jadidchilik harakati

DOCX 9 pages 29.6 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.6 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

xix asrning ii-yarmi va xx asr boshlarida tarbiya va pedagogik fikrlar. 1. turkiston o’lkasida islom diniy-tarbiyaviy muassasalarning an’anaviy tizimi. 2. turkistonda chorizm maktab siyosatining boshlanishi. 3. turkistonda jadidchilik harakati, yangi usul maktablarining paydo bulishi. 4. ismoil g’aspirali faoliyati. markaziy osiyoda xix asrning ikkinchi yarmi va xx asr boshlarida ta’lim-tarbiya va pedagogik fikr. markaziy osiyo zaminida temuriylar hukmronligi inqirozga yuz tutgandan keyin, bu o’lkani qo’lga kiritish uchun jahonning ko’pgina mamlakatlari harakat qildilar. ana shulardan biri chor rossiyasi edi. markaziy osiyoni rossiyaga qaram qilish g’oyasi petr 1 dan boshlanib, uning vafotidan so’ng yekaterina hukumati tomonidan davom ettirildi. nikolay ii taxtga o’tirgach, tezlik bilan markaziy osiyoni o’ziga bo’ysundirishga intildi. rossiyaning bosqinchilik yurishi xix asrning ikkinchi yarmiga to’g’ri keladi. chunki bu davrda sobiq imperiya o’rnida 3 ta xonlik – buxoro amirligi, xiva hamda qo’qon xonliklari bo’lib, bular o’rtasida nizo kuchaygan edi. bundan foydalangan chor hukumati o’zining yovuz niyatlarini amalga oshirishga kirishib dastlab qozog’istonni o’zlariga …

2 / 9

lliy madaniyatiga va uning rivojiga tish-tirnog’i bilan qarshilik qildi milliy zulmni kuchaytirdi. bu zulm birinchi navbatda madaniyat, fan, san’at, ijtimoiy va pedagogik fikr, turmush tarziga ham o’z ta’sirini ko’rsatdi. xalq o’zining milliy merosi, qadriyati va g’ururidan mahrum bo’la boshladi. turkiston general gubernatori fon kaufman imperatorga yo’llagan bir maktubida markaziy osiyo xalqlarining madaniy-ijtimoiy taraqqiyoti uch yuz yil orqaga surib yuborilganini maqtanib yozgan edi. inqilobdan oldin masjid va madrasalardagi kitoblar, noyob qo’llanmalar yondirib tashlandi, bir qismi peterburgga olib ketildi. bunday hatti-harakatlardan g’azablangan abdurauf fitrat xalqqa qarata: «ey ulug’ turon, arslonlar o’lkasi! senga ne bo’ldi? holing qalaydur! ey temurlarning, o’g’uzlarning oilalarining shonli bolalari! qulliq chuqurlariga nedan tushding!» qabilidagi jangovar shiorlari bilan xitob qilgandi. o’lkada yuz bergan bu voqiliklar ilg’or ziyolilarning faoliyatida ham o’z ifodasini topdi. ular o’lkada chor ma’murlari qo’llagan jabr-zulmlariga qaramay ilm-fan va madaniyatning umumiy rivojiga o’z hissalarini qo’shdilar. ular o’zlaridan oldin o’tgan ulug’ mutafakkirlarning insonparvarlik, pedagogik fikr, g’oyalarini davom ettirdilar. buni …

3 / 9

zarur bo’lgan asosiy vazifalarni bildirish bilan cheklanardi. shahar maktablarida diniy ta’limdan tashqari, umumiy ta’lim elementlari – yozish va hisoblash yo’llari o’rgatilardi. shahar maktablarida o’quvchilar soni 20-30 taga qishloq joylarida esa 10-15 taga yetar edi. o’qishga 6 yoshdan qabul qilinib, o’zlashtirishga qarab 17-18 yoshlarigacha davom etardi. maktabda avval «haftiyak», keyin «qur’on» yod olinar, so’ng «chor kitob»ga o’tilardi. «chor kitob» 4 bo’limdan iborat bo’lib, 1-bo’lim – haq-xudoning nomlari tushuntirilardi, din qoidalari, tahorat, namoz bayon etiladi, ikkinchisida bidon-e’tiqodni anglash, uchinchi bo’limda kalomi nabi-rivoyatlar bahs etilgan. shuningdek, xalq orasida mashhur shoirlarning she’r va g’azallari o’qitilar edi. odatda, bunday maktablarning o’quvchilari badavlat oilalarning bolalari bo’lar edi. ular o’qishni tamomlab, olgan bilimlarini savdo-sotiq ishlarida, hunarmandchilik ustaxonalarida qo’llar edilar, ba’zilari qo’shimcha ta’lim olib, xattotlik kasbi bilan shug’ullanar, ba’zilari madrasaga kirib o’qishni davom ettirardilar. oliy diniy maktab bo’lgan madrasada o’rta asrga oid diniy falsafa va musulmon huquqlari, arab tilining grammatikasi va mantiq ilmlaridan dars o’tilardi. uning o’quv rejalari …

