badiiy nutq

DOC 86,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1452008173_62999.doc badiiy nutq reja: 1. so’z va uning qudrati 2. jonli, adabiy, badiiy tillar 3. badiiy tilning o’ziga xos xususiyatlari 4. mullif nutqi. personaj nutqi tayanch tushunchalar: so’z ta’rifi. jonli til. adabiy til. poetik til. badiiy tilning xususiyatlari. muallif nutqi. personaj nutqi. dialog. monolog. hazrati alisher navoiy so’zni shunday ta’riflaydi: so’z guharig’a erur oncha sharaf kim bo’la olmas anga gavhar sadaf. to’rt sadaf gavharining durji ul, yetti falak axtarining burju ul... jon o’lub ul, ruh aning qolibi, kim tanida ruh – aning tolibi... so’zdin o’likning tanida ruhiy pok, ruh dog’i tan aro so’zdin halok. tirguzub o’lganni kalomi fasih, o’ziga “jonbaxsh” laqab deb masih... so’zdin etib o’tqa azimat xalil. so’z yukiga homil o’lub jabroil. tengriki, insonni qilib ganji roz, so’z bila hayvondin anga imtiyoz. ha, “so’z gavharining sharafi shunchalar yuksakki, gavhardek qimmatbaho narsa unga sadaf bo’la olmaydi. to’rt sadaf (suv, havo, o’t, tuproq) ichidagi gavharga quti ham shu so’z, yetti qavat …

qiluvchi bebaho mo’jizadir. to’g’ri, badiiy asarning dunyoga keltiruvchi obraz va obrazlililik, xarakter va tip, mavzu va g’oya, syujet va kompozitsiya, tur va janr, ijodiy metod va uslubga o’xshash vositalari ko’p. lekin eng qizig’i ham, eng murakkabi ham shundaki, bu vositalarning hammasi ham so’z vositasida yaratiladi, so’z tufayligina jozibaga, ta’sirdorlikka, yaratishga qodir bo’ladi, ya’ni so’z-la tiriladi. shu tufayli so’z nodirlik, bebaholik, mo’jizadorlik xislatlarini bor-budicha o’zida mujassam etadi. xo’sh, so’zdan san’atkor qanday tarzda foydalanadi? so’z qachon obrazlilik kasb etadi? so’zning poetik maqsadi nima? nima uchun so’z tanlanadi? nega har bir so’zning o’z o’rni, o’z qudrati bor? nega tili no’noq, nomukammal, sayoz asarlar komillikdan uzoq bo’ladilar? badiiy tilning qanday xususiyatlari sirlarini bilish lozim?.. filologiya ilmi har qanday milliy tilni uchga bo’lib o’rganadi: 1. jonli (umumxalq) til – muayyan millatning, mamlakatning odamlari o’rtasidagi jonli so’zlashuv nutqi, o’zaro aloqa, muomala – munosabat qurolidir. u grammatika qonunlariga, talaffuz qoidalariga, adabiy va badiiy til normalariga, talablariga bo’ysunmaydi. …

ga chiqaruvchi birdan-bir vosita hisoblanadi. shu sababli badiiy til kitobxonga g’oyaviy va emosional ta’sir qilish vositasi bo’lib xizmat kiladi. negaki, yozuvchi badiiy til orqali obrazlar manzaralar yaratar ekan, ularning mohiyatini ochib ko’rsatadigan so’z va iboralar tanlaydi. asl va ko’chma ma’noli so’zlar qo’llaydi, umumxalq tilining gap qurilish usullaridan, arxaizm va jargonlardan foydalanadi”. shu xilda yozuvchi asar g’oyasiga muvofiq shakl tanlaydi. m. gorkiy aytganiday, “ish tafakkurni uyg’otadi, tafakkur ish tajribasini so’zga aylantiradi, undan g’oyalar, gipotezalar nazariyasini... xosil qiladi... yozuvchining ishida asosiy material so’zdir”. so’z esa, barcha faktlar, barcha fikrlar libosidir. ammo har bir fakt zaminida ijtimoiy ma’no bor, har bir ma’no zaminida esa bir yoki ikkinchi fikr nega bunday-u, nega unday emas, degan sabab bor... klassiklar yuz yil davomida asta – sekin ishlangan ana shunday tilda yozganlar. haqiqiy adabiy til shudir” (m.gorkiy)1 shunga asosan adabiyot – hayotni so’z orqali badiiy tasvirlash san’atidir. badiiy til jonli (umumxalq) tilning farzandi bo’lib, uning bosh vazifasi …

