quyosh fotosferasi

PPT 10 pages 6.0 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.0 MB

File type PPT

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

slayd 1 2- §. quyosh fotosferasi: donadorlik va mash'allar. quyosh dog'lari - magnit orollari. protuberaneslar — alanga «til»lari. asosan ko'zning ko'rish chegarasida yotuvchi to'lqin uzun-ligidagi nurlarni chiqaruvchi quyosh atmosferasining ostki qatlami fotosfera deb ataladi (64- rasm). fotosfera teleskoplar yordamida kuzatilganda u oddiy ko'z bilan kuzatiladigan bir tekis ravshanlikka ega gardishdan katta farq qiladi. yirik teleskoplar yordamida olingan quyosh tasvirida ko'zga yaqqol tashlanadigan narsa uning sirtidagi asalari uyasini eslatuvchi donadorlikdir. bunday donadorlik struk-turasi fanda granulyatsiya deb ataladi («granula» — mayda dona demakdir). keyingi yillarda donadorlikning aniq rasmlari maxsus ballonlar yordamida stratosferaga uchirilgan quyosh teleskoplari yordamida olindi. bu rasmlar yordamida granulalarning ravshanligi, «yashash» davri va ularning fizik tabiatini spektral o'rganishga doir ko'p yangi ma'lumotlar olindi. jumladan, donador bu struk-tura, fotosferada kechayotgan konvektiv jarayonni o'zida aks etti-rishi ekanligi ma'lum bo'ldi. granulalarning o'rtacha kattaligi 500 kilometrcha bo'lib, aslida 200 kilometrdan 700—800 kilometrgacha kattalikdagilari uchraydi (65- rasm). 64- rasm. quyosh fotosferasi (dog'lari bilan) 65- rasm. …

2 / 10

mash'allar egallagan maydon, ko'ndalangiga, bir necha yuz ming kilometrgacha yetadi, maydoni esa bir necha mln. kv. km ni tashkil etadi. quyosh fotosferasida kuzatiladigan, fizik tabiati jihatidan jum-boqlarga boy obyektlar — dog'lardir (66- rasm). 66-rasm. quyosh dog'lari: a) to'g'ri dog'; b) dog' guruhi. a) b) quyosh dog'lari-ning kattaligi turlicha bo'lib, ularning o'lchami bir necha ming kilometrdan bir necha yuz ming kilometrgacha yetadi. 1858- yilda kuzatilgan quyosh dog'i - eng yirik dog'lardan biri edi. uning diametri 230 ming kilometrga yetib, yer diametridan 19 martacha katta bo'lgan. agar quyosh dog'larining kattaligi 40 ming kilo-metrdan ortiq bo'lsa, bunday dog'larni quyosh botayotganda yoki chiqayotganda uning sirtida oddiy ko'z bilan teleskopsiz yoki boshqa biror kuzatish asbobisiz bemalol ko'rish mumkin. shuning uchun ham ko'pgina qadimiy qo'lyozmalarda quyosh sirtida dog'-lar kuzatilganligi hikoya qilinadi. biroq u davrlarda hech bir kuzatuvchi bu dog'larning bevosita quyoshga tegishli ekanligiga ishon-magan. birinchi bo'lib, 1609- yilda dog'lar quyoshning o'ziga tegishli ekanligini galiley o'zi yasagan …

