quyosh

PPTX 15 pages 5.4 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.4 MB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

planetalar va quyosh sistemasiga kiruvchi boshqa jismlar sistemasi planetalar va quyosh sistemasiga kiruvchi boshqa jismlar sistemasi reja: 1.quyosh sistemasi 2.planetalar 3.quyosh sistemasiga kiruvchi boshqa jismlar quyosh – eng yaqin yulduz quyosh har jihatdan diqqatga sazovor osmon jismi hisoblanadi. qadimda atrof-muhit hodisalarini ilmiy tushuntirishga ojiz bo'lgan odamlar tabiat kuchlari oldida tiz cho‘kishgan, unga sig‘inishg. quyosh milliardlab yulduzlarning bir vakili bo'lib, kattaligi va temperaturasiga ko'ra o'rtacha yulduzdir. biroq planetamiz — yer, uning yo'ldoshi sifatida boshqa yulduzlarga nisbatan quyoshga millionlab marta yaqin bo'lganidan, yulduzlardan farq qilib, quyosh bizga kattagina burchak (32') ostida ko'rinadi. quyoshning diametri 1 million 400 ming kilometr bo'lib, yer diametridan taxminan 110 marta katta. boshqacha aytganda. quyosh hajmiga 1 million 300 mingdan ortiq yer hajmidagi jism sig'adi. massasi yernikidan 330 ming marta ortiq. quyosh sistemasi merkuriy quyosh sistemasidagi to'qqizta planeta ichida quyoshga eng yaqini merkuriy bo'lib, qadimda uni arablar utorud deb atashgan. utorudning orbitasi boshqa planetalarnikidan farq qilib, cho'zinchoq ellips …

2 / 15

a bir marta to'la aylanib ulguradi. ravshanligi jihatidan quyosh va oydan keyin turadigan bu planeta juda qadimdan kishilar diqqatini o'ziga tortib, qo'zg'almas yulduzlar fonida harakatlanishi birinchi bo'lib sezilgan «adash- gan» yoritgichdir. shuning evaziga u «tong yulduzi» deb nom olgan. 1610-yildayoq g. galiley o'zi yasagan teleskopda uni kuzatib, veneraning ham oy kabi turli fazalarda bo'lishining guvohi bo'ldi. bu hodisa venera ham oy kabi sferik shakldagi osmon jismi ekanligining dastlabki isboti edi. veneraning kattaligi salkam yernikicha bo'lib, diametri 12 ming 100 kilometrni tashkil qiladi. yer — planeta yer quyoshdan uzoqligi bo'yicha uchinchi o'rinda turuvchi planeta bo'lib, yer rusumidagi planetalar ichida eng yirigi hisoblanadi. yer osmonda juda chiroyli ko'rinish olishini, uning oy sirtidan olingan rasmi to'la tasdiqlaydi. planeta- mizning ekvatorial radiusi 6378 kilometr. yer, quyosh atrofida sekundiga taxminan 30 kilometr tezlik bilan harakatlanib, 365,24 kunda uning atrofida bir marta to'la aylanib chiqadi. plane- tamizda bir yilda to'rt faslning kuzatilishi sababi yer o'qining orbita …

3 / 15

bu planetaning orbitasi yer orbitasidan tashqarida yotadi. uning quyoshdan o'rtacha uzoqligi 228 million kilometr. mars quyosh atrofida aylanayotib, liar 780 kunda yerga yaqinlashib turadi. bunday yaqinlashish qarama-qarshi turish deyiladi. mars orbitasi ellips shaklida bo'lganidan, qarama-qarshi turish paytida u yerga eng yaqin kelganda (buyuk qarama-qarshi turish paytida), undan bizgacha masofa 56 mln km ni tashkil etadi. planetaning buyuk qarama-qarshi turishi har 15—17 yilda kuzatilib, oxirgisi 1988-yilda bo'lgan edi. mars nisbatan kichik planeta, uning diametri 6775 kilometr, massasi esa 6,44 • 1024 kg (yer massasining 0,107 qismini tashkil qiladi). o'rtacha zichligi ham yernikidan ancha kam — 3,94 g/sm3. erkin tushish tezlanishi — 3,72 m/s2. oy yerga eng yaqin osmon jismi oy bo'lib, u planetamizning tabiiy yo'ldoshidir (79- rasm). oyning yer atrofidagi orbitasi barcha planetalarning quyosh atrofida aylanish orbitasi kabi ellips. shu tufayli oyning yerdan uzoqligi biroz o'zgarib turadi. u yerga eng yaqin kelganda 363400 kilometr, eng uzoqlashganda (apogeyda) esa 405400 kilometr masofada …

