1924-1991yillarida o’zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogik fikirlar rivoji

PPTX 17 pages 595.4 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 595.4 KB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

termiz davlat pedagogika inistituti tabiiy va aniq fanlar fakultiteti mi-203guruh talabasi bo`riyeva mohinurning pedagogikadan tayyorlagan silayd mavzu: 1924-1991yillarida o’zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogik fikirlar rivoji reja: 1. jadidchilik harakatining kelib chiqishi va rivojlanish tarixi. 2. jadidchilik harakatining asosiy g’oyalari va namoyondalari. 3. 1917-1991 yillarda o’zbekistonda maktab va pedagogika fani. xix asrning boshlariga kelib turkistonda islom dini keng tarqalib, mustahkam o’rnashib o’z mavqyeiga ega edi. bu davrga kelib diniy e’tiqod asosiy tarbiya kuchi sifatida maydonga chiqdi. islom dini murakkab ta’limot bo’lganligidan u turlicha talqin qilina boshladi. islom dinida turli xil oqimlar vujudga kela boshladi. bu holat islom dinini sofligi uchun kurashuvchi ilg’or kishilarni qoniqtirmas edi. shuning uchun ham buxorodagi ma’rifatparvarlar, musurmon ruhoniylar va ziyolilar orasida madrasa va maktablar tizimiga hamda islom diniga kirib qolgan bid’atlarni isloh qilish fikri paydo bo’la boshladi. shunday islohot tarafdorlarini jadidlar, ya’ni yangilik tarafdorlari deb atay boshladilar.«jadid» - so’zi arabcha so’z bo’lib, «yangi», jadidizm esa yangilik tarafdorlari …

2 / 17

ay diniy masala yuzasidan kishilar bilgan holda o’zlari erkin fikr yuritsinlar. 2. birovning birovga ko’r-ko’rona ergashishi qat’iy mann qilinsin; 3. madrasalarda o’qitiladigan hoshiya va shrq kabi mazmunga ega bo’lgan va madrasa o’quvchilari uchun foydasiz bo’lgan hamda ularning vaqtini bekorga oluvchi darslar dars jadvallaridan olib tashlansin; 4. madrasalarda qur’oni karim, hadisi sharif, ularning tarjimalari va islom tarixi kabi darslar o’tilsin; 5. arifmetika, tarix, jug’rofiya, tabobat, handasa, mantiq va boshqa dunyoviy fanlarni o’qitishga qarshilik ko’rsatilmasin. 6. har bir ishda musulmonchilikning muhammad alayhissalom davridagi qadimiy islom madaniyatiga qaytarish ko’zda tutilmasin. xix asrning 80-90 yillaridagi jadidchilik harakatining keng yoyilishida munavvar qori, mahmudxo’ja behbudiy, said ahmad siddiqiy, abdulla avloniy, abdurauf fitrat, muhammadsharif so’fizoda va boshqalar jonbozlik ko’rsatgan. jadidlar 1906 yilda «taraqqiy» deb nomlangan gazeta nashr ettirib, o’z g’oyalarini tarqata boshladilar, oradan ko’p o’tmay, «xurshid», «shuxrat» singari yangi gazetalar dunyo yuzini ko’rdi. bu gazetalarda jadidchilik harakatining asosiy g’oyalari talqin qilinar va muhokamaga tashlanar edi. bu davrda …

3 / 17

siyosiy va iqtisodiy jihatdan rus burjuaziyasi bilan bir huquqda bo’lishi, mahalliy amaldorlarning chor hukmdorlari tomonidan siquvga olishiga qarshi kurashish, shu yo’l bilan mustamlakachilik siyosatini isloh qilish. asosiy talablari ana shundan iborat bo’lgan jadidlar uchun ilm va ma’rifat yagona qurol bo’lib, ular shu qurol yordami bilan o’lkada ijtimoiy iqtisodiy va madaniy taraqqiyot uchun kurashmoqchi bo’ldilar. markaziy osiyo jadidchilik haqida gap ketganda buni behbudiy, munavvar qori, fitrat kabi ma’rifatparvarlarning ijodi va faoliyatini alohida o’rganish maqsadga muvofiq. maxmudxo’ja behbudiy turkistonda jadidlar harakati asoschilaridan biri, jahonga mashhur bo’lgan o’zbek jo’g’rofiyashunosi, atoqli jamoat arbobi, buyuk ilsshunos, ulug’ pedagog va axloqshunos, yuksak didli jurnalist, mahmudxo’ja behbudiy 1874 yil 10 martda samarqandning baxshitepa qishlog’ida ruxoniy oilasida tavallud topdi. uning otasi imomlardan bo’lib, ilm-ma’rifatga ixlosmand edi. behbudxo’ja asl-nasabiga ko’ra xo’ja axmad yassaviylar avlodiga borib taqaladi. maxmudxo’ja behbudiy «muntaxbai jug’rofiyai umumiy» (qisqacha umumiy jo’g’rofiya), «kitobatul-atfol» (bolalar maktabi), «muxtarasi tarixi islom» (islomning qisqacha tarixi), «madxali jo’g’rofi umroniy» (axolii jo’g’rofiyasiga kirish), …

