oy

PPT 12 pages 821.5 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 821.5 KB

File type PPT

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

slayd 1 4- §. oy yerga eng yaqin osmon jismi oy bo'lib, u planetamizning tabiiy yo'ldoshidir (79- rasm). oyning yer atrofldagi orbitasi barcha planetalarning quyosh atrofida aylanish orbitasi kabi ellips. shu tufayli oyning yerdan uzoqligi biroz o'zgarib turadi. u yerga eng yaqin kelganda 363400 kilometr, eng uzoqlashganda (apogeyda) esa 405400 kilometr masofada bo'ladi. oyning diametri 3476 kilometr bo'lib, uning hajmi yer hajmining yuzdan ikki qismini tashkil qiladi. oy massasi yer massasidan 81 marta kamdir, oy sirtida tortish kuchi yerdagidan 6 marta kam. uning sirtida erkin tushish tezlanishi 1,63 m/s2. oyning o'rtacha zichligi 3,3 g/sm3, ya'ni yernikidan 1,5 marta kam. kunduzi tush paytida oyning ekvatori atrofida temperatura +120 °c, yarim kechada esa -150 °c ni tashkil qiladi. oyga tushgan kosmonavt, birinchi navbatda, o'zini juda yengil his etadi. bu oy tortish kuchining kamligidandir. kosmonavt o'z skafandri bilan yerda 90 kilogramm bo'lsa, oyda atigi 15 kilo-oramm bo'lib qoladi. shuningdek, oyda kuzatuvchi yerda ko'nik-kan …

2 / 12

atmosferaning yo'qligi-dandir, quyosh chiqqandan so'ng to tush bo'lguncha 7 kun 9 soat vaqt ketadi. garchi bu vaqtda temperatura ancha ko'tarilib qolgan bo'lsa-da, oyda «salqin» joyni topish qiyin emas. buning uchun kraterlar atrofini o'rovchi tog'lar, tepaliklar soyasi jonga oro kiradi. bu soyalarda yetarlicha salqin bo'lishining sababi — issiqni tashuvchi havo molekulalarining yo'qligidir. shu tufayli quyosh nurlari bevosita tushmayotgan joylarda tunning sovug'i uzoq vaqt saqlanib qoladi. oyga birgalashib sayohatga chiqqan kishi sherigini chaqirib ovora bo'lmasligi kerak. chunki u hech qanday ovozni eshitmaydi. tovush to'lqinlarini tashuvchi muhit ham havo molekulalari bo'lib, oyda u molekulalar yo'q. buning uchun maxsus radioperedat-chiklardan foydalanishga to'g'ri keladi. oy osmonining chiroyli hodisalaridan yana biri — planetamiz yerning ko'rinishidir (76- rasmga qarang). oy osmonida yer chiroyli, ko'kimtir shar shaklida, oyning osmondagi ko'rinishidan to'rt martacha katta ko'rinadi. biroq yerning yarmidan ko'pi oq bulutlar hosil qilgan dog'lardan iborat bo'ladi. yer qit'alari biroz yorishib, okeanlardan rangi bilan farq qilib turadi. qalin yer atmosferasi …

3 / 12

oliy qutbi kichik ayiq yulduz turkumi-ning eng yorug' yulduziga (alfasiga) to'g'ri kelsa, oy uchun qutb — ajdarho yulduz turkumining omega yulduziga to'g'ri keladi va shu boisdan oydagi kuzatuvchi uchun barcha yulduzlar shu yulduz atrofida aylanma harakatlanayotgandek tuyuladi (oy o'z o'qi atrofida aylanganligi tufayli). oyda adashgan kishining ham ahvoli ancha mushkul bo'ladi. oyning magnit maydoni yo'qligi tufayli u yerda kompasdan foydalanishning iloji yo'q. oyda faqat osmondagi yulduzlar vositasidagina ufqning turli yo'nalishlarini aniqlash mumkin bo'ladi. tunda iz qoldirib uchadigan yuzlab «uchar yulduzlar* ham u yerda ko'rinmaydi. yerda «uchar yulduz»larning kuzatilishi, osmon-ning bu «daydi» zarrachalarining yerga tushishida atmosferada cho'g'lanib iz qoldirishidandir. oyda atmosfera yo'qligi esa, har qanday kattalikdagi toshni ham oy sirtiga bemalol qizimay tushi-shini ta'minlaydi. oy relyefming asosiy qismini kraterlar tashkil etadi. biroq shu bilan birga u yerda yernikiga o'xshash obyektlar ham ko'plab topiladi. oyda ham pasttekisliklar, tepaliklar, tog'lar bor (80- rasm). bu obyektlarni birinchi marta italyan olimi g.galiley 1610-yilda o'zi yasagan …

