umumiy genetika asoslari

DOCX 5 pages 18.9 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 18.9 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

4- mavzu umumiy genetika asoslari genetika yunoncha “genetikos” so‘zidan olingan bo‘lib, “tug‘ilish, kelib chiqish” degan ma’noni anglatadi. genetika atamasi fanga 1906- yilda angliyalik olim v.betson tomonidan kiritilgan. genetika — organizmlarning ikki xususiyati: irsiyat va o‘zgaruvchanligini o‘rganadi. irsiyat— tirik organizmlarning o‘ziga xos belgi va xususiyatlarini kelgusi avlodlarga qoldirish, ya’ni nasldan-naslga berish xossasidir. irsiyat tufayli tur doirasidagi hamma individlar o‘xshash bo‘ladi. irsiyat hayvonlar, o‘simliklar va mikroorganizmlarga tur, zot, nav, shtammning xarakterli belgilarini avloddan avlodga saqlab berish uchun imkon beradi. o‘zgaruvchanlik –organizmlarning yangi belgilari va xususiyatlarini namoyon etish qobiliyatidir. o‘zgaruvchanlik tufayli tur doirasidagi individlar bir-biridan farq qiladi. demak, irsiyat bilan o‘zgaruvchanlik organizmning bir-biriga qarama-qarshi, ammo o‘zaro bog‘langan xossalaridir. irsiyat tufayli turning bir xilligi saqlanib borsa, o‘zgaruvchanlik turni aksincha, har xil qilib qo‘yadi. bir tur individlari o‘rtasidagi tafovutlar organizm genotipining o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lishi mumkin. o‘zgaruvchanlik tashqi sharoitlar bilan ham belgilanadi genetika fani organizmlarda ularning belgi va xususiyatlarining nasldan-naslga berilishini ta’min etuvchi “gen”deb ataluvchi irsiy …

2 / 5

va kimyoviy omillar ta’sirida organizmlarda irsiy o‘zgaruvchanlikning paydo bo‘lish qonuniyatlarini ochish; — inson ehtiyoji uchun zarur bo‘lgan sermahsul o‘simlik navlari, hayvon zotlari, mikroorganizm shtammlarini yaratishning samarali usullarini ishlab chiqish; — odamlarda turli irsiy kasalliklarning paydo bo‘lish sabablarini o‘rganish, ularning oldini olish va davolashning samarali usullarini izlab topish. bu vazifalarni hal etishda genetika fani bir qator usullardan foydalanadi. ular quyidagilar: duragaylash. bu usulning mohiyati chatishtirish natijasida olingan avlodlarda ota-ona belgilarining irsiylanishini o‘rganishdan iborat. sitogenetik. ushbu usul qo‘llanilganda ota-ona belgilarining irsiylanishi bilan birga xromosomalarning holati maxsus mikroskop lar yordamida o‘rganiladi. molekular genetik.mazkur usul orqali irsiyatning moddiy asosi bo‘lgan dnkva rnkning strukturasi va vazifasi o‘rganiladi. ontogenetik.bu usul yordamida organizmlarning shaxsiy rivojlanish taraqqiyotida genotip va tashqi muhit omillarning ta’siri fenotipning namoyon bo‘lishiga qanday ta’sir qilishi o‘rganiladi genetik injeneriya.bu usul yordamida bir organizmning noyob genlarini ikkinchi organizmga ko‘chirib o‘tkazish ishlari amalga oshiriladi. genetika fanining rivojlanish tarixi.genetika fanining rivojlanish tarixida quyidagi asosiy bosqichlarni belgilash mumkin: 1- …

3 / 5

osib hissa qo‘shishgan. bu olimlarimiz akademiklar j.a.musayev, o.jalilov, n.nazirov, s.mirahmedov, a.abdukarimov, abdullaev va boshqalar. irsiyatning duragaylash metodidan foydalanib o‘rganilganda quyidagi genetik simvollar qo‘llaniladi. chatishtish “x” belgisi bilan ifodalanadi. ona organizm “ ” (venera-zuhroning ko‘zgusi), ota organizm “ ” (mars qalqoni va nayzasi) belgisi bilan ifodalanadi. ota-ona organizmlar oldiga “p” harfi (lotincha “parents” – ota-ona degan ma’noni anglatadi). ota-ona organizm va duragaylarda hosil bo‘ladigan gametalar “g” harfi bilan belgilanadi. duragaylash natijasida olingan birinchi avlod duragay – f 1 , ikkinchi avlod duragay – f 2 va h.k bilan belgilanadi. “f” harfi lotincha “filio” so‘zidan olingan bo‘lib, bolalar degan ma’noni anglatadi. birinchi avlod (f 1 ) duragaylarni dominant yoki retsessiv gomozigotali organizmlari bilan chatishtirish qayta – tahliliy chatishtirish yoki bekkross deb ataladi. olingan avlod esa fb tarzida belgilanadi irsiyat qonunlarini dastlab chex olimi gregor mendel tomonidan 1865- yilda e’lon qilingan. uning tadqiqotlari uzoq vaqtgacha to‘g‘ri baholanmay kelindi. 1900- yilda mendel tadqiqotlari uch …

