irsiyatning xromosom nazariyasi va ahamiyati

DOCX 1 page 79.2 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 79.2 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

mavzu: irsiyatning xromosom nazariyasi va ahamiyati. reja: 1. belgilarning birikkan xolda naslga berilishi. t.morganning ishlari. 2. krossingover xodisasi. shterinning ishlari. 3. irsiyatning xromosom nazariyasining moxiyati. 1-masala. ma’lumki organizmning genotipida juda ko‘p genlar mavjud. yuqori tabaqali hayvonlarda o‘n minglab genlar mavjud, ammo ularda xromosomalar soni bir nechta undan ziyod emas. bu esa har bir xromosomada yuzlab, minglab genlar joylashganligidan dalolat beradi. o‘z-o‘zidan ravshanki ular birgalikda boshqacha qilib aytganda birikkan xolda naslga berilishi kerak. ushbu genlar nazorat qiladigan belgilar ham mustaqil xolda kombinatsiyalashib naslga berila olmaydi. bunda mendelni uchinchi qonunidan chekinish kuzatiladi. bu xodisani birinchi bo‘lib 1906 yilda u.botson va r. pennetlar aniqlagan. ammo ular bu xodisani mendel qoidalari asosida tushintira olmaganlar. irsiyatning xromosomalar bilan bog‘liqligi haqidagi fikrlar 1895 yilda v.veysmanning «zarodish plazmasi» asarida bayon qilingan edi. u xromosomalarda maxsus moddalar «bioforalar» bo‘lib, ular belgilarning rivojlanishiga ta’sir qiladi degan edi. 1902-1903 yillarda sitolog olim u.setton meyozda xromosomalar parallel xarakat qilishni kuzatib ota-ona …

2 / 1

iduragay chatishtirishda pashshada belgilarning nasldan-naslga berilishini o‘rganish irsiyatning xromosom nazariyasini yaratishga olib keldi. tuliq birikish - pashshalarda kulrang (c) qoraga (s) nisbatan, uzun qanotlilik (d) esa kalta qanotlilikka (d) nisbatan dominant belgidir. t.morgan kulrang rang kalta qanot erkak pashshalar bilan qora rang uzun qanotli urg‘ochi pashshalarni uzaro chatishtirganda birinchi bug‘in avlodlarining hammasi kulrang tanali va uzun qanotli bo‘ldilar. birinchi bug‘in pashshalar geterozigot organizmlar bo‘lib (ss, dd), otalaridan “s ” va “d” genlar bo‘lgan xromosomani va onalaridan “s” va “d” genlari bo‘lgan xromosomani oladi. agar birinchi bo‘g‘in erkak pashshalarni qora tana va kalta qanotli urg‘ochi pashshalar bilan juftlansa yoki tahliliy chatishtirish o‘tkazilsa ikkinchi bo‘g‘inda mendelning uchinchi qoidasiga binoan to‘rt xil fenotip o‘rniga faqat ikki fenotip 83% ni, kalta qanotli kulrang pashshalar 41,5% ni, hvmdv uzun qanotli pashshalar teng nisbatta olinadi. bu holda belgilarning to‘liq birikishi yuz beradi. buning sababi erkak pashshalarning faqat ikki xil sd va sd tipidagi gametalarni hosil qilishidandir. …

3 / 1

a sitoligi yansensni ishlaridan foydalanib, uni davom ettiradi. yansens meyoz bo‘linishda xromosomalar konyugatsiyalanishini (bir-biriga yaqinlashadi) va tarqalayotganda grek harfi xi (x) ga o‘xshash shaklga ega bo‘lishini kuzatgan va bu hodisaga xiazmatini deb nom bergan. xromosomalarning bu shaklini chatishini-xiazm deb aytgan. ana shu kuzatishlar asosida morgan xazmlanadigan gomologik xromosomalar bir-birovi bilan ayrim qismlarini almashtiradilar degan gipotezani aytadi. gomologik xromosomaparni bir-birovi bilan qism almashishiga xromosomalarning chatishishi, chorroxa hosil qilishi yoki krossingover deb aytiladi (inglizcha sgossing - choraxa hosil qilish, chatishuv). krossingover hodisasini genlar geterozigot holda bo‘lganda kuzatish mumkin. krossingover gomologik xromosomalarda joylashgan genlarning yangi hosil qilishini ta’minlaydi. krossingover natijasida yangi belgilarga ega bo‘lgan organizmlarga krossoverlar yoki rekombinatlar deb aytiladi. krossingover birikish gruppalarini o‘zgartiradi va kombinativ o‘zgaruvchanlik imkoniyatini kengaytiradi. krossingover asosan urg‘ochi pashshalarda yuz berib, erkak pashshalarda uchramasligi aniqlangan. shuning uchun ham duragay erkak pashshalar gomozigot retsessii urg‘ochi pashshalar bilan chatishtirilganda ikkinchi bo‘g‘in avlodlarida belgilarning birikishi ya’ni krossoverlar olinmaydi. krossingover xromosomalarning har qanday …