4 / 12

g relyefl birinchi marta 1959-yili uchirgan «luna-3» avtomatik stansiyasi olgan rasmlardan ma'lum bo'ldi va oyning to'la globusini yasash-ga imkon berdi. oy orqa tomonining relyefl bizga ko'rinadigan old tomoni relyefidan biroz farq qilib, pasttekisliklar kamroq kuzatiladi. keyingi 15 yil davomida oyni kosmik apparatlar yordamida o'rganish oy «jamoli»ni yaqindan ko'rishga imkon berdi. kosmik apparatlardan «luna-l6», «luna-20» va «luna-24» oy tuprog'i-dan namunalar keltirdi. «luna-17» va «luna-21» oyga eksperimental laboratoriyalar («lunoxod-l» va «lunoxod-2»)ni eltdi. bu laboratoriyalar oyda bir necha o'n kilometrlik masofani o'tib, uning relyefl, tuprog'ining tarkibi, seysmik va vulqon hodisalarni, kosmik nurlarni hamda shu kabi ko'plab hodisalarni uzoq vaqt davomida o'rganib, qo'sh-nimizning millionlab yillar davomida saqlagan sirlarini «fosh» qildi. oydan keltirilgan tuproq namunalarining tahlili oy tuprog'i asosan to'rt xil jinslardan, ya'ni mayda donador g'ovak jinslardan, yirik donador jinslardan, brekchiya deyiluvchi minerallar siniqlaridan va regolit (mayda zarrachalar va chang)dan tashkil topganini ko'r-satdi. bulardan birinchi uch xili kimyoviy tarkibi jihatidan bir xil bo'lib, regolit esa …

5 / 12

lar okeanidan olingan namuna («apollon-12») esa biroz boshqacha bo'lib, unda titan 2—3 marta kam, magniy, kobalt, vanadiy va skandiy esa aksincha ko'p bo'lib chiqdi. agar yer va oy jinslarining kimyoviy tarkibi to'g'risida gapirilsa, bu jinslardan anchagina farq topiladi. ayniqsa, oy changi deb nomlan-gan oy sirti qatlami tabiati jihatidan diqqatga sazovordir. uning tarkibi kristall siniqlaridan, temir-nikel aralashmali donachalardan, bir jinsli tiniq shisha parchalarini eslatuvchi jinslardan tashkil topgan bo'lib, yuqori vakuum sharoitida joylashganidan juda yopishqoq-ligi bilan ajralib turadi. oyni o'rganishning qanday foydasi bor, degan savol tug'iladi. oyni o'rganishning tabiiyot fanlari uchun muhimligi — oyning atmosferadan xoliligidadir. oyga o'rnatilgan kichik teleskop yerdan katta teleskoplar yordamida olingan osmon jismlarining rasmlaridan bir necha marta sifatli fotomateriallarni olishga imkon beradi. oyda qurilgan o'rtacha kattalikdagi observatoriya esa yerdagi o'nlab observatoriyalar xizmatini a'lo darajada o'tay olishi mumkin. shu-ningdek, yer atmosferasi elektromagnit nurlarning juda kam qismi-nigina o'tkazib, qolgan katta qismi uchun tiniq emas. oyda esa barcha to'lqin uzunliklarida koinotni …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oy"

slayd 1 4- §. oy yerga eng yaqin osmon jismi oy bo'lib, u planetamizning tabiiy yo'ldoshidir (79- rasm). oyning yer atrofldagi orbitasi barcha planetalarning quyosh atrofida aylanish orbitasi kabi ellips. shu tufayli oyning yerdan uzoqligi biroz o'zgarib turadi. u yerga eng yaqin kelganda 363400 kilometr, eng uzoqlashganda (apogeyda) esa 405400 kilometr masofada bo'ladi. oyning diametri 3476 kilometr bo'lib, uning hajmi yer hajmining yuzdan ikki qismini tashkil qiladi. oy massasi yer massasidan 81 marta kamdir, oy sirtida tortish kuchi yerdagidan 6 marta kam. uning sirtida erkin tushish tezlanishi 1,63 m/s2. oyning o'rtacha zichligi 3,3 g/sm3, ya'ni yernikidan 1,5 marta kam. kunduzi tush paytida oyning ekvatori atrofida temperatura +120 °c, yarim kechada esa -150 °c ni tashkil qiladi. oyga...

This file contains 12 pages in PPT format (821.5 KB). To download "oy", click the Telegram button on the left.

Tags: oy PPT 12 pages Free download Telegram