she’riy san’atlar

PDF 24 pages 701.1 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 701.1 KB

File type PDF

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

adabiyot nazariyasi 1 https://t.me/ona_tili_va_adabiyot_n1 she’riy san’atlar https://t.me/ona_tili_va_adabiyot_n1 2 adabiyot nazariyasi allegoriya (majoz) ramzning bir ko’rinishi bo’lib, voqea-hodisa yoki narsa buyumning mavhum tushunchasi o’rnida aniq tasvirni ifodalovchi ramziy so’z (obraz)ni qo’llash, ya’ni adabiy asarda o’quvchiga noaniq bo’lgan tushunchani ko’pchilikka ma’lum bo’lgan narsalarga xos belgilar bilan ifodalash usulidir.tulki – ayyor va aldamchi kishi, bo’ri – ochko’z, chumoli – zahmatkash kishi… alliteratsiya (tavzi’) (lot. littera- harf) she’r baytlarida bir xil tovush bilan boshlanadigan so’zlarni keltirish asosida ohangdoshlikni hosil qilish alliteratsiya deyiladi. m: - qaro qoshing, qalam qoshing, qiyiq qayrilma qoshing qiz. - baholik dinor ul biliklik kishi, bu johil biliksiz, bahosiz bishi. alliteratsiya og’zaki adabiyotda tez aytish janrini yuzaga keltirishda asosiy rol o’ynaydi. anafora (gr. yuqoriga chiqarish, yuqoriga ko’tarish) so’z takroriga asoslanuvchi san’at bo’lib, bir yoki birdan ortiq so’zning misra boshida takrorlanib kelishiga asoslanadi. - nega shuncha go’zal ko’rinar olam? - nega qarrab to’ymas ko’zlarim?( anafora, tajohuli orifona ) bir yonda zangori bahri …

2 / 24

i, bu yerda esa salbiy ma’noda qo’llangan. bulug’- (q.ifrot) evfemizm (gr. yaxshi gapiraman) qo’pol, odobga to’g’ri kelmaydigan, noqulay so’z va so’zbirikmalarini so’zlashuv tiliga xos qulay so’z va so’z birikmalari bilan almashtirish : bo’g’oz –ikkiqat, homilador; xotin oldi – uylandi; o’ldi – vafot etdi, qazo qildi. ba’zan evfemizm tabu bilan bog’lanadi: chechak – gul, er – dadasi. fard - mumtoz she'riyatdagi eng kichik she'r shakli. u o'zaro qofiyalanuvchi ikki misradan iborat. ba'zan ular qofiyasiz bo'lishi ham mumkin. fardlarda turli ichki kechinmalar, tarbiyaviy qarashlar ifodalanadi. «fard» arabcha so'z bo'lib, «yakka» «yolg'iz», «yagona» degan ma'nolarni bildiradi. fard ayrim yirik asarlarda qissadan hissa tarzida xulosa aytish uchun ham keltiriladi. sharq devon tuzish an'anasiga ko'ra fard qit'alardan so'ng eng oxirgi o'rinda beriladi. qofiyalanishi: a-a yoki a-b misollar: bu gulshan ichra yo 'qtur baqo guliga sabot, - a ajab saodat erur, yaxshilik bila chiqsa ot. - a (a. navoiy) muruvvat - barcha bermakdur, yemak yo 'q, …

3 / 24

mbarak . (rauf parfi) 4 2. intoq (ar. nutq egasi qilib ko’rsatish). bu san’at hayvonlar, qushlar, jonsiz narsalar va tabiat hodisalarini insonga o’xshab so’zlatib, gapirtirish asosida yuzaga keladi: - oyda aytadurki: “qizil yonoqqa uchradim tushimda ko’milgan oqqa” - yig’lab aytur ko’zki: “yo’q erdi manda ham ixtiyor” -yaprog’iga bekinib olib, -suqing kirar ko’p nazar solma! qizil yuzlarimdan bir o’pkanning armoni yo’q,- der, yoqut olma. dedi hudhud :” ey g’ururi birla mast, solsa soyangni, yetar, kuldirma, bas” iyhom (ar. shubhaga solish, adashtirish) bunda omonim yoki ko’p ma’noli so’z shunday o’rinliishlatiladiki, kitobxon uni ikki ma’noda tushuna oladi.shoir aslida 2- ma’noni ko’zda tutsa ham, dastlab 1- ma’no e’tiborni tortadi, ya’ni biri ochiq, ikkinchisi sirliroq: ulus ichinda turur o’z begim qiyo ko’zlik, xayoli to’qtamish andin ko’ngil saroyinda. “o’z begim” so’zi “o’zimning begim” ma’nosini anglatadi. ammo uni “o’zbegim” tarzida o’qish va tushunish ham mumkin. - falak yori nakard, ey do’ston, dushman muzaffar shud. (muzaffar- g’olib va …

