nafasolishtizimifiziologiyasi

PPTX 13 pages 830.3 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 830.3 KB

File type PPTX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

powerpoint presentation mavzu: nafas olish tizimi fiziologiyasi. reja: 01 02 03 nafas jarayonining organizm uchun ahamiyati. nafas olish va chiqarish mexanizmi. sog’lom odamda nafas harakatlari va nafas tiplari. o’pka ventilyatsiyasi. gipoksiya va uning turlari. nafas jarayonining organizm uchun ahamiyati. nafas fiziologiyasi tirik organizm hujayralariga uzluksir ravishda kislorod yetkazib berish, ularda hosil bo`lgan karbonat angidridni esa chiqarib turish kerak. organizmni kislorod bilan ta‘minlash va karbonat angidridni ajratib chiqarish nafasning mohiyati hisoblanadi. yirik hayvonlar hujayralari atmosfera havosidan bevosita kislorod olib, karbonat angidrid ajrata olmaydi. bu faoliyat nafas a‘zolari va qon faoliyati tufayli yuzaga chiqadi. kislorodning to‘qimaga yetkazilishi jarayonini shartli ravishda bir necha bosqichga bo`lish mumkin: 1. atmosfera havosining o‘pka alveolalariga nafas yo`llari orqali yetkazilishi. 2. kislorodning alveoladagi havodan o‘pka kapillyarlaridagi qonga diffuziyalanib o‘tishi. 3. kislorodning qon tarkibida to‘qima kapillyarlariga yetkazilishi. 4. kislorodning to‘qoma kapillyarlaridan to‘qimaga diffuziya yo`li bilan o‘tishi. karbonat angidridni chiqarib tashlash ham shu to‘rtta bosqichda kechadi. ammo bu bosqichlar tartibi …

2 / 13

nafas olish va chiqarish mexanizmi. sog’lom odamda nafas harakatlari va nafas tiplari. nafas olish mexanizmi nafas olishni (inspiratsiyani) qovurg‘alarning ko‘tarilishi va diafragmaning yassilanishi ta‘minlaydi. umurtqalarning tanasi va yonbosh o‘simtasiga qovurg‘alarning boshi, to‘sh suyakka esa uchi tog‘ay va paylar yordamida birikkan. qovurg‘a umurtqaga birikkan ikkita nuqtadan uning nafas vaqtidagi harakatlarning o‘qi o‘tadi. nafas olganda qovurg‘a shu o‘q atrofida aylanib, ko‘tariladi. nafas chiqarilganda esa pastga tushadi. inspiratsiya vaqtida qovurg‘alarning ko‘tarilishi ko‘krak qafasining sagittal va frontal yo‘nalishlarda kattalashishini ta‘minlaydi. ayni vaqtda diafragma yassilashib, pastga tushadi va ko‘krak qafasi vertikal yo‘nalishda ham kattalashadi. ko‘krak qafasi harakatlari nafas muskullari faoliyatiga bog‘liq. tinch holatda bo`lgan sog‘ odamning nafasini diafragma va tashqi qovurg‘alararo va ichki togaylararo muskullar qisqarishi ta‘minlaydi. ular asosiy inspirator muskullardir. tashqi qovurg‘alararo va ichki tog‘aylararo muskullardagi tolalar bir qovurg‘adan ikkinchisiga orqadan oldinga va yuqoridan va pastga qarab qiyshiq yo‘nalishda o‘tgan. ular qisqarganda ko‘krak qafasi ikki yonga va orqadan oldinga qarab kengayadi. diafragmaning qisqarishi esa …

3 / 13

iligini, diafragma jigar, me‘da ichaklarni pastga surganda bu a‘zolar va qorin devori qarshiligini yengadi. nafas olish muskullari boshashishi bilanoq, bu kuchlar kengaygan ko‘krak qafasini passiv holda kichraytiradi. nafas kuch bilan chiqariladigan bo`lsa, bu kuchlarga asosiy nafar chiqarish muskuli – ichki qovurg‘alararo muskullar hamda yordamchi nafas chiqarish muskullari - orqadagi ichki tishli muskullar va qorin muskullarining qisqarishi qo‘shiladi. ko‘krak bo‘shlig‘i hajmi odatdagidan ko‘proq kichrayadi. qovurg‘alararo muskullarni qovurg‘alararo nervlar, diafragmani orqa miyaning 3-5 bo‘yin segmentlaridan chiqadigan diafragma nervi nervlaydi. nafas vaqtida o’pka hajmining o’zgarishi, plevra bo’shlig’idagi va alveolalardagi bosim o‘pkada muskullar bo`lmaganidan (faqat bronxlada bir oz silliq muskul tolalari bor), u mustaqil harakat qila olmaydi. ammo nafas olib, nafas chiqarilganda o‘pka ko‘krak qafasi bilan bir vaqtda kengayib-taratib turadi. atmosfera bosimi o‘pkaga faqat ichkaridan nafas yo`llari orqali ta‘sir ko‘rsatadi. uning kuchi o‘pkani kengaytirib, ko‘krak qafasining ichki yuzasiga yopishtiradi. visseral va periyetal plevarlar oralig‘ida maxsus suyuqlik bo`lgani uchun, ular bir-birining yuzasida sirpanuib, erkin harakat …

