umumiy genetika asoslari (klassik genetika)

PPTX 25 pages 128.2 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 128.2 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

mavzu: tibbit biologiya va umumiy genetika fani umumiy genetika asoslari (h) klassik genetika asoslari (d) mazusidagi taqdimoti fan o‘qituvchisi: tog‘ayev s.a. 50910203 -“hamshiralik ishi”4//2 50910204 -“davolash ishi” 2 1 reja genetika fanining vazifasi va usullari. genetikaning rivojlanish bosqichlari. irsiyat va o’zgaruvchanlik -tiriklikning asosiy xususiyati. mendel qonunlari. genlarning o`zaro ta’siri. genlarning pleytrop ta’siri. diduragay va poliduragay chatishtirish jarayonida belgilarning irsiylanishini. allel va allel bo`lmagan genlarni o`zaro ta’sirini o`rganish. odamlarda jinsga bog’langan belgilarni o’rganish. monoduragay, diduragay va poliduragay chatishtirish bo‘yicha masalalar yechish. genetika fanining vazifalari irsiyat qonuniyatlarini o‘rganish – genlar orqali belgilarning ota-onadan avlodga qanday o‘tishini aniqlash. o‘zgaruvchanlikni tushuntirish – tashqi muhit va genetik omillar ta’sirida organizmlarda yuzaga keladigan o‘zgarishlarni o‘rganish. genetik apparatni tadqiq qilish – dnk, rnk va oqsillar tuzilishi, funksiyasi va o‘zaro ta’sirini o‘rganish. seleksiya va tibbiyotda qo‘llash – yuqori hosildor nav va zotlar yaratish, irsiy kasalliklarni aniqlash va davolash yo‘llarini ishlab chiqish. biotexnologik vazifalar – gen muhandisligi, klonlash, transgen …

2 / 25

ing rivojlanish bosqichlari 1-bosqich. klassik genetika davri (xix asr oxiri – xx asr boshlarida) gregor mendel (1865) – irsiyat qonuniyatlarini ochib berdi (mendel qonunlari). 1880–1900-yillar – xromosomalar va ularning hujayra bo‘linishidagi roli o‘rganildi. 1900-yil – mendel ishlari qayta kashf qilindi, genetika fan sifatida shakllandi. 2-bosqich. xromosom nazariyasi davri (xx asr boshlarida) t. morgan (1910-yillar) – xromosomal nazariyani yaratdi. irsiy belgilar genlar orqali xromosomalarda joylashishi isbotlandi. gibridologik va sitologik tadqiqotlar keng rivojlandi. 3-bosqich. molekulyar genetika davri (xx asr o‘rtalari) 1944-yil – osvald eviri va hamkasblari dnk – irsiyat materiali ekanini isbotladi. 1953-yil – j. uotson va f. krik dnkning ikki spiral tuzilishini aniqladilar. genetik kod ochildi, oqsil sintezi mexanizmlari tushuntirildi. 4-bosqich. gen muhandisligi va biotexnologiya davri (xx asr oxiri) rekombinant dnk texnologiyasi yaratildi. transgen organizmlar olindi (hayvon, o‘simlik, mikroorganizmlar). inson genomi loyihasi (1990–2003) amalga oshirildi. 5-bosqich. zamonaviy bosqich (xxi asr – hozirgi vaqt) genomika, proteomika, bioinformatika jadal rivojlanmoqda. crispr-cas9 texnologiyasi yordamida …

3 / 25

o‘zgaruvchanlik – tashqi muhit ta’sirida yuz beradi, nasldan naslga o‘tmaydi. mendel qonunlari gregor mendel (1822–1884) irsiyat qonuniyatlarini aniqlab, genetikaning asoschisi bo‘lgan. u no‘xat o‘simliklarida tajribalar o‘tkazib, irsiyatning uchta asosiy qonunini yaratgan. 1-qonun – bir xillik (dominantlik) qonuni ikkita toza naslli (gomozigot) ota-onani duragaylashtirilganda, 1-avlod (f₁) duragaylari bir xil bo‘ladi. ularning fenotipida faqat dominant belgi namoyon bo‘ladi. masalan: sariq urug‘ × yashil urug‘ → f₁ da faqat sariq urug‘lar hosil bo‘ladi. 2-qonun – belgilarning ajralib chiqish qonuni f₁ duragaylari o‘zaro chatishtirilsa, 2-avlodda (f₂) belgilar ma’lum nisbatda ajralib chiqadi. klassik nisbat: 3 : 1 (dominant : retsessiv). masalan: sariq × sariq → f₂ da sariq : yashil = 3 : 1. 3-qonun – mustaqil irsiylanish qonuni har xil belgilarni aniqlovchi genlar o‘zaro mustaqil irsiylanadi (agar ular bir xil xromosomada yaqin joylashmagan bo‘lsa). f₂ avlodda belgilar 9 : 3 : 3 : 1 nisbatda ajralib chiqadi. masalan: urug‘ rangi (sariq/yashil) va urug‘ shakli …