4 / 17

angi maktablar ochish, unda diniy ilmlar bilan birga, aniq fanlarni ham o’qitishga, mahalliy aholini ilm-ma’rifatli bo’lishga da’vat etadi. behbudiyning «usuli jadid» maktabidagi o’qitish ishlari quyidagi tartibda olib borilar edi: «maktab ikki bosqichdan iborat bo’lib, birinchi bosqich – ibtidoiy qism, deb nomlangan. buning taxsil muddati to’rt yil. birinchi yilda: forscha va arabcha yozuv hamda o’qishni o’rganilgan. ikkinchi yilda: hafti yak, imon va e’tiqoddan dars, fors, turkiy va arab tilida she’rlar, qasidalar o’qitilgan. uchinchi yilda: qur’oni karim, islom ibodati, fors va turkiy til puxta o’rgatilgan. hisobdan turli taqsimot va ish yuritish kabi zaruriy jihatlar o’qitilgan. to’rtinchi yilda esa kalomu sharif, mufassal tajvid, forsiy va turkiy nazm va nasm, axloq darsi, turkiy va forsiy til, tarix, jug’rofiya o’qitilgan. bu to’rt sinfni tamomlagan bolalarning muallimning o’zi taqsimlagan. xohlasa ikkinchi bosqichgan qoldirar, ularning o’zlashtirishlariga qarab, madrasaga yuborar, bolaning o’zi xohlasa, yevropa maktablariga yuborar yoki tirikchilik uchun ishlashga yo’llanma berardi». maktabning ikkinchi bosqichi – rushadiya bo’lib, …

5 / 17

nutmaslikka undovchi vasiyat xatini zindondan ozodlikdagi do’stlariga chiqarishga muvofiq bo’ldi. bu vasiyatda quyidagi satrlarni o’qish mumkin: «sizlarga vasiyat qilaman: maorif yo’lida ishlayturgan muallimlarning boshini silangizlar! maorifga yordam etingiz! o’rtadan nifoqni ko’taringiz! turkiston bolalarini ilmsiz qo’ymangizlar! har ish qilsangiz jamiyat ila qilingiz! hammaga ozodlik yo’lini ko’rsatingizlar! bizdek maorif qurbonlarini yo’qlangizlar! ozodlikni tezlik ila yuzaga chiqaringizlar! maorifni buxoro tuprog’ida joriy qilingizlar!» - deydi. mahmudxo’ja behbudiy o’zbek xalqining milliy mustaqilligi yo’lida ulkan iste’dodini, bilimini, butun kuch g’ayratini, aziz umrini fido qildi. munavvar qori abdurashidxon adburashidxon sotiboldixon olim o’g’li munavvar qori 1878 yilda toshkent shahrining markaziy dahasi – shayx xolvand taxurning darxon mahallasida mudarris abdurashidxon va xosiyat otin oilasida dunyoga keldi. u 7 yoshida otasidan ajraydi. dastlabki ta’limni onasi xosiyat otindan oladi, xat-savodi chiqqach o’sha davrdagi yirik maktablardan biri – usmon domlada o’qiydi, so’ng toshkentdagi yunusxon madrasasida tahsil ko’radi. u 1901 yili jadid maktabini ochib, bolalarni o’qitadi. bu maktabda beshi yillik bilimni uch yilda …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "1924-1991yillarida o’zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogik fikirlar rivoji"

termiz davlat pedagogika inistituti tabiiy va aniq fanlar fakultiteti mi-203guruh talabasi bo`riyeva mohinurning pedagogikadan tayyorlagan silayd mavzu: 1924-1991yillarida o’zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogik fikirlar rivoji reja: 1. jadidchilik harakatining kelib chiqishi va rivojlanish tarixi. 2. jadidchilik harakatining asosiy g’oyalari va namoyondalari. 3. 1917-1991 yillarda o’zbekistonda maktab va pedagogika fani. xix asrning boshlariga kelib turkistonda islom dini keng tarqalib, mustahkam o’rnashib o’z mavqyeiga ega edi. bu davrga kelib diniy e’tiqod asosiy tarbiya kuchi sifatida maydonga chiqdi. islom dini murakkab ta’limot bo’lganligidan u turlicha talqin qilina boshladi. islom dinida turli xil oqimlar vujudga kela boshladi. bu holat islom dinini sofligi uchun kurashuvchi ilg’o...

This file contains 17 pages in PPTX format (595.4 KB). To download "1924-1991yillarida o’zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogik fikirlar rivoji", click the Telegram button on the left.

Tags: 1924-1991yillarida o’zbekistond… PPTX 17 pages Free download Telegram