sitoplazma va hujayraning vakuolyar tizimi

PPTX 14 pages 15.0 MB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 15.0 MB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

sitologiya sitoplazma va hujayraning vakuolyar tizimi sitoplazma xaqida tushincha endoplazmatik tor golji aparati va uning hujayraviy tuzilishi reja: lizosomalar va hujayradagi orni sitoplazma sitoplazmaning membranali tuzilmalari aloxida yoki bir-biri bilan boglangan bo'laklardan iborat bo'lib ichidagi borligi asosiy gialoplazmadan tarkibi jihatidan tubdan farq qilib membrana bilan chegaralangan bo'ladi. hujayraning membranali tizimi yopiq hajmli zonalardan (kompartment-kupe) iborat bo'lib ikki guruhni tashkil etadi: 1.vakuolyar tizim organoidlari endoplazmatik tor, golji apparati, lizosoma, peroksisoma, o'simlik vakuolalaribular bir membranali organoidlar. 2.ikki membranali organoidlar: bular yopiq va bir-biri bilan qo'shilmaydigan tashqi va ichki membranalarga ega plastidalar, mitoxondriya va yadro. vakuolyar tizimga kiruvchi organoidlar turli vazifani bajarishiga qaramay ularning faoliyati bir-birini to'ldirib bir butun tizim hosil qilishga qaratilgan. endoplazmatik toʻr bu organoidni kashf etilishi elektron mikroskopiya davrining rivojlanishiga to'gri keldi. 1945 yilda k.porter (aqsh) o'z shogirdlari bilan fibroblast hujayralarini maxsus bo'yoqlar bilan bo'yab elektron mikroskop ostida qaraganda sitoplazmaning ektoplazma qismi och bo'yalib endoplazma qismi to'q bo'yalganligiga e'tibor beradi. …

2 / 14

alar va naychalar hosil qiladigan membranalar to'plamidan iborat va bir-biri bilan qo'shilishi mumkin. yuzasida ribosomalari yoq . kanalchalar kengligi 50-100 nm, odatda zonalar hosil qilib joylashadi. masalan, ichak epiteliysi hujayralarida hujayraning apikal (yuqorigi) qismida, so'rish yuzasiga yaqin, jigar hujayralarida glikogen to'planadigan joyda bo'ladi. donador endoplazmatik tor ingichka kanallar, sisternalar, xaltachalardan iborat bo'lib uzulmas (yopiq) membrana bilan chegaralangan. sisternalar kengligi 20nmni tashkil etadi. membranalar yuzasi mayda 20nm tuzilmalar bilan qoplangan bo'lib, bu tuzilmalarni birinchi marta j. palade (palade granulalari) ta'riflagan va ular ribonukleoproteidlardan tuzilganligini aytadi. endoplazmatik torning tuzilmasi va vazifalarini o'rgangani uchun u 1974 yilda nobel mukofotiga sazovor bo'ladi. hozirda bu tuzilmalar endoplazmatik tor membranalari bilan boglangan ribosomalar ekanligi ma'lum. bu yerda ribosomalar polisomalar ko'rinishida joylashadi(8 rasm). hujayralarda endoplazmatik torning ikki xil ko'rinishi - siyrak joylashgan membranalar yoki bir tutam membranalar yigindisi ergastoplazma uchraydi. birinchi ko'rinishi metabolik jarayonlari sust boradigan hujayralar uchun xos bo'lsa, ergastoplazma faol sintezlovchi hujayralar uchun xosdir. masalan: …

3 / 14

omalarga boy bo'lib ularda faol oqsil sintezi boradi. ribosomalarning joylashish tartibi hamma hujayralarda turlicha. masalan: embrional, regeniratsiyalanuvchi, shish ya'ni bo'linuvchi hujayralarda ribosomalar endoplazmatik tor bilan kam miqdorda boglanadi. ularning asosiy soni gialoplazmada polisomalar ko'rinishida joylashadi. bo'linish qobiliyatini yoqotgan, yuksak darajada takomillashgan, faol oqsil sintezlaydigan hujayralar (oshqozonosti bezi) gialoplazmasida erkin ribosomalar kam uchraydi , ularning asosiy qismi endoplazmatik tor membranalariga birikkan bo'ladi. golji apparati yuqorida aytib o'tilganidek hujayrada hosil bo'lgan ko'pgina moddalarning tashqariga chiqarilishida hujayraning yana bir tuzilmasi golji apparati bajaradi. 1898 yilda italiyalik olim kamilio golji (1844-1926) mushukni nerv hujayralarida to'rsimon tuzilmalarni ko'rib ularga ichki to'rsimon apparat deb nom beradi. keyinchalik sitologik usullarning rivojlanishi bilan bu tuzilma barcha hayvon hujayralarida topilgan va olimning nomi bilan atala boshlangan. o'simlik hujayralarida golji apparati 1957 yilda byuva va porterlar tomonidan topilgan. o'simlik hujayrasida alohida joylashgan diktiosomalardan iborat. golji apparatining ikki xil strukturaviy holati mavjud: to'rsimon va o'simlik hujayralari uchun xos bo'lgan alohida tuzilmalardan …