4 / 25

ari ikki genning qo‘shma ta’sirida hosil bo‘ladi. 5. epistaz bitta gen boshqa genning ta’sirini bosib qo‘yadi. masalan: hayvonlarda pigment hosil bo‘lishiga ta’sir qiluvchi gen boshqa rang genini “o‘chirib” qo‘yishi mumkin. 6. polimeriya bitta belgi bir nechta genlarning qo‘shma ta’sirida yuzaga keladi. masalan: odamda bo‘y uzunligi, teri rangi. genlarning pleytrop ta’siri pleytropiya – bu bitta genning bir vaqtning o‘zida bir nechta belgilarni nazorat qilishi hodisasi. ya’ni, bitta gen turli-tuman fenotipik xususiyatlarga ta’sir ko‘rsatadi. pleytropiyaning sababi: gen bir xil bo‘lsa ham, u sintez qiladigan oqsil yoki ferment turli biologik jarayonlarda ishtirok etadi. natijada organizmda bir nechta belgi yoki xususiyatlar paydo bo‘ladi. misollar: odamda: fenilketonuriya – bitta gen mutatsiyasi oqibatida fenilalanin parchalanishi buziladi. bu nafaqat moddalar almashinuviga, balki asab tizimi, aqliy rivojlanish va teri pigmentatsiyasiga ham ta’sir qiladi. sirpanchiq hujayrali anemiya – bitta gen gemoglobinni o‘zgartiradi, natijada qon aylanishi, kislorod tashilishi va immun tizimiga ta’sir ko‘rsatadi. o‘simliklarda: ba’zi genlar barg rangiga ta’sir qilsa, …

5 / 25

rish) uch va undan ortiq belgilarni hisobga olib chatishtirish. masalan: urug‘ rangi, urug‘ shakli va gul rangini birgalikda o‘rganish. har bir yangi belgini hisobga olishda kombinatsiyalar soni ortib boradi: 2 belgi → 4 kombinatsiya (diduragay). 3 belgi → 8 kombinatsiya (triduragay). n belgi → 2ⁿ kombinatsiya. f₂ avlodda kombinatsiyalar murakkab nisbatlarda ajralib chiqadi. masalan, 3 belgida fenotipik nisbat 27 : 9 : 9 : 9 : 3 : 3 : 3 : 1 bo‘lishi mumkin. allel va allel bo`lmagan genlarni o`zaro ta’sirini o`rganish genlar organizmda belgilarni turlicha yo‘l bilan boshqaradi. ularning o‘zaro ta’siri allel genlar va allel bo‘lmagan genlar orqali amalga oshadi. 1. allel genlarning o‘zaro ta’siri allel genlar – bitta xromosomadagi gomologik joyni (lokusi) egallagan gen juftliklari. ular bir belgini boshqaradi. 🔹 turlari: dominantlik va retsessivlik – dominant gen belgini ifodalaydi, retsessiv yashirin qoladi. masalan: no‘xat urug‘ining sariq (a) rangi yashil (a) rangga nisbatan dominant. to‘liq bo‘lmagan dominantlik – …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umumiy genetika asoslari (klassik genetika)"

mavzu: tibbit biologiya va umumiy genetika fani umumiy genetika asoslari (h) klassik genetika asoslari (d) mazusidagi taqdimoti fan o‘qituvchisi: tog‘ayev s.a. 50910203 -“hamshiralik ishi”4//2 50910204 -“davolash ishi” 2 1 reja genetika fanining vazifasi va usullari. genetikaning rivojlanish bosqichlari. irsiyat va o’zgaruvchanlik -tiriklikning asosiy xususiyati. mendel qonunlari. genlarning o`zaro ta’siri. genlarning pleytrop ta’siri. diduragay va poliduragay chatishtirish jarayonida belgilarning irsiylanishini. allel va allel bo`lmagan genlarni o`zaro ta’sirini o`rganish. odamlarda jinsga bog’langan belgilarni o’rganish. monoduragay, diduragay va poliduragay chatishtirish bo‘yicha masalalar yechish. genetika fanining vazifalari irsiyat qonuniyatlarini o‘rganish – genlar orqali belgilarni...

This file contains 25 pages in PPTX format (128.2 KB). To download "umumiy genetika asoslari (klassik genetika)", click the Telegram button on the left.

Tags: umumiy genetika asoslari (klass… PPTX 25 pages Free download Telegram