hujayraning vakuolyar tizimi

DOC 10 pages 1.7 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

hujayraning vakuolyar tizimi hujayraning vakuolyar tizimi hujayraning filogenezi va ontogenezi jarayonlari undagi komponent va strukturalarning o’ziga xos tizimli ravishda taraqqiyotiga olib kelgan. ularning tuzilishi va funksiyalari har xil bo’lishiga qaramasdan, umumiy bir tuzimli xususiyatga ega. jumladan, vakulyar tizimidagi endoplazmatik retikulum, golji apparati, lizosomalar, peroksisoma, sferosomalar va vakuolalar umumiy sintez funksiyasini, biopolimerlarni qayta modifikatsiyalash, ularni tarqatish, hujayradan chiqarish, sitoplazmaning tegishli qismlariga o’tkazib berish eng asosiysi glikoproteid oqsillarini va membranali sistemalarni, plazmatik membranalarni sintez qilish hamda funksiyasini taʼminlash vazifalarini bajaradi. shuni qayd etish kerakki, hujayraning asosiy oqsil massasining sintezi sitozoldagi polisomalarda amalga oshadi. ayniqsa sitozoldagi sintezlanayotgan oqsillar i-rnk ning irsiy axborotiga muvofiq turlicha xildagi oqsillarni sintezlanadi. ularning har birini yo’nalishiga asosan, hujayradagi tegishli komponentlarga yetkazilishi zarur. bu o’z navbatida eng murakkab jarayon hisoblanib, sintezlangan oqsillar tarkibida ishtirok etuvchi aminokislotalarning o’ziga xosligini taʼminlovchi “signalli” xususiyati paydo bo’ladi va shu asosda tanib, ajratib, ularni tarkibiga mos holda to’plab, boshqa oqsil yoki boshqa strukturalar bilan …

2 / 10

li vakuola tarkibi bilan hujayra ichiga tashiladi. vakuolyar sistemadagi komponentlarning barchasi bir qavat membranali bo’lib, ularning shakllanish manbasi ham umumiy, yaʼni donador endoplazmatik retikulum hisoblanadi. vakuolyar sistemaning umumiy funksiyasi quyidagicha: 1. donador endoplazmatik retikulumda vakuolyar membrana tarkibiga zarur bo’lgan oqsillar sintezlanib, birlamchi membrana oqsillari modifikatsiyalanadi. birlamchi membrana oqsillari va membrana lipidlar sintezlanib, glikoproteidlarni hosil qilib, membrana terilib boshlanadi. 2. golji apparatining siszonasida, yangi paydo bo’lgan mahsulotlar alohida –alohida vakuola bo’laklariga o’tadi. 3. golji apparatining sis zonasida glikoproteidalrning ikkilama modifikatsiyasi amalga oshadi, ya’ni polisaxaridlar (o’simliklarda gemisellyuloza) va geksozaminoglyukonlar sintezlanadi. 4.golji apparatining o’rtaliq zonasida glikoproteidlar qo’shimcha modifikatsiyalanadi. 5. goljining trans bo’limida sekretor va lizosoma oqsillar alohida vakuolalarga o’tadi. 6. ekzositoz (sekretsiya). 7. doimiy ekzositoz. 8. gidrolizlangan birlamchi lizosomalarni ajralishi. 9. endositoz. 10. ikkilamchi lizosomalar. 11. gidroliz reseptorlarining retsiklizatsiyasi. 12. plazmatik membrana reseptorlarining retsiklizatsiyasi. 13. silliq endoplazmatik retikulim. lipidlar kondensatsiyasi, ca2+ ionlarining deponlashivu, glikogen va boshqalarning sintezlanishi. 14. golji apparatining zonasiga transportlanishi. 15. …

3 / 10

masi ekanligini aniqladilar. strukturasi va shakli bilan xilma-xil bo’lgan bu sistema devorini elementar membrana tashkil qiladi. membrananing qalinligi 70 a0 atrofida bo’lib, dumaloq kanallarning ichki diametri 300-500 a0 keladi. endoplazmatik to’r kanalining ichi suyuqlik bilan to’la bo’lib, tarkibi protaplazma matriksiga o’xshaydi, shu jihatdan golji sisternalari va xloroplast tilakoidlarining suyuqliklariga ham o’xshaydi. endoplazmatik to’r membranasining yuzasi silliq va g’adir-budur bo’ladi. membrana sathiga ribosomaning diametri 100-150 a0 keladigan granulalari yopishib olganidan, uning yuzasi g’adir-budur ko’rinadi. shunga ko’ra hujayraning bir qismida ular butunlay silliq, ikkinchi tomonida g’adir-budur bo’ladi. ribosoma granulalari yopishgan endoplazmatik to’r sisternalariga granulyar (g’adir-budur), silliq joylariga silliq retikulum deb atalgan. granulyar retikulum yassi, keng sisternalardan iborat bo’ladi. granulyar retikulum sisternalarining soni hujayralar tipiga, rivojlanish fazasiga bog’liq. silliq retikulum odatda ingichka, tarmoqlanib ketgan naychalarni eslatadi, u granulyar retikulum sisternalaridan o’sib chiqadi. -rasm. donador endoplazmatik to‘rning tuzilish donador endoplazmatik to‘r. a-elektron mikroskopik foto; b-donachali et sxemasi; c ribosoma; d-et ning transport funksiyasi. 1-sitozol; …

