sharq falsafasining mohiyati

DOC 6 pages 126.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 126.0 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

2-mavzu 2-mavzu: sharq falsafasining mohiyati tarixda, men o’zimni qiziqtirgan barcha savollarga to’liq javob topdim, degan dono mutafakkir bo’lgan emas. donolarning donoligi — bilganidan ko’ra, bilmagani ko’pligini anglashidir. tarixda falsafa rivojiga hissa qo’shgan buyuk allomalar ham umrining oxirida, men hech narsa bilmay dunyodan o’tib ketmoqdaman, deb armon bilan hayotdan ko’z yumganlar. qadimgi sharqda falsafaning rivojlanishi, o‘ziga xosligi va betakrorligidan qat’iy nazar, ayrim umumiy qonuniyatlarga ega. birinchidan, falsafiy tafakkur sharqda ijtimoiy ongning dastlabki shakli sifatidagi mifologiya negizida vujudga kelgan. mifologiya inson o‘zini atrof muhitdan ajratishga va hodisalarni tabiiy sabablarga muvofiq tushuntirishga qodir emasligi bilan tavsiflanadi. inson dunyoni va undagi barcha hodisalarni xudolar va qahramonlar harakati bilan tushuntiradi. ikkinchidan, sharq falsafasi sinfiy jamiyat va davlat paydo bo‘lishi bilan ijtimoiy ong shakli sifatida vujudga kelgan. masalan, qadimgi hindistonda falsafaning vujudga kelishi taxminan uning hududida quldorlik davlatlari shakllana boshlagan miloddan avvalgi i ming yillikda yuz bergan. xitoyda falsafa bu yerda jamiyatning sinfiy tabaqalanish jarayoni boshlangan, …

2 / 6

iy: “odamlar seni bilmasliklaridan g‘am chekma, o‘zing odamlarni bilmasligingdan g‘am chek”; lao-szi: “yuksak fazilatli inson odamlar bilan munosabatlarda xushmuomala bo‘lishi, mamlakatni boshqarishda izchil bo‘lishi lozim; ishda imkoniyatlardan kelib chiqishi, harakatda vaqtni hisobga olishi lozim”. beshinchidan, falsafiy bilimning dunyoqarash bilan bog‘liqligi sharq falsafasi rivojlanishining qonuniyatidir. biz istaymizmi, yo‘qmi, lekin falsafiy g‘oyalar, qarashlar, nazariyalar va tizimlar yo idealistik, yo materialistik, ba’zan eklektik (bu ikki dunyoqarashning birikmasi) bo‘ladi. sharqda faylasuflar narsalar va hodisalarni o‘rganish, tahlil qilish, tushuntirishning o‘z metodlarini yaratganlar. yangi davr tadqiqotchilari, gegeldan boshlab, ikki asosiy falsafiy metod – dialektik va metafizik metodlarni ilgari surganlar. qadimgi dunyo falsafasi rivojlangan sharoitda bu metodlar faylasuflar tomonidan ongli ravishda idrok etilmagan. ular stixiyali, aniqroq aytganda, falsafiy ta’limotlar, tizimlar va qarashlarga ichdan xos bo‘lgan metodlar sifatida amal qilgan. qadimgi misr va bobil falsafasi. ko’xna sharq sivilizatsiyasining beshiklaridan biri bo’lgan misr, qadimgi zamonda ilk o’troq hayot va o’ziga xos dehqonchilik an’analari boshlangan nil daryosi boylaridagi madaniyat dunyo …

3 / 6

rda, bir tomondan, ilohiy kuchlarga ishonch, ularning tabiat va jamiyatga ko’rsatadigan ta’sirini mutloqlashtirish xususiyati ustuvor bolgan bo’lsa, ikkinchi tomondan, afsona va rivoyatlar tarzida bo’lsa-da, dunyoviy bilimlar, ilmiy qarashlar ham asta-sekin shakllana boshlagan. umuman, bunday xususiyatni, qadim zamondagi barcha sivilizatsiyalarga xos deyish mumkin. qadimgi hindiston falsafasi. qadimgi hindiston ham insoniyat madaniyatining beshiklaridan biridir. unga xos dastlabki talimotlar yozma manba — «veda»larda o’z aksini topgan. «veda»lar eramizdan bir yarim ming yil oldin yozilgan bo’lib, mutaassib dindor hindu uchun oliy muqaddas ilm va bashorat kitobidir. hindular «veda»ni oliy tangri braxma tomonidan aytilgan so’zlar deb biladi. «veda»da hindularning qadimgi tarixi, iqtisodiyoti, dini, falsafasi, axloq va nafosatiga oid fikrlari aks etgan. «veda»lar bizgacha to’rtta to’plam (samxitlar) shaklida yetib kelgan. bular «rigveda», «samaveda», «yajurveda», «adharvaveda»dir. qadimgi hind falsafly maktablar ikki guruhga bo’linadi. hindistonlik faylasuflar bu guruhlarni astika va nastika deb ataydi. vedanta, sankxya, yoga, vaysheshika, p’uaua va mimansa — astika guruhiga kiruvchi falsafiy maktablardir. ushbu maktablarning …