4 / 13

di. tirik organizmda ham nafas olish plevra bo‘shlig‘ida manfiy bosim bo`lishiga bog‘liq. u elastik kuchlar ta‘sirida kelib chiqadi. o‘pkaning elastik tortish kuchi o‘pka to‘qimasi elastik tolalarining taranglashishi va alveolalarni ichidan qoplagan modda – surfaktantning yuza tarangligiga bog‘liq. o‘pkaning elastik tortish kuchi o‘pka hajmini kamaytirishga qaratilgan. shuning uchun ko‘krak qafasi ochilishi bilan o‘pka bujmayib, bo‘shliqning faqat 1/3 hajmini egallaydi.. o‘pkaning elastik tortish kuchi hosil qiladigan manfiy bosimni bbevosita aniqlash mumkin. buning uchun plevra bo‘shlig‘iga kiritilgan igna yoki naychani manometrga ulash kerak. osoyishta nafas olganda plevra bo‘shlig‘idagi manfiy bosim 6 mm.s.u., nafas chiqarganda 3 mm.s.u. ga teng bo`ladi. juda chuqur nafas olganda bu bosim 20 mm.s.u. ga yetishi mumkin. o‘pkaning elastik tortish kuchi asosan alveolalarning ichki yuzasini 20-100 nm qalinlikda qoplagan fosfolipid – surfaktantga bog‘liq. bu moddani maxsus pnevmotsitlar ishlab chiqaradi. surfaktant alveolalar devorini yopishib qolishdan saqlaydi. alveolalardagi bosim nafas to‘xtaganda atmosfera bosimiga teng. nafas olish muskullari qisqarib, ko‘krak qafasi va o‘pka …

5 / 13

adi va 2000-2500 ml ni tashkil qiladi. tinch nafas chiqarilgandan keyin yana qariyb 1500 ml havoni nafasdan chiqarish mumkin. bu hajm nafas chiqarishning qo‘shimcha hajmi, deyiladi. qo‘shimcha hajmlar mavjudligi zarur bo`lganda nafasning chuqurlashishiga imkon beradi. nafas havosi, nafas olishning qo‘shimcha hajmi va nafas chiqarishning qo‘shimcha hajmlari yig‘indisi o‘pkaning tiriklik sig‘imini (o‘ts) tashkil qiladi. uning hajmi taxminan 4000-4500 ml. bu sig‘imni birdan oichash mumkin. buning uchun odam atmosferadan iloji boricha chuqur nafas olib, havoni o‘pkasidan oxirigacha spirometrga chiqarishi kerak presentation o‘pkaning tiriklik sig‘imi o‘pka va ko‘krak qafasining kengayish qobiliyati ko‘rsatkichi hisoblanadi. ko‘rsatkich miqdori o‘zgaruvchan bo`lib, odamning yoshi, jinsi, tananing katta-kichikligi, fazodagi holati va jismoniy ish bajarishga moslashishga bog‘liq. o‘ts odamning yoshi 40 dan oshgandan keyin sezilarli darajada kamayadi. ayollarda o‘ts erkaklardagi ko‘rsatkichdan 25% kam. odam tik turganda o‘ts yotgandagiga qaraganda ko‘proq. mashq qilganlarda o‘ts jismoniy ish bilan shug‘ullanmaganlarnikidan ko‘proq bo`ladi. oxirigacha nafas chiqarilgandan keyin ham o‘pkada 1000-1500 ml havo qoladi. u …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nafasolishtizimifiziologiyasi"

powerpoint presentation mavzu: nafas olish tizimi fiziologiyasi. reja: 01 02 03 nafas jarayonining organizm uchun ahamiyati. nafas olish va chiqarish mexanizmi. sog’lom odamda nafas harakatlari va nafas tiplari. o’pka ventilyatsiyasi. gipoksiya va uning turlari. nafas jarayonining organizm uchun ahamiyati. nafas fiziologiyasi tirik organizm hujayralariga uzluksir ravishda kislorod yetkazib berish, ularda hosil bo`lgan karbonat angidridni esa chiqarib turish kerak. organizmni kislorod bilan ta‘minlash va karbonat angidridni ajratib chiqarish nafasning mohiyati hisoblanadi. yirik hayvonlar hujayralari atmosfera havosidan bevosita kislorod olib, karbonat angidrid ajrata olmaydi. bu faoliyat nafas a‘zolari va qon faoliyati tufayli yuzaga chiqadi. kislorodning to‘qimaga yetkazilishi jarayonini ...

This file contains 13 pages in PPTX format (830.3 KB). To download "nafasolishtizimifiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: nafasolishtizimifiziologiyasi PPTX 13 pages Free download Telegram