4 / 14

an(9rasm). golji apparatida ikki zona ajratiladi: proksimal va distal. proksimal qism turli sekret jarayonlari borayotgan hujayralarda sitoplazma va yadroga, distal qism hujayra tashqarisiga qaragan bo'ladi. proksimal qimsda mayda pufakchalar va kalta sisternalar joylashib bu joy endoplazmatik tordan golji apparatiga o'tish joyi hisoblanadi. tuzilishi: golji apparati vazifalari. golji apparatining membranali pufakchalari endoplazmatik torda sintezlangan mahsulotni to'plash, kimyoviy o'zgarishi va yetilishida ishtirok etadi. golji apparati tsisternalarida polisaxaridlar va mukoproteidlar sintezi kechadi va eng muhimi golji apparati ishtirokida sekret mahsulotlari hujayradan tashqariga chiqariladi. endoplazmatik tordagi ribosomalarda sintezlangan eksport oqsili endoplazmatik tor sisternalarida to'planadi va golji apparati membranalari zonasiga tashiladi. bu yerda endoplazmatik tordan oqsilga to'lgan mayda vakuolalar ajralib, golji apparatining proksimal qismidagi vakuolalar zonasiga kiradi. bu yerda vakuolalar bir-biri bilan va sisternalar bilan qo'shiladi va shu tarzda to'planadi. shundan so'ng to'plangan oqsil sekretor granulalarga aylanishi yoki suyuq holda qolishi mumkin. keyin golji apparati sisternalaridan oqsilli vakuolalar ajralib bir-biri bilan qo'shilib yiriklashadi. bu vakuolalar …

5 / 14

lizosomalar membranali hujayra ichi tuzilmalari sifatida 1955 yilda belgiyalik bioximik de dyuv tomonidan topilgan bo'lib, ularni o'rgangani uchun olim nobel mukofotiga sazovor bo'lgan. kallamush jigaridan olingan fraksiyalarni o'rganish mobaynida olim ularning ba'zilari turli moddalarni parchalash xususiyatiga ega bo'lgan gidrolitik fermentlarga ega ekanligini payqaydi. bu fermentlar maxsus sitoplazmatik tanachalar lizosomalar ekanligi va ularning fermentlari faqatgina lizosoma membranasi shikastlanganda, shok holatlari yuzaga kelganda, yoki lizosomalarning o'zi boshqa bir vakuola bilan qo'shilganda faolashadi.lizosomalarning membranasi polisaxaridlardan tuzilgan. lizosomalarda 40 ga yaqin gidrolitik fermentlar bo'lib, turli moddalarni parchalash xususiyatiga ega.yangi hosil bo'lgan lizosomalar birlamchi lizosomalar deyiladi, ularning fermentlari passiv bo'ladi. morfologik tiplari: morfologik jihatdan lizosomalarning 4 tipi farqlanadi: birlamchi lizosomalar, ikkilamchi lizosomalar, autofagosomalar, telolizosomalar ( qoldiq tanachalar) birlamchi lizosomalar - mayda 100nm kattalikdagi vakuolalar bo'lib, ichi fosfataza fermentiga to'lgan bo'ladi. bu ferment donador endopalazmatik to'rda sintezlanib, diktiosomalarning proksimal qismiga o'tadi va u yerdagi mayda vakuolalar tarkibiga kiradi va birlamchi lizosomalarlarni hosil qiladi. keyinchalik birlamchi lizosomalarlizosomalar …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sitoplazma va hujayraning vakuolyar tizimi"

sitologiya sitoplazma va hujayraning vakuolyar tizimi sitoplazma xaqida tushincha endoplazmatik tor golji aparati va uning hujayraviy tuzilishi reja: lizosomalar va hujayradagi orni sitoplazma sitoplazmaning membranali tuzilmalari aloxida yoki bir-biri bilan boglangan bo'laklardan iborat bo'lib ichidagi borligi asosiy gialoplazmadan tarkibi jihatidan tubdan farq qilib membrana bilan chegaralangan bo'ladi. hujayraning membranali tizimi yopiq hajmli zonalardan (kompartment-kupe) iborat bo'lib ikki guruhni tashkil etadi: 1.vakuolyar tizim organoidlari endoplazmatik tor, golji apparati, lizosoma, peroksisoma, o'simlik vakuolalaribular bir membranali organoidlar. 2.ikki membranali organoidlar: bular yopiq va bir-biri bilan qo'shilmaydigan tashqi va ichki membranalarga ega plastidalar, mitoxondr...

This file contains 14 pages in PPTX format (15.0 MB). To download "sitoplazma va hujayraning vakuolyar tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: sitoplazma va hujayraning vakuo… PPTX 14 pages Free download Telegram