4 / 15

bir marta aylanib chiqadi. boshqacha aytganda, yerdagi 60 yoshli odam yupiter yili bilan endi 5 yoshga to'lgan bo'lur edi. qizig'i shundaki, yupiterning o'z o'qi atrofida aylanishi, yer tipidagi planetalarning aylanishlaridan farq qilib, ekvator qismi tezroq — 9 soat 56 minutli davr bilan aylanadi. planetaning turli kenglamalari turlicha burchak tezlik bilan aylanishlariga sabab, u tuzilishiga ko'ra qattiq bo'lmay, gaz-suyuq holatidagi osmon jismi ekanligidir. saturn bu planeta sharqda zuhal, yunonlarda kronos nomi bilan yuritilib, quyosh sistemasining qurollanmagan ko‘z bilan ko'rish mumkin bo‘lgan eng oxirgi planetasidir. shuning uchun ham, qadimda uzoq yillar saturnning orbitasi quyosh sistemasining chegarasi deb qaralgan. saturn kattaligi jihatidan faqat yupiterdan keyin turadi, uning diametri 120 ming 800 kilometr. quyoshdan o'rtacha uzoqligi 9,5 astronomik birlik, ya’ni quyoshdan 1 milliard 427 million kilometr narida yotadi. halqali bu planeta orbitasi bo'ylab sekundiga 9,6 kilometr tezlik bilan uchib, 29 yil 5 oy 16 kun deganda quyosh atrofini bir marta aylanib chiqadi. turlichadir. ekvator …

5 / 15

bo'lmasa-da, biroq unda davriy ravishda sirt ravshanligining o'zgarib turishi yaqqol seziladiplanetaning ekvatori orbitasi tekisligiga 98 gradusli burchak ostida yotib, uning aylanish yo'nalishi, veneraniki kabi, barcha boshqa planetalarning aylanish yo'nalishiga qarama-qarshi bo'ladi. bu hoi, o'z navbatida, planetada yil fasllarining va kecha- kunduzning almashinuvlariga qiziq bir tus beradi. jumladan, sak- son to'rt yillik uran «yili»ning 21 yili davomida quyosh doimo gorizontdan ko'tarilib boradi. neptun planeta dengiz va okeanlar xudosi — neptun nomi bilan ataldi. bu planeta osmonda «qurollanmagan» ko'z bilan ko'rish mumkin bo'lgan eng xira yulduzdan olti martacha xira ko'rinadi, biroq, shunga qaramay, uni anchayin kuchsiz teleskop bilan ham ko'rsa bo'ladi. qizig'i shundaki, neptunning ochilishidan ancha ilgari 1795- yili 8- va 10- mayda olingan fotoplastinkalarda uni ikki marta astronom laland kuzatdi. biroq u o'shanda planetani xira yulduz deb, bu ikki kunda olingan fotoplastinkalardan joy olgan planeta siljishini esa o'lchashning xatoligidan deb tushundi. agar o'shanda laland, xulosa qilishga shoshilmay, bir-ikki kun bu «xira …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "quyosh"

planetalar va quyosh sistemasiga kiruvchi boshqa jismlar sistemasi planetalar va quyosh sistemasiga kiruvchi boshqa jismlar sistemasi reja: 1.quyosh sistemasi 2.planetalar 3.quyosh sistemasiga kiruvchi boshqa jismlar quyosh – eng yaqin yulduz quyosh har jihatdan diqqatga sazovor osmon jismi hisoblanadi. qadimda atrof-muhit hodisalarini ilmiy tushuntirishga ojiz bo'lgan odamlar tabiat kuchlari oldida tiz cho‘kishgan, unga sig‘inishg. quyosh milliardlab yulduzlarning bir vakili bo'lib, kattaligi va temperaturasiga ko'ra o'rtacha yulduzdir. biroq planetamiz — yer, uning yo'ldoshi sifatida boshqa yulduzlarga nisbatan quyoshga millionlab marta yaqin bo'lganidan, yulduzlardan farq qilib, quyosh bizga kattagina burchak (32') ostida ko'rinadi. quyoshning diametri 1 million 400 ming kilometr bo'lib...

This file contains 15 pages in PPTX format (5.4 MB). To download "quyosh", click the Telegram button on the left.

Tags: quyosh PPTX 15 pages Free download Telegram