4 / 6

oy donishmandi konfutsiy (551—479) ijodida yaqqol aks etgan. uning «hikmatlari», ya’ni aforizmlari juda mashhur. konfutsiy talimotida umuminsoniy qadriyatlarning xitoy xalqi turmush tarzida o’ziga xos tarzda namoyon bolishi, bu xalqqa xos ma’naviy mezonlar aks etgan. bu ta’limot bir necha asrlar davomida ushbu hududda milliy g’oyalar majmuyi, millatning mafkurasi sifatida odamlarning ma’naviy ongi va qiyofasi shakllanishiga ta’sir ko’rsatgan. u hozirgi xitoyda ham o’zining muayyan ahamiyatini saqlab qolgan. konfutsiy fikricha, olamni osmon boshqaradi. osmon irodasi — taqdirdir. biz yashab turgan olam, undagi tartib osmon hukmdori tomonidan yuborilgan. jamiyat hayotidagi tartibga qattiq amal qilish talab etiladi. tartib, konfutsiy nuqtayi nazariga ko’ra, ilohiy mazmunga ega va uning mohiyatini «li» tushunchasi belgilaydi. u, ya’ni tartib dunyoning mohiyatini aks ettiradi. bu ta’limot vatanimiz hududida, xususan, xorazm zaminida paydo bo’lgan. zardushtiylikning bosh kitobi «avesto»dir. unda qadimgi xalqlarning dunyo to’g’risidagi tasavvurlari, o’ziga xos qadriyat va urf-odatlari aks etgan. unda olamning azaliy qarama-qarshi kuchlari — yaxshilik va yomonlik, yoruglik va …

5 / 6

n har qanday xalq taraqqiyoti uchun eng muhim xulosa bo’lib xizmat qiladi. moniy imtto «moniylik yozuvi» nomli alifbo ham tuzgan. uning ta’limoticha, hayotda dastavval nur dunyosi — yaxshilik va zulmat dunyosi— yovuzlik bo’lgan. ular o’rtasida abadiy kurash boradi, inson ikki unsur (ruh — nur farzandi, jism — zulmat mahsuli)dan iborat. moniylik xalq ommasi manfaatlarini himoya qiluvchi tamimot bo’lgani sababli hukmron mafkura qarshiligiga duch kelgan. moniylik ta’limoti asosida mazdak ta’limoti yuzaga kelgan. u eramizning v—vi asrlarida keng tarqalgan edi. uning asoschisi mazdak (470—529-yiliar) bo’lgan. mazdak va uning maslakdoshlari o’z qarashlarida xalq ommasiga suyangan. xalqning ozodlik, erkinlik, hurlik yo’lida olib borgan harakatlariga rahnamolik qilgani uchun tez fursatda ularning maslakdoshlari, izdoshlari ko’payib ketgan. mazdakiylik ijtimoiy tengsizlikni bartaraf etish yo’lida kurashga da’vat etuvchi mafkura sifatida xizmat qilgan. unda asosiy yovuzlik-boylikka hirs qoyish va o’ta kambag’allik qoralanadi. bu insonparvar harakatdan cho’chigan shox mazdakni turli hiylalar bilan o’limga mahkum etadi. mazdakiylar harakati, eramizning vi asrida bostirilganiga …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq falsafasining mohiyati"

2-mavzu 2-mavzu: sharq falsafasining mohiyati tarixda, men o’zimni qiziqtirgan barcha savollarga to’liq javob topdim, degan dono mutafakkir bo’lgan emas. donolarning donoligi — bilganidan ko’ra, bilmagani ko’pligini anglashidir. tarixda falsafa rivojiga hissa qo’shgan buyuk allomalar ham umrining oxirida, men hech narsa bilmay dunyodan o’tib ketmoqdaman, deb armon bilan hayotdan ko’z yumganlar. qadimgi sharqda falsafaning rivojlanishi, o‘ziga xosligi va betakrorligidan qat’iy nazar, ayrim umumiy qonuniyatlarga ega. birinchidan, falsafiy tafakkur sharqda ijtimoiy ongning dastlabki shakli sifatidagi mifologiya negizida vujudga kelgan. mifologiya inson o‘zini atrof muhitdan ajratishga va hodisalarni tabiiy sabablarga muvofiq tushuntirishga qodir emasligi bilan tavsiflanadi. inson dunyoni va u...

This file contains 6 pages in DOC format (126.0 KB). To download "sharq falsafasining mohiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq falsafasining mohiyati DOC 6 pages Free download Telegram