elektrotexnika va elektronika asoslari

PDF 21 pages 607.0 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 607.0 KB

File type PDF

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

elektromexanik o'lchash asboblari. elektromexanik analog asboblar. denmuxammadiyev aktam mavlonovich yarimo‘tkazgich materiallar mavzu №6 elektrotexnika va elektronika asoslari fan: yarimo‘tkazgich materiallar 2 elektron qurilmalarning tez rivojlanishi va qo‘llanilish sohalarining kengayishi yarimo‘tkazgichli qurilmalarga asoslangan element bazasini takomillashtirish bilan bog‘liq. shuning uchun elektron qurilmalarning ishlashini tushunish uchun yarimo‘tkazgichli qurilmalar asosiy turlarining tuzilishi va ishlash printsipini bilish kerak. yarimo‘tkazgich materiallari o‘zining solishtirma qarshiligi bo‘yicha o‘tkazgichlar va dielektriklar o‘rtasida oraliq o‘rinni egallaydi. yarimo‘tkazgichli asboblarni ishlab chiqarish uchun asosiy materiallari sifatida kremniy (si), kremniy karbidi (sic), galliy va indiy kabi birikmalarni ko‘rsatish mumkin. yarimo‘tkazgichlarning elektr o‘tkazuvchanligi ularda aralashmalarning va tashqi energiya ta’sirlari (harorat, radiatsiya, bosim va boshqalar) mavjudligiga bog‘liq. tokning oqishi ikki turdagi zaryad tashuvchilar - elektronlar va teshiklar(kovaklar) tufayli yuzaga keladi. kimyoviy tarkibiga ko‘ra toza va aralashmali yarim o‘tkazgichlar farqlanadi. elektron qurilmalarni ishlab chiqarish uchun kristalli tuzilishga ega qattiq yarimo‘tkazgichlar qo‘llaniladi. yarimo‘tkazgichli qurilmalar - bu yarimo‘tkazgichli materiallarning xususiyatlaridan foydalanishga asoslangan qurilmalardir. yarimo‘tkazgich materiallar 3 yarimo‘tkazgichli …

2 / 21

shilik yorug‘lik (radiatsiya)ga bog‘liq. 5 tenzorezistor(deformatsiya o‘lchagich)da - qarshilik mexanik deformatsiyalarga bog‘liq. ko‘pgina yarimo‘tkazgichli qurilmalarning ishlash printsipi elektron-teshik birikmasi p-n - o‘tish xususiyatlariga asoslanadi. yarimo‘tkazgichli diodlar bu bitta p-n o‘tish va ikkita chiqishga ega bo‘lgan yarimo‘tkazgichli qurilma bo‘lib, uning ishlashi p-n o‘tish xususiyatlariga asoslanadi. p-n o‘tishning asosiy xususiyati bir tomonlama o‘tkazuvchanlikdir - tok faqat bitta yo‘nalishda oqadi. diyodning shartli grafik belgisi (shgb) qurilma orqali tokning yo‘nalishini ko‘rsatadigan o‘q shakliga ega. 6 strukturaviy ravishda, diod korpus ichida o‘rnatilgan p-n-o‘tish joyidan (mikromodulli korpusga ega bo‘lmaganlardan tashqari) va ikkita o‘tkazgichdan iborat: p-sohasidan - anod, n-sohasidan - katod. ya’ni, diod yarimo‘tkazgichli qurilma bo‘lib, tok faqat bitta yo‘nalishda, anoddan katodgacha o‘tishiga imkon beradi. qurilma orqali o‘tadigan tokning qo‘llaniladigan kuchlanishga bog‘liqligi i=f(u) qurilmaning kuchlanish tok xarakteristikasi (vax) deb ataladi. diyodning bir tomonlama o‘tkazuvchanligi uning vax idan ko‘rinadi (1-rasm). 7 1-rasm. diyodning volt-amper tavsifi 8 impulsli diodlar impuls signalini o‘zgartirish uchun mo‘ljallangan va yuqori tezlikli impulsli sxemalarda …

3 / 21

varikaplar teskari yo‘nalishda ulanadi. 9 ledlar(yorug‘lik diodlari) yarimo‘tkazgichli diodlar bo‘lib, ularning ishlash printsipi to‘g‘ri tok o‘tganda p-n o‘tish orqali yorug‘lik chiqarishga(nurlatishga) asoslangan. fotodiodlar - teskari tok p-n o‘tish joyining yoritilishiga bog‘liq. shottki diodlari - metall-yarimo‘tkazgichli birikmaga asoslangan, buning natijasida ular an'anaviy diodlarga qaraganda sezilarli darajada yuqori tezlikka ega. 10 diodlarning shartli-grafik belgilanishi 11 tranzistorlar raqamli elektronika va impulsli sxemalarning tarqalishi bilan tranzistorning asosiy xususiyati boshqaruv signali ta’sirida ochiq va yopiq holatda bo‘lish qobiliyatidir. tranzistor o‘z nomini ikkita inglizcha tran(sfer) (re) sistor - boshqariladigan qarshilik so‘zining qisqartmasidan olgan. bu nom tasodifiy emas, chunki tranzistorga qo‘llaniladigan kirish kuchlanishi ta’sirida uning chiqish qismalari orasidagi qarshilik juda keng diapazonda sozlanishi mumkin. tranzistor - bu elektr signallarini kuchaytirish, ishlab chiqarish va o‘zgartirish, shuningdek, elektr zanjirlarida kommutatsiyalash uchun mo‘ljallangan yarim o‘tkazgichli qurilma hisoblanadi. tranzistorning o‘ziga xos xususiyati kuchlanish va tokni kuchaytirish qobiliyatidir - tranzistorning kirishida ta’sir qiluvchi kuchlanish va toklar uning chiqishida ancha katta kuchlanish va …