4 / 24

tiora (metafora)(ar. omonatga olish, ya’ni biror narsani omonatga, vaqtincha olish). so’zlarni o’xshashlik asosida ko’chma ma’noda qo’llash. - furqatingdin zafaron uzra to’karmen lolalar. (zafaron-asli sariq gulli o’simlik, bu yerda “sarg’aygan yuz” ma’nosida, lola- qonli ko’z yoshi ma’nosida) - parchalab kishanlarni har tomon parishon qil. (kishan – erksizlik, paranji) - daryoning yoqasida necha kunki borar jang ifrot (ifroq) ( bulug’) – o’ta mubolag’a qo’llash san’ati.m:”farhod va shirin” dostonida, farhod shirin tutgan may qadahni shunday berilib ichdiki, hatto qadahning naqshini yutib yubordi: ichib jomi labolab tut ul dam, ki:”no’sh etgil mening ishqimda sen ham”. olib sipqardi ul ham bexudona, ki sog’ar naqshidin ketti nishona. itfoq (ar. mufofiqlashtirish) bunda shoir o’z taxallusini shunday o’rinli qo’llaydiki, kitobxon uni ham taxallus sifatida, ham asl lug’aviy ma’nosida tushunadi: - necha muddatdan beri furqatda qolgan zormen. (furqat- zokirjon xolmuhammad o’g’lining taxallusi va firoq, ayriliq ma’nolarida) - suvga baliq, o’tga samandar kerak. (muhib- shoir haydar xorazmiyning taxallusi va habib, …

5 / 24

r) oyatiga ishora qilingan. kitobat (harf san’ati) bu arab alifbosidagi harflar shaklidan foydalanish san’atidir. nigoro, bori g’am birla faqiri notovon aylab, “alif”dek qomatimni “lom - alif” yanglig’ duto qilding. mumtoz adabiyotda tik qomat odatda alif harfi, egilgan qomat dol, yoy harflari, yorning og’zi mim, yorning zulfi jim, dol, yorning ko’zi sod, yorning qoshi nun, yorning xoli harflardagi nuqtalar orqali ifodalangan. - ko’rmish qaro soch halqasi ostida mengingkim, “jim” o’rtasida ul kishikim nuqta solibtur. 6 laff va nashr (ar. yig’moq, yoymoq) bunda oldin bir necha narsa buyumning nomi ketma-ket sanaladi, so’ng ularning belgilari yoki ularga mos keluvchi boshqa tushunchalar o’sha ketma-ketlikda tilga olinadi: bu orazu zulfu qadu qomatki seningdur, rashki sumanu sunbulu ar’ar yetilibsen. (atoyi) lirika (yunon. «lira jo'rligida kuylash») - badiiy adabiyotning asosiy turlaridan biri bo'lib, biror hayotiy voqea-hodisa ta'sirida inson qalbida tug'ilgan ruhiy kechinma, fikr va tuyg'ular orqali voqelikni aks ettiradi. obrazlilik, jonlantirish, istiora kabilar shoirona fikr va she'rni …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "she’riy san’atlar"

adabiyot nazariyasi 1 https://t.me/ona_tili_va_adabiyot_n1 she’riy san’atlar https://t.me/ona_tili_va_adabiyot_n1 2 adabiyot nazariyasi allegoriya (majoz) ramzning bir ko’rinishi bo’lib, voqea-hodisa yoki narsa buyumning mavhum tushunchasi o’rnida aniq tasvirni ifodalovchi ramziy so’z (obraz)ni qo’llash, ya’ni adabiy asarda o’quvchiga noaniq bo’lgan tushunchani ko’pchilikka ma’lum bo’lgan narsalarga xos belgilar bilan ifodalash usulidir.tulki – ayyor va aldamchi kishi, bo’ri – ochko’z, chumoli – zahmatkash kishi… alliteratsiya (tavzi’) (lot. littera- harf) she’r baytlarida bir xil tovush bilan boshlanadigan so’zlarni keltirish asosida ohangdoshlikni hosil qilish alliteratsiya deyiladi. m: - qaro qoshing, qalam qoshing, qiyiq qayrilma qoshing qiz. - baholik dinor ul biliklik kishi, bu johil...

This file contains 24 pages in PDF format (701.1 KB). To download "she’riy san’atlar", click the Telegram button on the left.

Tags: she’riy san’atlar PDF 24 pages Free download Telegram