nosql va zamonaviy ma’lumotlar bazalari

DOCX 10 pages 51.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 51.0 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

📘 13-kun mavzusi: nosql va zamonaviy ma’lumotlar bazalari 🎯 maqsad: talabalarda nosql tushunchasi, mongodb tuzilmasi, hujjatlar (documents) va kolleksiyalar (collections) asosida ma’lumot saqlash va izlash tamoyillarini tushunish ko‘nikmasini shakllantirish. 🧠 1. nosql – bu nima? nosql (not only sql) — bu jadvalga asoslanmagan, ya’ni relatsion bo‘lmagan ma’lumotlar bazalari tizimidir. 📌 xususiyatlari: xususiyat tavsifi 🔹 jadvalsiz sql’dagi kabi qat’iy jadval tuzilmasi yo‘q. 🔹 moslashuvchan ma’lumotlar har xil formatda (json, xml) saqlanishi mumkin. 🔹 masshtablanuvchan katta hajmdagi ma’lumotlarni tez va gorizontal ko‘rinishda boshqaradi. 🔹 yuqori tezlik so‘rovlar tez ishlaydi, ayniqsa katta hajmda. 🔹 schema-less jadval strukturasi qat’iy bo‘lmaydi — har bir yozuv o‘z strukturasi bilan bo‘lishi mumkin. 🔑 2. nosql turlari va misollar: turi mashhur dbms tavsifi document-based 🟢 mongodb ma’lumotlar json yoki bson hujjatlar shaklida saqlanadi. har bir hujjat o‘zgaruvchan strukturaga ega. key-value 🔴 redis, riak har bir kalit bitta qiymatga mos tushadi. tezkor va sodda qidiruv. column-based 🟣 cassandra, hbase …

2 / 10

$graph-based (neo4j) scss kopirovatredaktirovat (ali) -[:do‘sti]-> (laylo) (ali) -[:band_qildi]-> (kitob: alkimyogar) 🔹 har bir ob’yekt (node), va ularning aloqasi (relationship) aniqlanadi. 📊 4. nosql vs sql (taqqoslash) xususiyat sql (relatsion) nosql tuzilma jadvalga asoslangan hujjat, kalit-qiymat, ustun, graf qattiq sxema ha yo‘q (moslashuvchan) normalizatsiya talab etiladi ko‘pincha talab qilinmaydi murakkab so‘rovlar juda yaxshi (join, group by) cheklangan (ba'zilari qo‘llamaydi) masshtablanuvchanlik vertikal gorizontal (serverlar ko‘paytiriladi) tezkorlik o‘rtacha juda tez (keshlash, indekslash bilan) maqsad tranzaksiyalar (bank, erp) big data, real-time, iot, web app 💡 qachon nosql ishlatiladi? holat nosql ishlatish tavsiya etiladi ma’lumotlar tez o‘zgarib turadi ✔️ strukturasi oldindan aniq emas ✔️ juda katta hajmdagi ma’lumotlar ✔️ web yoki mobil ilova uchun api bazasi ✔️ o‘ta ko‘p foydalanuvchi parallel kiradi ✔️ qiyin hisob-kitob, join talab qilinadi ❌ (sql qulayroq) 🧪 bonus: mongodb misoli js kopirovatredaktirovat // mongodb da yangi hujjat qo‘shish db.foydalanuvchilar.insertone({ ism: "ali karimov", email: "ali@gmail.com", kitoblar: ["alkimyogar", "o‘tkan kunlar"] }); …$

3 / 10

$lamasi: sql mongodb izoh table (jadval) collection ma’lumotlar saqlanadigan to‘plam row (satr) document har bir yozuv — json/bson hujjat column (ustun) field (maydon) hujjatdagi atributlar primary key _id har bir document’da avtomatik yaratiladi join embedding / lookup bog‘langan ma’lumotlar bilan ishlash schema majburiy yo‘q (schema-less) 📦 mongodb’ning muhim xususiyatlari: xususiyat tavsif 🔸 document-oriented ma’lumotlar json/bson shaklidagi hujjat sifatida saqlanadi 🔸 schema-less har bir hujjat turlicha struktura ega bo‘lishi mumkin 🔸 horizontal scaling serverlarni ko‘paytirib, katta bazani tez ishlatish imkonini beradi 🔸 high performance katta hajmdagi ma’lumotlarda tez ishlov beradi 🔸 open-source bepul va kengaytiriladigan 🧪 mongodb hujjati misoli (document): json kopirovatredaktirovat { "_id": objectid("66a2fb8e1234abcd5678efgh"), "ism": "laylo azizova", "email": "laylo@mail.com", "kitoblar": [ { "nomi": "o‘tkan kunlar", "muallif": "a. qodiriy" }, { "nomi": "alkimyogar", "muallif": "p. koelho" } ] } 🔹 bu yerda kitoblar atributi ichki hujjatlar massivi bo‘lib, relationship o‘rnini bosadi (ya’ni join o‘rniga embedding). ⚙️ mongodb’da asosiy buyruqlar: 🔹 1. …$