4 / 21

13 amalga oshiriladigan funktsiyalarga qarab, tranzistorlar uchta rejimda ishlashi mumkin: 1) faol rejim - analog qurilmalarda elektr signallarini kuchaytirish uchun ishlatiladi. tranzistorning qarshiligi noldan maksimal qiymatgacha o‘zgaradi – ularni: tranzistor "ochiladi" yoki "yopiladi" deyishadi. 2) to‘yinish rejimi - tranzistorning qarshiligi nolga intiladi. bunday holda, tranzistor yopiq o‘rni kontaktiga teng. 3) kesish(chiqib ketish) rejimi - tranzistor yopiq va yuqori qarshilikka ega, ya’ni, u ochiq o‘rni kontaktiga teng. to‘yinganlik va kesish rejimlari raqamli, impulsli va kommutatsiya davrlarida qo‘llaniladi. 14 bipolyar tranzistor - bu elektr signallarining kuchini kuchaytirishni ta’minlaydigan ikkita p-n o‘tish va uchta simli yarimo‘tkazgichli qurilma. bipolyar tranzistorlarda tok ikki turdagi zaryad tashuvchilarning harakati bilan bog‘liq: elektronlar va teshiklar(kovaklar), ularning nomini belgilaydi. sxemalarda tranzistorlarni aylana shaklida ham, ularsiz ham tasvirlashga ruxsat beriladi (2-rasm). o‘q tranzistordagi tokining yo‘nalishini ko‘rsatadi. 2-rasm. n-p-n (a) va p-n-p (b) turidagi tranzistorlarining shartli grafik belgilari 15 3-rasm. umumiy emitterli bipolyar tranzistorni yoqish(ulanish) sxemasi 16 kollektor toki faqat ib …

5 / 21

lanish, ik.max kollektor toki. 17 tiristorlarning shartli - grafik belgilanishi 18 dinistorlar (ikki elektrodli) – an’anaviy to‘g‘irlagich diodlar kabi, ular anod va katodga ega. to‘g‘ri kuchlanishning ma’lum bir qiymatda ua=uulash ortishi bilan dinistor ochiladi. tiristorlar (trinistorlar - uch elektrod) - qo‘shimcha nazorat elektrodiga ega; uulash nazorat elektrodi orqali o‘tadigan nazorat toki bilan o‘zgartiriladi. tiristorni yopiq holatga o‘tkazish uchun teskari kuchlanishni (- anodga, + katodga) qo‘llash yoki to‘g‘ri tokni ushlab turish toki iush.tur. deb ataladigan qiymatdan pastga tushirish kerak. 19 qulflanadigan tiristor - teskari qutbli boshqarish impulsini qo‘llash orqali yopiq holatga o‘tkazilishi mumkin. simistrlar (simmetrik tiristorlar) - har ikki yo‘nalishda ham tok o‘tkazadi. tiristorlar avtomatika qurilmalarida va elektr tokini o‘zgartirgichlarda kontaktsiz kalitlar va boshqariladigan to‘g‘irlagichlar sifatida ishlatiladi. o‘zgaruvchan va impulsli tokli sxemalarda tiristorning ochiq holati vaqtini va shuning uchun yuklama orqali tokning o‘tish vaqtini o‘zgartirish mumkin. bu yuklamada ajralib chiqadigan(iste’mol qilinadigan) quvvatni nazorat qilish imkonini beradi. 20 eʼtiboringiz uchun rahmat! e-mail: …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektrotexnika va elektronika asoslari"

elektromexanik o'lchash asboblari. elektromexanik analog asboblar. denmuxammadiyev aktam mavlonovich yarimo‘tkazgich materiallar mavzu №6 elektrotexnika va elektronika asoslari fan: yarimo‘tkazgich materiallar 2 elektron qurilmalarning tez rivojlanishi va qo‘llanilish sohalarining kengayishi yarimo‘tkazgichli qurilmalarga asoslangan element bazasini takomillashtirish bilan bog‘liq. shuning uchun elektron qurilmalarning ishlashini tushunish uchun yarimo‘tkazgichli qurilmalar asosiy turlarining tuzilishi va ishlash printsipini bilish kerak. yarimo‘tkazgich materiallari o‘zining solishtirma qarshiligi bo‘yicha o‘tkazgichlar va dielektriklar o‘rtasida oraliq o‘rinni egallaydi. yarimo‘tkazgichli asboblarni ishlab chiqarish uchun asosiy materiallari sifatida kremniy (si), kremniy karbidi (sic), ...

This file contains 21 pages in PDF format (607.0 KB). To download "elektrotexnika va elektronika asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: elektrotexnika va elektronika a… PDF 21 pages Free download Telegram