3 / 10

uradigan) dog'lar ko'p uchramaydi. dog'lar quyosh sirtining hamma qismlarida paydo bo'lavermay, uning ±35-40 gradus kengliklari orasi-dagi sohada paydo bo'ladi. quyosh fizikasiga tegishli muhim muammolardan biri undagi dog'lar sonining yillar mobaynida sistemali o'zgarib turishidir. quyosh dog'lari soniga tegishli qariyb 100 yillik materialni yig'ib va bir necha o'n yil davomida havaskor astronomlar orasida quyosh dog'larini sistemali kuzatishni yo'lga qo'ygan shveysariyalik olim rudolf volf quyosh dog'lari soni o'zgarishining o'rtacha davrini 11,1 yilga teng deb topdi. quyosh dog'lari quyoshdagi eng aktiv jarayonlardan ekanligi va quyosh atmosferasi qatlamlarida uchraydigan barcha boshqa aktiv hodisalar bilan bevosita bog'lanishda bo'lganligi tufayli, quyosh dog'lari sonining 11,1 yillik davri — quyosh aktivligining davri sifatida qabul qilingan (70- rasmga qarang). protuberaneslar quyoshda sodir bo'ladigan eng chiroyli hodi-salardan desak mubolag'a bo'lmaydi (67- rasm). o'rta asrlar qo'lyozmalarida quyosh to'la tutilganda, protuberaneslarning kuza-tilganligi haqida ma'lumotlar uchraydi. quyoshning fotosferadan yuqori qatlami xromosfera deyilib (grekcha «xromos» — rang degani), balandligi 14000 km gacha boradi. bu qatlamda …

4 / 10

qin uzunligi 6562 å) chizig'ida kuchli nurlanadi. shuning uchun ham u ko'plab observa-toriyalarda (jumladan, toshkent observatoriyasida ham) shu chi-ziqning to'lqin uzunligiga to'g'ri kelgan nurni o'tkazuvchi monoxromatik filtrlar bilan qurollangan teleskoplarda o'rganiladi. bu nurda (6562 å) olingan xromosferaning tasvirida protuberanes-lar, quyosh diskida proyeksiyalanib, cho'zinchoq egilgan qora tolalar ko'rinishida bo'ladi. quyosh diametrini bilgan holda bu tola (protuberanes)larning o'lchami aniqlanganda, ularning eni 6000—10000 km, uzunligi esa bir necha yuz ming kilometrgacha borishi ma'lum bo'ladi. alanga till ko'rinishida quyosh chetidan ko'tarilgan protuberaneslarning balandligi ham bir necha yuz ming kilometrdan kam bo'lmasligi, quyoshda ular naqadar ulkan jarayonlardan ekanligidan darak beradi. protuberaneslarning rivojlanishida magnit maydonining roli katta. ularga tegishli magnit maydonining kuchlanganligini o'lchash bunday eksperimentning biroz bo'lsa-da murakkabligi tufayli faqat o'tgan asrning 60- yillaridagina yo'lga qo'yildi. protuberaneslar, atrof xromosferaga nisbatan ancha zich plazma bulut (temperaturasi 5000-10000 °c, zichligi - 1 kub santimetrda 1011-1012 zarraga to'g'ri keladi) dan iborat bo'lib, qariyb yuz marta issiqroq quyosh toji bilan …

5 / 10

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "quyosh fotosferasi"

slayd 1 2- §. quyosh fotosferasi: donadorlik va mash'allar. quyosh dog'lari - magnit orollari. protuberaneslar — alanga «til»lari. asosan ko'zning ko'rish chegarasida yotuvchi to'lqin uzun-ligidagi nurlarni chiqaruvchi quyosh atmosferasining ostki qatlami fotosfera deb ataladi (64- rasm). fotosfera teleskoplar yordamida kuzatilganda u oddiy ko'z bilan kuzatiladigan bir tekis ravshanlikka ega gardishdan katta farq qiladi. yirik teleskoplar yordamida olingan quyosh tasvirida ko'zga yaqqol tashlanadigan narsa uning sirtidagi asalari uyasini eslatuvchi donadorlikdir. bunday donadorlik struk-turasi fanda granulyatsiya deb ataladi («granula» — mayda dona demakdir). keyingi yillarda donadorlikning aniq rasmlari maxsus ballonlar yordamida stratosferaga uchirilgan quyosh teleskoplari yordamida olin...

This file contains 10 pages in PPT format (6.0 MB). To download "quyosh fotosferasi", click the Telegram button on the left.

Tags: quyosh fotosferasi PPT 10 pages Free download Telegram