an ushbu parchani o’qigan kitobxon ko’z o’ngida naxshonning “bir kuni – dardli bir qayg’usi” yaqqol ko’z o’ngida jonlanadi: och-nahor, boshpanasiz qolgan naxshon muttasil savalab yog’ayotgan yomg’irli tunga duch keladi. “tun qop-qora zulmat”, osmon ham baxmal kabi qora”ki – naxshon tortayotgan azobni, uning huvillagan qalbini yorqin gavdalantiradi. ayniqsa, “ko’chalarda suvning chuchvaradek qaynashi” - o’xshatishning go’zal namunasi, yomg’irning yog’ishi darajasi (savalab yog’ish)ni, uning holatini, manzarasini aniq ifodalaydiki, uni kitobxon ko’z oldiga ravshan keltiradi. yomg’irning ham naxshon dardiga dard qo’shayotganidan, uning qayg’usini yanadi ko’paytirayotganidan kitobxon ham azoblanadi. 2. badiiy asar tilining obrazliligi uning tasviriy va hissiy xususiyatini yuzaga chiqaradi. badiiy asar tili xarakterlar va manzaralarni yaqqol gavdalantirish uchun, birinchi navbatda, ularning ichki dunyosini, mohiyatini butun qarama-qarshiliklari bilan aks ettiradi va shu akslangan hayot kitobxon his-tuyg’ularini uyg’otadi. demak, hayot(inson) qalbining turfa xil holatlarini tasvirlash orqali kitobxon his-tuyg’ulariga ta’sir ko’rsatish-tasviriylik va emosional xususiyatni keltirib chiqaradi. buni to’liq anglash uchun, keling, “badiiy asar – umrni uzaytiruvchi …

ahshatga, dilozorlik yoki qadrsizlanishga duch kelsangiz – kishi qalbi larzaga keladi: vahima, ma’yuslik, alam o’rab oladi. azobli o’y-fikrlar tomirlarni toraytiradi, qonda adrenalin ko’payadi, “iztirob” garmonlari haddan oshib ketadi, o’zingizni qayoqqa urishni, qayoqqa qo’yishni bilmaysiz... ana shunday paytda ko’z yoshi davo vazifasini o’taydi. u qanchalik achchiq bo’lmasin – obi diyda qilib olganida odam o’zini ancha ravshan tortadi. siz “o’tgan kunlar” romanini o’qir ekansiz, “navo kuyi” bobiga kelganingizda, albatta, otabek holatiga tushasiz: “... dutorni sozlash uchun reza kuylardangina olib turgan mashshoq, otabek kutmagan joyda “navo”dan boshlab yuborgan edi. kuyning boshlanishi bilan naq uning vujudi zir etib ketgandek bo’lib keyin piyolasini bo’shatdi va ixtiyorsiz ravishda dutorning mungli tovushiga berildi. dutor tovushi qandaydir o’zining bir hasratini so’zlagandek, hikoya qilgandek bo’lib eshitilar edi. yo’q, bu hasratni o’z tilidan so’zlamas edi – otabek tilidan so’zlar edi... otabekning ko’z o’ngida o’tgan kunlari birma-bir o’ta boshladilar-da, nihoyat “anavi” xotiralarni, “anavi” hangomalarni ham ko’rinish berib o’tdilar... dutor bu ko’rinishni …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "badiiy nutq"

1452008173_62999.doc badiiy nutq reja: 1. so’z va uning qudrati 2. jonli, adabiy, badiiy tillar 3. badiiy tilning o’ziga xos xususiyatlari 4. mullif nutqi. personaj nutqi tayanch tushunchalar: so’z ta’rifi. jonli til. adabiy til. poetik til. badiiy tilning xususiyatlari. muallif nutqi. personaj nutqi. dialog. monolog. hazrati alisher navoiy so’zni shunday ta’riflaydi: so’z guharig’a erur oncha sharaf kim bo’la olmas anga gavhar sadaf. to’rt sadaf gavharining durji ul, yetti falak axtarining burju ul... jon o’lub ul, ruh aning qolibi, kim tanida ruh – aning tolibi... so’zdin o’likning tanida ruhiy pok, ruh dog’i tan aro so’zdin halok. tirguzub o’lganni kalomi fasih, o’ziga “jonbaxsh” laqab deb masih... so’zdin etib o’tqa azimat xalil. so’z yukiga homil o’lub jabroil. tengriki, insonni qilib...

Формат DOC, 86,5 КБ. Чтобы скачать "badiiy nutq", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: badiiy nutq DOC Бесплатная загрузка Telegram