4 / 1

izil ko‘zlilik va retsessiv dumaloq ko‘zlilik geni joylashgan. ikkinchi «x» xromosoma ikki qismga bo‘linadi, birinchi qismida retsessiv gvozdika ko‘z rangi va dominant qisiq ko‘zlilik geni bo‘lib, ikkinchi qismi juda kichik to‘rtinchi xromosomaga qo‘shilib ketadi. har xil shakldagi «x» xromosomaga ega bo‘lgan urg‘ochi pashshalar normal erkak pashshalar bilan chatishtirilganda. ularning to‘g‘ri «x» xromosomasida retsessiv gvozdika rangi ko‘z geni va dumaloq ko‘z geni mavjud. ya’ni ular gvozdika rang ,dumaloq ko‘zli bo‘lgan. chatishtirish natijasida 4 tipdagi pashshalar: qisiq ko‘z gvozdika rang onasidan «g» shakldagi xromosomani olgan, krossingover natijasida dumaloq va gvozdika rang ko‘z va qisiq qizil ko‘z pashshalar olingan. morganning fikricha yangi shaklga ega bo‘lgan organizmlarning soni, chatishtirishning takrorlanishiga bog‘liq, bu quyidagicha bo‘ladi. krossingover soni chatishishni qaytarilishi = ------------------------------100% avlod.umumiy.soni misol: olingan avlodlar soni 900 ta, shundan 180 tasi krossingover- lardir. bunda chatishishning qaytarilishi. 180.100 18000 ch.k. = --------------- = ----------- = 20,0% v 900 900 bu raqamning katta-kichikligi genlar orasidagi masofaga bog‘liq, …

5 / 1

s genlari orasidagi krossingover protsenti a va v 5% ga va v va s orasida 3% ga va a bilan s orasida 8% ga teng bo‘lsa v geni a va s geni orasida joylashadi. xuddi shu asosda qolgan genlarning ham joylashishini aniqlash mumkin. 3. genlarning xromosomalarda joylashish va bog‘lanishini bilish asosida genetik, xromosom yoki birikish gruppalari kartalari tuziladi a.stertevant drozofila pashshasining bitta xromosomasi uchun birinchi marta xromosom kartasini tuzdi. keyinchalik drozofila pashshasi, makkajo‘xori, sichqonlar, quyonlar, tovuqlar, ko‘pgina bakteriya va viruslar uchun ham xromosom kartalari tuzilgan. 4. 1930 yillarda g.meller meva pashshasida r rentgen nurlari yordamida bir xromosomaning ma’lum qismi ikkinchi xromosomaga o‘tishini ya’ni translokatsiyani kuzatdi. bu vaqtda ko‘chib o‘tgan qism bilan birgalikda bog‘langan genlar uzilib ketishi mumkinligi aniqlandi. translokatsiya hodisasini ko‘plab organizmlarda o‘rganish natijasida sitologik kartalar tuzildi. 5. tekshirishlarda ko‘pgina organizmlarda genlarning birikish gruppalar soni, ulardagi xromosomalarning gaploid soniga teng bo‘lishi aniqlandi. drozofilada 4-ta gaploid xromosom bo‘lganligi uchun 4 ta …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "irsiyatning xromosom nazariyasi va ahamiyati"

mavzu: irsiyatning xromosom nazariyasi va ahamiyati. reja: 1. belgilarning birikkan xolda naslga berilishi. t.morganning ishlari. 2. krossingover xodisasi. shterinning ishlari. 3. irsiyatning xromosom nazariyasining moxiyati. 1-masala. ma’lumki organizmning genotipida juda ko‘p genlar mavjud. yuqori tabaqali hayvonlarda o‘n minglab genlar mavjud, ammo ularda xromosomalar soni bir nechta undan ziyod emas. bu esa har bir xromosomada yuzlab, minglab genlar joylashganligidan dalolat beradi. o‘z-o‘zidan ravshanki ular birgalikda boshqacha qilib aytganda birikkan xolda naslga berilishi kerak. ushbu genlar nazorat qiladigan belgilar ham mustaqil xolda kombinatsiyalashib naslga berila olmaydi. bunda mendelni uchinchi qonunidan chekinish kuzatiladi. bu xodisani birinchi bo‘lib 1906 yilda u.botson v...

This file contains 1 page in DOCX format (79.2 KB). To download "irsiyatning xromosom nazariyasi va ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: irsiyatning xromosom nazariyasi… DOCX 1 page Free download Telegram