badiiy asartili

PPTX 25 pages 1.3 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

presentation name badiiy asar tili adabiyotda til, ritm, ohang, kompozitsiya va boshqa vositalar orqali badiiy obraz yaratilar va obraz yaratish jarayonida, xususan, badiiy nutq hal qiluvchi ahamiyat kasb etar ekan, adabiy asar tilini alohida e'tibor bilan o'rganish taqozo qilinadi. chunki badiiy til xususiyatlarini durustroq o'rganmay turib, adabiy asar tabiatini to'g'ri tushunib bo'lmaydi. bu o'rinda talabalarning e'tiborini, xususan, badiiy tilning quyidagi masalalarini o'rganishga tortish lozim. til haqida tushuncha. tilda kishilarning dunyo haqidagi tushunchalari ifodalanadi. til odamlarning bir-biri bilan aloqa qilishiga xizmat qiladi. til—mo'jiza. til va tafakkursiz inson yashay olmaydi. zero, til va tafakkur tufayli insoniyat hayvonot dunyosidan keskin ajralib turadi. hazrat navoiy deydilar: tangriki, insonni qilib ganji roz, so'z bila hayvondin anga imtiyoz. ijtimoiy hodisa bo'lgan tilning xarakterli xususiyatlaridan biri shundaki, u jamiyatdagi turli tabaqalarga, guruhlarga, sinflarga bab-baravar xizmat qiladi. demak til sinfiy hodisa emas. shunga qaramay bir vaqtlari vulgar-sotsiologlar tilning tabiatini buzib talqin qilganlar: tilni sinfiy hodisa sifatida noto'g'ri talqin …

2 / 25

an avval aniq va to'g'ri tuzilgan nutq. aniq siqiq va qat'iy shaklga egaligi bilan adabiy til jonli so'zla¬shuv tilidan ajralib turadi. adabiy til — grammatik qonun-qoidalarga solingan, qatiy talaffuz normala¬riga ega bo'lgan va, eng muhimi, turli shevalarda so'zlashuvchi kishilarning hammasiga tushunarli bo'lgan tildir. badiiy (poetik) til — adabiy asarlar yoziladigan til. yozuvchi hayotni xarakterlar va manzaralar vositasida aks ettirar ekan, jonli halq tili boyliklaridan ham, ada¬biy til normalaridan ham keng foydalanadi; o'z navbatida ham jonli tilning, ham adabiy tilning o'sishiga hissa qo'shadi. yozuvchi asarning mavzui, voqealarning mohiyati va personajlarning xarakteriga qarab so'z va iboralar tanlaydi, gap qurilishi usullaridan, dialektlardan, in¬versiya, arxaizm, neologizm. demak, badiiy adabiyot tili, birinchidan, umumhalq tili va adabiy til xazinasidan tanlab-saralab olingan so'zlar bo'lsa, ikkinchidan, so'z ustalari tomonidan pardozlangan, sayqal berilgan poetik tildir. til badiiy adabiyotning milliy shakli. badiiy til m.gorkiy “yoshlar bilan suhbat” maqolasida badiiy adabiyot tili (badiiy nuqta ritmik-intonatsion vositalar, kompozitsiya)da badiiy so'z hal qiluvchi …

3 / 25

shtirilgan, ya'ni umumlashtirilgan va individuallashtirilgan tildir. “garchi bu til mehnatkash ommaning so'zlashish tilidan olingan bo'lsa-da,—deb uqtiradi m.gorkiy — o'zining bosh manbaidan tamomila farq qiladi. chunki, tasvirlash yo'li bilan ta'riflar ekan, yozuvchi o'zaro so'zlashishda ishlatiladigan barcha tasodifiy, vaqtincha kirib kelgan, mantiqsiz, fonetik jihatdan buzuq, turli sabablarga ko'ra asosiy “talabga”, ya'ni umumhalq tili tuzilishiga to'g'ri kelmaydigan so'zlarni olib tashlaydi. o'z-o'zidan ma'lumki, jonli til yozuv¬chi yaratgan odamlar tilida qoladi, albatta, lekin shunday bo'lsa ham, juda kam tasvirlanayotgan odam xarakterini yanada bo'rttirib, jonli qilib ko'rsatishga loyiq miqdorda qoladi”. demak, yozuvchi o'z asari uchun umumhalq tili lug'ati hazinasidan so'z olishda san'atning tipiklashtirish qonuniyatiga amal qilar ekan, ana shundagina haqiqiy san'at asari paydo bo'ladi. shunisi dam e'tiborliki, har bir yozuvchi asarida so'z uddalash jarayonida ham o'z uslubini namoyon qiladi — natijada bir yozuvchining tili ikkinchi yozuvchining tilida ozmi-ko'pmi farqlanib turadi. masalan, oybek romanlari tilida epiklikka, liriklikka moyillik sezilib tursa, a.qahhor asarlari tilida esa kinoyalar, kesatishlar, qochiriqlar …

