ayiruv va nafas tizimlarining yosh xususiyatlari va gigiyenasi

PDF 20 pages 536.3 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 536.3 KB

File type PDF

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

8. ma’ruza. ayiruv va nafas tizimlarining yosh xususiyatlari va gigiyenasi. reja: 1. ayruv jarayonlarining ahamiyati. 2. buyraklar tuzilishi va ularni yosh xususiyatlari. 3. siydik hosil bo’lish mexanizmi. 4. turli yoshdagi bolalar sutkalik siydik miqdori. 5. bolalarda tunda siydik tuta olmaslik, uning kelib chiqish sabablari. 6. siydik tanosil organlari gigiyenasi. 7. salomatlik haqida tushuncha. 8. tug’ma va hayot davomida orttirilgan immunitet. 9. nafas organlarining yosh xususiyatlari va gigienasi. 10. nafas olishning ahamiyati va vazifasi. 11. tashqi va ichki nafas olish. 12. o‘pkaning tiriklik sig‘imi. uning yosh xususiyatlari. 13. o’pka ventelyatsiyasi. uning yoshga, jismoniy mashqqa bog’liqligi. 14. muskul ishi vaqtida nafas olish. 15. nafas gigiyenasi. tayanch so’z va iboralar. ayirish tizimi, buyraklar, nefron, buyrak jomi, siydik yo’li, siydik pufagi, filtratsiya, rearbsorbsiya, sekretsiya, siydik miqdori, siydik tuta olmaslik (enurez), jinsiy gigiyena, salomatlik, immunitet, burun bo‘shlig‘i, burun-halqum, hiqildoq, traxeya, bronx, o‘pkalar, nafas olish, nafas akti, tashqi nafas, ichki nafas, nafas havosi, qo‘shimcha havo, rezerv …

2 / 20

deb ataladi. ajratuvchi organlarni ekskretor deyiladi. ekskretor organlarga nafas yo’li, teri, ichak yo’li va buyrak kiradi. ayirish organlariga yog‘, ter va sut bezlari ham mansubdir. o‘pka orqali karbonat angidrid, qisman suv, efir, xloroform va yengil uchuvchi gazlar ajraladi. teri orqali qisman suv, tuzlar, mikroelementlar, azot almashinish qoldiqlari va siydikchil moddalar ajraladi. ichaklar orqali hazm bo'lmagan oziq moddalar qoldiqlari, metall tuzlari, qisman suv, ba’zi dorilar va organik bo'yoqlarning qoldiqlari ajraladi. buyrak orqali esa organizmdan ortiqcha suv, tuzlar, mineral moddalar, to‘qima va hujayralarda modda almashinish qoldiqlari, siydik kislotasi, ammiak, mochevina, kreotinin va iste’mol qilingan dori qoldiqlari ajraladi. buyraklar qonning ma’lum o’lchamdagi doimiy reaksiyasini ta’min etadi. qonda almashinuv mahsulotlarining kislotali yoki ishqorli mahsulotlari jamlanib qolsa, buyraklar orqali o’shalarga mos tuzlarning ortiqcha qismini chiqarib yuborilishini tezlashtiradi. qon reaksiyasining doimiyligini ta’minlashda buyraklar tomonidan sintezlanadigan ammiak kislotali moddalar tarkibidagi natriy va kaliyni o’rni almashtirishi ayiruv jarayonidagi buyraklarni rolini yanada oshirdi. bu paytda ammoniy tuzlari hosil bo’lib …

3 / 20

klida bo‘lib, 12-ko‘krak va bel umurtqalari oldida joylashgan. ulardan har, birining vazni 120 g, uzunligi 10-12 sm, eni 6 sm, qalinligi 3-4 sm keladi. buyraklar tuzilishi va ularni yosh xususiyatlari. buyraklar (ular ikkita – o’ng va chap) loviya shaklida bo’lib, tashqi tomoni biroz shishgandek ko’rinishda bo’lsa, ichki tomoni – botiq. ular qizg’ish-qo’ng’ir rangda bo’lib massasi 120 g ga yaqin. buyraklar umurtqa pog’onasining bel qismida ya’ni i va ii bel segmentlari darajasida joylashgan. o’ng buyrak chap buyrakdan 2-3 sm pastda joylashgan. har bir buyrakning yuqorigi uchida buyrak usti bezlari yotadi. buyrakning ichki botiq chekkalarida chuqur kesmalar bor, bular buyraklar darvozalaridir. bu yerdan buyrak arteriyasi kirsa, buyrak venasi va siydik yo’li chiqadi. buyrak moddalari juda yengil ajraladigan fibrozli kapsula bilan zich qoplangan. tashqi tomondan buyraklar yog’li kletchatka qatlami – yog’li kapsula joylashgan. buyraklarda qon bilan kelgan moddalardan siydik hosil bo’ladi. buyrakni bo‘ylamasiga kesib qaralganda, uning to'qimasi ikki qavatdan; tashqi qoramtir po‘st qavat …