4 / 10

ali orqali plazmolemma sathi bilan tashqi muhitga aloqador bo’ladi degan fikrda bo’lganlar. shunday qilib, endopldazmatik to’rni plazmatik qobiq, yadro va hujayra organoidlari bilan bog’liq bo’lgan yagona sirkulyar sistema deb ta’riflasa bo’ladi. endoplazmatik to’rning plazmatik qobiq bilan aloqasi borligi ham kuzatilgan. bu kuzatishlar tashqi muhit bilan sitoplazma orasidagi kommunikatsiyalar bor deyishga asos bo’lolmaydi. endoplazmatik to’r bilan golji kompleksi orasida aloqa ham doimiy bo’lmay, balki dinamik aloqadan iboratdir. hozirgi vaqtda donador (granulyar) endoplazmatik to’rning oqsil va ferment sintezidagi roli hamma olimlar tomonidan tan olinadi. granulyar endoplazmatik to’r oqsil ishlab chiqaruvchi (oqsil bezlari) hujayralarda yaxshi rivojlangan. nooqsil sekret mahsulotlari hosil qiluvchi hujayralar (me’daning qoplama hujayralari, buyrak usti bezining xromofil hujayralari va boshqalar) da silliq endoplazmatik to’r yaxshi rivojlanagan. dengiz cho’chqasi me’da osti bezining asinar hujayralari stimulyasiya qilganda (och qolgan hayvonni boqqandan so’ng’ 1-3 soat dan keyin) donador endoplazmatik to’rning o’zgarishi kuzatilgan. bu sistemaning bo’shliqlari kengayadi va sisternalar ichida katta bo’lmagan "intersisternal" donachalar topiladi. …

5 / 10

hosil bo’lishi; 3) granulalarning endoplazmatik to’r orqali golji kompleksiga o’tishi va u yerda granrulalar kondensiyasi hamda zimogen donachalarning shakllanishi. bu batartib sistema xirsh tomonidan "hujayra ichki konveyri" deb nomlangan. agar bu "konveyr" da golji kompleksiga "o’rovchi tsex" o’rni berilsa, endoplazmatik to’r "kimyoviy sexdir". lekin hujayra ichidagi "konveyer" da endoplazmatik to’r va golji kompleksidan tashqari hujayraning boshqa komponentlari va ayniqsa yadro (informatsion rnk ning sitoplazmaga o’tishi, oqsil sintezining nazorat qilinishi) va mitoxondriyaning (oqsil sintezini energiya bilan ta’minlash) roli katta. silliq endoplazmatik to’r esa, ko’pgina olimlarning fikricha, boshqa metabolik jarayonlarda, birinchi talda hujayradagi lipid va glikogenning sintezida, agregasiyasida va transportida ishtirok etadi. endoplazmatik to’rning kelib chiqishi va to’planish yo’llari ham yetarli ma’lum emas edi. ko’pgina sitologlar uni hujayra qobig’idan va mavjud endoplazmatik to’rdan kelib chiqishini aytadilar. hujayra qobig’ining divertikula va pinotsitoz pufakchalari endoplazmatik to’rning membranalari bilan birlashib endoplazmatik to’r sistemasini to’ldiradi. endoplazmatik to’r yadro qobig’i hisobiga tiklanadi, degan fikr ham bor. tadqiqotchilar …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayraning vakuolyar tizimi"

hujayraning vakuolyar tizimi hujayraning vakuolyar tizimi hujayraning filogenezi va ontogenezi jarayonlari undagi komponent va strukturalarning o’ziga xos tizimli ravishda taraqqiyotiga olib kelgan. ularning tuzilishi va funksiyalari har xil bo’lishiga qaramasdan, umumiy bir tuzimli xususiyatga ega. jumladan, vakulyar tizimidagi endoplazmatik retikulum, golji apparati, lizosomalar, peroksisoma, sferosomalar va vakuolalar umumiy sintez funksiyasini, biopolimerlarni qayta modifikatsiyalash, ularni tarqatish, hujayradan chiqarish, sitoplazmaning tegishli qismlariga o’tkazib berish eng asosiysi glikoproteid oqsillarini va membranali sistemalarni, plazmatik membranalarni sintez qilish hamda funksiyasini taʼminlash vazifalarini bajaradi. shuni qayd etish kerakki, hujayraning asosiy oqsil massasi...

This file contains 10 pages in DOC format (1.7 MB). To download "hujayraning vakuolyar tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayraning vakuolyar tizimi DOC 10 pages Free download Telegram