4 / 10

a qo‘llashadi? · 🌐 web backend (node.js, express, python) · 📱 mobil ilovalar (flutter, react native, kotlin) · 📊 big data, iot, analytics · 🛒 e-commerce platformalar · 🧾 content management sistemalar (cms) 🔚 xulosa: mongodb — bu: · jadvalga emas, hujjatlarga asoslangan nosql bazasi. · moslashuvchan, tez, va real-time tizimlar uchun ideal. · yaxshi api’lari va ko‘plab dasturlash tillari bilan integratsiyaga ega. · 🧱 3. mongodb tuzilmasi – asosiy struktura · mongodb’da ma’lumotlar quyidagicha 3 darajali ierarxik tuzilmada saqlanadi: · plaintext · kopirovatredaktirovat · mongodb · └── database (ma’lumotlar bazasi) · └── collection (to‘plam / jadval o‘rnini bosadi) · └── document (hujjat – har bir yozuv) · · 🔍 har bir qismining ta’rifi: daraja tushuntirish mongodb butun ma’lumotlar bazasi serveri database bitta loyiha yoki ilova uchun ma’lumotlar to‘plami (masalan: kutubxona) collection shu bazadagi jadvallar o‘rnini bosuvchi hujjatlar to‘plami (kitoblar) document json/bson formatidagi asosiy yozuv (masalan: bitta kitob ma’lumoti) · …

5 / 10

$iya qulay ichki massivlar, nested murakkab ma’lumotlarni bitta hujjatda saqlash mumkin massiv hujjatlar bir foydalanuvchining barcha kitoblarini ichida saqlash · · 🔚 xulosa: · mongodb tuzilmasi juda oddiy va moslashuvchan: · plaintext · kopirovatredaktirovat · mongodb · └── kutubxona (database) · └── kitoblar (collection) · └── { · "_id": ..., ← document · "nomi": "...", · "muallif": "...", · ... · } · bu tuzilma yirik, tez o‘zgaruvchan yoki notekis ma’lumotlar bilan ishlovchi real-time veb ilovalar uchun juda qulay. 🔁 4. mongodb bilan crud amallari (mongo shell yoki node.js misolida) ✅ create – hujjat qo‘shish js kopirovatredaktirovat db.kitoblar.insertone({ nomi: "mehrobdan chayon", muallif: { ism: "tog‘ay", familiya: "murod" }, janr: "dramatik", yil: 1976, mavjud: true }); 🔍 read – hujjatni o‘qish js kopirovatredaktirovat db.kitoblar.find(); // hamma hujjatlarni chiqaradi db.kitoblar.find({ yil: { $gt: 1950 } }); // 1950 yildan keyingi kitoblar ✏️ update – hujjatni yangilash js kopirovatredaktirovat db.kitoblar.updateone( { nomi: "mehrobdan …$

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nosql va zamonaviy ma’lumotlar bazalari"

📘 13-kun mavzusi: nosql va zamonaviy ma’lumotlar bazalari 🎯 maqsad: talabalarda nosql tushunchasi, mongodb tuzilmasi, hujjatlar (documents) va kolleksiyalar (collections) asosida ma’lumot saqlash va izlash tamoyillarini tushunish ko‘nikmasini shakllantirish. 🧠 1. nosql – bu nima? nosql (not only sql) — bu jadvalga asoslanmagan, ya’ni relatsion bo‘lmagan ma’lumotlar bazalari tizimidir. 📌 xususiyatlari: xususiyat tavsifi 🔹 jadvalsiz sql’dagi kabi qat’iy jadval tuzilmasi yo‘q. 🔹 moslashuvchan ma’lumotlar har xil formatda (json, xml) saqlanishi mumkin. 🔹 masshtablanuvchan katta hajmdagi ma’lumotlarni tez va gorizontal ko‘rinishda boshqaradi. 🔹 yuqori tezlik so‘rovlar tez ishlaydi, ayniqsa katta hajmda. 🔹 schema-less jadval strukturasi qat’iy bo‘lmaydi — har bir yozuv o‘z strukturasi bilan bo‘l...

This file contains 10 pages in DOCX format (51.0 KB). To download "nosql va zamonaviy ma’lumotlar bazalari", click the Telegram button on the left.

Tags: nosql va zamonaviy ma’lumotlar … DOCX 10 pages Free download Telegram