4 / 20

ancha rangsiz bo’ladi. buyraklar tanachalari po’stloq qatlamdan ikki devoriy kosani eslatuvchi shakldagi uncha katta bo’lmagan kapsuladan boshlanadi, uning ichida esa qon tomirlar kapillyarlaridan iborat koptokcha joylashgan. kapsula devorlari orasida bo’shliq bo’lib, ulardan buyrak kanalchalari boshlanadi. ushbu kapsuladan birinchi tartib egri-bugri kalavasimon kanalchalar boshlanib, buyrakning po‘st qavatidan mag’iz qavatiga o‘tadi. buyrakning mag’iz qismida kalavasimon kanalcha to‘g‘rilanib, yuqoriga buriladi. bu burilish joyi genli qovuzlogi deb ataladi. so‘ngra u yana buyrakning po‘st qavatiga o‘tib ikkinchi tartib egri-bugri kalavasimon kanalchani hosil qiladi. u chiqaruvchi kanalga tutashadi. yig’uvchi buyrak naychalari birikib umumiy chiqaruv yo’lini hosil qiladi. bu yo’llar buyrakning mag’izli qatlam orqali piramidaning uchiga qarab o’tadi. har qaysi 2-3 buyrak piramidasi o’zining uchlari bilan qo’shilishib birgalikda so’rg’ichlar hosil qiladi. so’rg’ichlarda juda ko’plab teshikchalar bo’lib, ular bilan chiqaruvchi naychalar tamom bo’ladi va ular kosachaga ochiladi. kosachalar siydik chiqaruvchi yo’llarning boshlanishi hisoblanadi. kichik buyrak kosachalari, birbirlariga qo’shilib, 2-3 ta katta buyrak kosalarini hosil qiladi, ular ham o’z …

5 / 20

mir kapsuladan chiqib, yanada mayda kapilyarlarga bo’linadi, ular esa egri-bugri kalavasimon kanalchalar va genli xalqasi atrofini to'rsimon shaklda o‘raydi. shunday qilib, buyrakda qon aylanishining asosiy xususiyati shundan iboratki, arteriya qoni ikki joyda to‘rsimon shakldagi kapillyarlar orqali o‘tadi. shundan keyin arteriya kapillyar tomiriaridan vena kapillyar tomirlari boshlanadi. ular bir-biri bilan qo'shihb, buyrak venasini hosil qiladi. siydik yo’li buyrak jomidan boshlanib, qorinning orqa devori bo‘ylab pastga tushadi va siydik pufagiga tutashadi. siydik yo’lininig uzunligi katta odamda 30 sm bo’lib, uning devori uch qavatan: ichki - shilliq qavat, o‘rta-muskul qavat va tashq-seroz qavatdan iborat. buyrakda filtrlanib hosil bo’lgan siydik, siydik yo’li orqali siydik pufagiga uzluksiz quyilib turadi. siydik pufagi (qovuq) qorinning pastki qismida chanoq sohasida joylashgan bo’lib, uning hajmi katta odamda 500-700 ml bo’ladi. siydik pufagining devori ham uch qavatdan: ichki shilliq, o‘rta-muskul, tashqi seroz qavatdan iborat. uning tub qismida uchta teshikcha bo’lib, ularning ikkitasi o‘ng va chap buyraklardan siydik yo’llarining quyilish joyi, …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ayiruv va nafas tizimlarining yosh xususiyatlari va gigiyenasi"

8. ma’ruza. ayiruv va nafas tizimlarining yosh xususiyatlari va gigiyenasi. reja: 1. ayruv jarayonlarining ahamiyati. 2. buyraklar tuzilishi va ularni yosh xususiyatlari. 3. siydik hosil bo’lish mexanizmi. 4. turli yoshdagi bolalar sutkalik siydik miqdori. 5. bolalarda tunda siydik tuta olmaslik, uning kelib chiqish sabablari. 6. siydik tanosil organlari gigiyenasi. 7. salomatlik haqida tushuncha. 8. tug’ma va hayot davomida orttirilgan immunitet. 9. nafas organlarining yosh xususiyatlari va gigienasi. 10. nafas olishning ahamiyati va vazifasi. 11. tashqi va ichki nafas olish. 12. o‘pkaning tiriklik sig‘imi. uning yosh xususiyatlari. 13. o’pka ventelyatsiyasi. uning yoshga, jismoniy mashqqa bog’liqligi. 14. muskul ishi vaqtida nafas olish. 15. nafas gigiyenasi. tayanch so’z va iboralar. ay...

This file contains 20 pages in PDF format (536.3 KB). To download "ayiruv va nafas tizimlarining yosh xususiyatlari va gigiyenasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ayiruv va nafas tizimlarining y… PDF 20 pages Free download Telegram