4 / 9

uquqiga ega bo’lar edi. maktab va madrasalarda asosan o’g’il bolalar o’qitilar edi. shaharlardagi diniy maktablarda ba’zi domlalarning xotinlari – otinoyilar qizlarni ham o’qitish bilan shug’ullanar edilar. maktab va madrasalarda dars o’zbek, arab va fors-tojik tillarida olib borilardi. musulmon maktablarida ta’lim tizimi 5 toifaga bo’lingan edi. quyi maktab – bu maktablarda o’g’il bolalarga savod o’rgatishgan (4 yil). xalilxona maktabi – (namoz) yod oldirib o’rgatilgan. qorixona - qur’on yod olingan. madrasa. maktab internat – o’rta madrasa. bu maktabda ham diniy, ham dunyoviy fanlar o’qitilib, o’rta ma’lumot berilgan. markaziy osiyo rossiya tomonidan bosib olingandan keyin maktab va madrasalarda ba’zi o’zgarishlar yuz berdi. musulmon maktablari uchun bosmaxonaga chop qilingan darsliklar paydo bo’ldi. qozondan bosmaxonada nashr qilingan qur’on va haftiyaklar, hindiston va erondan shoirlarning litografiyada chop qilingan to’plamlari keltirildi, toshkentning o’zida ham maktablar uchun darsliklarni litografiya usulida nashr qilish yo’lga qo’yildi. mustamlaka ma’muriyati mashg’ulotlar o’rta asr tartibida olib borilayotgan musulmon maktablarining ishiga aralashmas edilar. ammo …

5 / 9

turkiston o’lkasidagi yirik markaziy shaharlarda oliy ta’lim maskani hisoblangan quyidagi madrasalar: buxoroda – 80, qo’qonda – 40, samarqandda – 22, marg’ilonda – 28, toshkentda -17, %evareonligidar, xeva xonligida – 130 mavjud bo’lib, ularda 400 dan 5000 tagacha talaba tahsil olar edi. 1906 yilga kelib, birgina samarqand viloyatining o’zida 1510 ta musulmon maktabi bor edi, ularda 1482 o’qituvchi 12740 talabaga saboq bergan. umuman olganda turkiston o’lkasida 1905-1906 yillarda 5290 ta maktab bo’lib, ularda 70955 talaba ta’lim olgan. bu davrga kelib mahalliy fuqaro bolalaridan ilmli kishilar tayyorlash maqsadida xeva xoni sayid muhammad rahimxon bahodirxoni soniy – feruz (1844-1910 y.) katta ishlarni amalga oshirdi. bevosita uning tashabbusi bilan 1884 yili o’z saroyida maktab ochilib, bu maktabda rus o’qituvchisi va mirzo. rahmonquli qori kabi mahoratli ta’lim-tarbiya ustalari yoshlarga bilim berish ishi bilan shug’ullandilar. feruz farmoniga muvofiq 1904 yilning 10 noyabrida urganchda birinchi yangi usul maktabi ochildi. unda husayn qo’shayev degan turkiyadan kelgan o’qituvchi yoshlarga …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadidchilik harakati"

xix asrning ii-yarmi va xx asr boshlarida tarbiya va pedagogik fikrlar. 1. turkiston o’lkasida islom diniy-tarbiyaviy muassasalarning an’anaviy tizimi. 2. turkistonda chorizm maktab siyosatining boshlanishi. 3. turkistonda jadidchilik harakati, yangi usul maktablarining paydo bulishi. 4. ismoil g’aspirali faoliyati. markaziy osiyoda xix asrning ikkinchi yarmi va xx asr boshlarida ta’lim-tarbiya va pedagogik fikr. markaziy osiyo zaminida temuriylar hukmronligi inqirozga yuz tutgandan keyin, bu o’lkani qo’lga kiritish uchun jahonning ko’pgina mamlakatlari harakat qildilar. ana shulardan biri chor rossiyasi edi. markaziy osiyoni rossiyaga qaram qilish g’oyasi petr 1 dan boshlanib, uning vafotidan so’ng yekaterina hukumati tomonidan davom ettirildi. nikolay ii taxtga o’tirgach, tezlik bilan ma...

This file contains 9 pages in DOCX format (29.6 KB). To download "jadidchilik harakati", click the Telegram button on the left.

Tags: jadidchilik harakati DOCX 9 pages Free download Telegram