xususiyati predmet belgisini bildirishdir. sifatlarning morfologik xususiyatlari: 1) belgining dara...

This file contains 16 pages in DOC format (94.5 KB). To download "o’zbek tilida sifatlarning ma’noviy guruhlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek tilida sifatlarning ma’n… DOC 16 pages Free download Telegram