4 / 5

susiyatlarining har biri mazkur nav doirasida nasldan-naslga o‘tib boradi. no‘xat odatda o‘zo‘zidan changlanadi, lekin chetdan changlanishi ham mumkin. mendel tomonidan o‘rganilgan no‘xat o‘simligining irsiy belgilari mendel tekshirishning gibridologik usulini — ma’lum belgilari jihatidan bir-biridan ajralib turadigan ota-ona formalarini chatishtirish usulini qo‘lladi va kuzatilayotgan belgilarning bir qancha avlodlarda qanday namoyon bo‘lishini o‘rgandi. utahlil qilish yo‘li bilan o‘simliklarning turli-tuman belgilaridan bitta yoki bir-biriga qarama-qarshi bir nechta belgilarini ajratib oldi va ketma ket keladigan bir qancha avlodlarda qanday namoyon bo‘lishini kuzatdi. mendel tajribalarining mohiyati shundan iboratki, o‘rgani layotgan belgilarning barcha individlarda namoyon bo‘lishini miqdor jihatidan aniq hisobga olib borishida bo‘ldi. bu unga irsiyatdagi muayyan miqdoriy qonuniyatlarni belgilab olishga imkon berdi. mendel qo‘llagan usul – duragaylashyoki chatishtirishusuli deb ataladi. odatda bir juft belgisi bilan o‘zaro keskin farq qiluvchi organizmlarni chatishtirishni monoduragay chatishtirishdeyiladi. ikki juft belgilari bilan farq qiluvchi ota-ona organizmlarni chatishtirishni diduragay chatishtirishva nihoyat, uch va undan ortiq belgilari bilan farq qiluvchi organizmlarni chatishtirishni …

5 / 5

di. mendelning birinchi avlod duragaylarning bir xilligi mana shunday namoyon bo‘ladi. donlarning sariq rangidan iborat belgi (yashil rang) yuzaga chiqishiga go‘yo yo‘l qo‘ymaydi va f 1 duragaylarning hammasi sariq (bir xil) bo‘lib qoladi belgining ustun turishi dominantlik, ustun turadigan belgi domi nant belgi deb ataladi. mendelning birinchi qonuni – dominantlik qonuni yoki birinchi bo‘g‘inda bir xillilik qonuni deb ataladi. ko‘zdan kechirilayotgan misollarda donning sariq silliq formalari, gulning qizil rangi, donning yashil, burishgan, gulning oq rangi ustidan dominantlik qiladi. qarama-qarshi, f 1 da namoyon bo‘lmaydigan belgi retsessiv belgideb ataladi. dominant belgilar katta harflar bilan, (a) retsessiv belgi esa kichik harf (a) bilan belgilanadi. agar organizm genotipida ikkita bir xil genlar bo‘lsa, bunday organizm gomozigota organizm deyiladi. gomozigota organizm dominant (aa yoki bb) yoki retsessiv (aa yoki bb) holatda bo‘ladi. agar genlar bir-biridan farq qilsa, ya’ni biri dominant, ikkinchisi retsessiv (aa yoki bb) bo‘lsa, bunday genotipli organizm geterozigota organizm deyiladi. mendelning birinchi …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umumiy genetika asoslari"

4- mavzu umumiy genetika asoslari genetika yunoncha “genetikos” so‘zidan olingan bo‘lib, “tug‘ilish, kelib chiqish” degan ma’noni anglatadi. genetika atamasi fanga 1906- yilda angliyalik olim v.betson tomonidan kiritilgan. genetika — organizmlarning ikki xususiyati: irsiyat va o‘zgaruvchanligini o‘rganadi. irsiyat— tirik organizmlarning o‘ziga xos belgi va xususiyatlarini kelgusi avlodlarga qoldirish, ya’ni nasldan-naslga berish xossasidir. irsiyat tufayli tur doirasidagi hamma individlar o‘xshash bo‘ladi. irsiyat hayvonlar, o‘simliklar va mikroorganizmlarga tur, zot, nav, shtammning xarakterli belgilarini avloddan avlodga saqlab berish uchun imkon beradi. o‘zgaruvchanlik –organizmlarning yangi belgilari va xususiyatlarini namoyon etish qobiliyatidir. o‘zgaruvchanlik tufayli tur doirasidag...

This file contains 5 pages in DOCX format (18.9 KB). To download "umumiy genetika asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: umumiy genetika asoslari DOCX 5 pages Free download Telegram