4 / 25

oralaridan mohirona foydalanish asar tilining halqchilligini oshiradi. hamza, fitrat, cho'lpon, a.qodiriy, x.olimjon, oybek, a.qahhor, f.g'ulom, m.shayxzoda, usmon nosir, o. yakubov, p.qodirov, a.oripov, e.bolidov kabi so'z ustalari asarlari tilida shu holat ko'zga yaqqol tashlanib turadi. tarixiy va tarixiy-inqilobiy mavzudagi asarlar tilida halqchillikka erishishning birmuncha qo'shimcha qiyinchiliklari bor. chunki, bu xil asarlar tilida, birinchidan, muayyan davrning ruhi aks etishi va, ikkinchidan, hozirgi zamon kitobxonlariga tushunarli bo'lishi lozim. ana shundagina asar tilida halqchilik ruhi ufurib turadi. muhimi, adabiy asar tilida “adabiy laqmalik”ka, ko'p so'zlilikka berilib ketmasdan lakonizmga erishishdir. “badiiy asar so'z jihatidan siqiq, fikr jihatdan keng bo'lishi” kerak, deb ta'kidlaydi m.gorkiy. yozuvchi abdulla qodiriy “mayda hikoyalar yozganda so'zni qanday tejash kerak” degan maqolasida shunday degan: “mayda hikoyalar ustasi chexov so'z to'g'risiga kelganda haddan tashqari xasis, ortiqcha so'zlar sarf qilish u yoqda tursin, kerakliklaridan ham mumkin qadar yulishga harakat qiladi... uning hikoyatlarida so'z isrofgarchiligiga sabab bo'ladigan ortiqcha detallar ham bo'lmaydi. u butun detallarni o'zi …

5 / 25

ssi, pafos, kulgi, ko'zlarida yosh paydo bo'ladi. insonda biron xil kayfiyat tug'dirish san'atning eng sehrli xususiyatlaridan biridir. yozuvchi bu xususiyatni egallashga ham mehnat natijasida erishadi. yozuvchi o'zida shunday ritm, shunday so'z, shunday so'z birikmasini topish o'quvchini tarbiyalab etishtirishi kerakki, ular o'quvchida tegishli his-tuyg'u, tegishli kayfiyat tug'dira oladigan bo'lsin”. yozuvchi adabiy asar tili ustida tinimsiz mehnat qiladi. bir asarning tili ikkinchisidan farqlanib turadi. demak, yozuvchining til mahorati asardan asarga o'sib, boyib boradi. p.pavlenko “hayot—yozuvchining maktabidir” maqolasida shunday deb yozadi: “badiiy asar tili yozuvchidan ter to'kib ishlashini talab qiladi. ba'zan men har bir yangi tema o'zining yangicha tashqi bezagidan tashqari, o'zining alohida hayot doirasidan tashqari, yana tilda yangicha garmoniyani ham talab qilsa kerak, deb o'ylab qolaman”. agar bu o'rinda “o'tgan kunlar” bilan “mehrobdan chayon” yoki “qutlug' qon” bilan “navoiy” romanlarining tili qiyoslab ko'riladigan bo'lsa, bu fikrning naqadar to'g'ri ekanligiga to'la ishonish mumkin. adabiy asar tilida davr ruhi ufurib turadi. shu ma'noda “navoiy” …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy asartili"

presentation name badiiy asar tili adabiyotda til, ritm, ohang, kompozitsiya va boshqa vositalar orqali badiiy obraz yaratilar va obraz yaratish jarayonida, xususan, badiiy nutq hal qiluvchi ahamiyat kasb etar ekan, adabiy asar tilini alohida e'tibor bilan o'rganish taqozo qilinadi. chunki badiiy til xususiyatlarini durustroq o'rganmay turib, adabiy asar tabiatini to'g'ri tushunib bo'lmaydi. bu o'rinda talabalarning e'tiborini, xususan, badiiy tilning quyidagi masalalarini o'rganishga tortish lozim. til haqida tushuncha. tilda kishilarning dunyo haqidagi tushunchalari ifodalanadi. til odamlarning bir-biri bilan aloqa qilishiga xizmat qiladi. til—mo'jiza. til va tafakkursiz inson yashay olmaydi. zero, til va tafakkur tufayli insoniyat hayvonot dunyosidan keskin ajralib turadi. hazrat navoiy...

This file contains 25 pages in PPTX format (1.3 MB). To download "badiiy asartili", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy asartili PPTX 25 pages Free download Telegram