irsiyat va rivojlanish

DOCX 10 pages 33.7 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.7 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: irsiyat va rivojlanish reja: 1. hujayra va rivojlanish. 2. hujayralarning ontogenez davrida ko‘payishi. 3. jinsiy hujayralarning rivojlanishi. 4. irsiyat va muhit. 1940 yilda olimlar elektron mikroskopdan foydalanib tirik materiyani kuzatdilar va hujayra strukturasining xilma-xilligi va murakkabligini tushuna boshladilar (elektron mikroskoplar yurug‘lik mikroskopiga qaraganda 100 marta katta). murakkab tuzilishga ega bo‘lgan mikroskoplardan foydalanib biokimyoviy metodlar, hujayra suyuqligigi, texnologiya va gen injeneriyasi, hujayra tushunchasi ilgaridek shaklsiz suyuqlik xaltachasi bo‘lmay, balki murakkab, tashkillashtirilgan yacheykadan tuzilganligini aniqladilar. hujayra strukturasi haqida ma’lumot odam organizmidagi trillion hujayralar aniq struktura va funksiyasini o‘zgarishiga ko‘ra taxminan 200 turga bo‘linadi. struktura va funksiyalarning xususiy bo‘lishiga qaramay, turli hujayralarning aksariyati o‘xshashdir. plazmatik membrana plazmatik membrana barcha hujayralarni tashqi tomondan o‘rab olgan bo‘lib kimyoviy tarkibiga lipidlar molekulalari, oqsillar va murakkab organik molekulalar glikoproteinlar, glikolipidlar va juda kam miqdorda boshqa birikmalar kiradi lipid qatlamning asosiy funksiyasi membrananing mexanik turg‘unligini va suvda eruvchanligini ta’minlashdir. plazmatik membrana hujayra ichki muhitini uning tashqi muhitidan …

2 / 10

‘rtasida moddalar almashinuvi tinmay davom etib turadi. bunday moddalar almashinuvi asosan ikki xil usulda amalga oshadi: qobig‘ida ko‘p teshiklar mavjud bo‘lib, o‘sha teshikchalar orqali sitoplazma bilan yadro o‘rtasida moddalar almashinadi. mayda molekulalar diffuziya yo‘li bilan o‘tishi mumkin. yadro tarkibida genetik materialning hujayrasi dnk (dezoksiriboneklein kislota) bo‘lib, asosan ikki funksiyani : 1) oqsillarni sintezlaydi va 2) hujayralarning replikatsiyasi davrida genetik materialning asosi bo‘lib xizmat qiladi. dnk o‘zining kodlariga ega, shular orqali oqsillar sintezi amalga oshadi. rnk (ribonuklein kislota) asosan hujayra sitoplazmasida ribosomalarda joylashgan bo‘lib, uning uchta tiplari bo‘lib, hammasi oqsil sintezida qatnashadi. ribonuklein kislotalarning uglevod komponenti ribozadir. rnk, asosan sitoplazmada, uning ko‘p qismi ribosomada joylashgan. u ribosoma strukturasini, shaklini belgilaydi va oqsil sintezi jarayonida ribosomalar bilan bog‘lanadi va bir kompleks shaklida joylashadi. rnkning uch tipi: transport rnk, ribosomal rnk, informatsion rnk hammasi oqsil sintezida qatnashadi. hujayrada trnk o‘ziga xos funksiyani bajaradi. oqsil sintezi jarayonida faollashgan aminokislotani aminoatsil uchiga biriktirib olib, uni …

3 / 10

talar qatori shaklida amalga oshishi informatsiyaning o‘qilshi deb ataladi. ribosomal rnk (rrnk) ribosomaning skeletini tuzadi. rnk skeletiga yaqin ellik xil oqsil molekulalari birin- ketin ma’lum tartibda tizilib ribosomani katta va kichik past birliklarini tuzadi. oqsil sintezi jarayonida ribosomalarning irnk zanjirida qadamba-qadam siljishlari, mexanik harakatlari rrnk molekulalariga bog‘liq. sitoplazma organellalari sitoplazma hujayraning asosiy massasm, uning ichki muhiti hisoblanadi. sitoplazma hujayraning hamma tarkibiy qismlarini bir-birlari bilan bog‘lab, ular orasidagi aloqalarning amalga oshishida muhim rol o‘ynaydi. sitoplazmaning tarkibiy qismlariga gialoplazma, organoidlar va kiritmalar kiradi. har bir organoid plazmatik membrana bilan chegaralanadi. organoidlar hujayraning ma’lum tuzilishga va har qaysisi o‘ziga xos funksiyani bajarishga moslashgan doimiy tarkibiy qismidir. organoidlar moddalarning tashilishi, energiya hamda moddalarning aylanishi, bo‘linish, harakatlanish va shunga o‘xshash ko‘pgina boshqa funksiyalarining amalga oshishini ta’minlaydi. hujayra tirik organizmlarning tuzilish, rivojlanish va funksional birligidir. hujayrani har tomonlama o‘rganish mikroskopning kashf etilishiga bog‘liq. “hujayra” so‘zini birinchi marta ingliz olimi r.guk 1665 y fanga kiritdi. hujayrani o‘rganish …

4 / 10

. lipidlarning asosiy funksiyasi membrananing mexanik turg‘unligini saqlash va suvda eruvchanligi ta’minlashdir. sitoplazma hujayraning ichki muhiti hisoblanadi. gialoplazma sitoplazmaning asosiy, rangsiz kolloid sistemasi hisoblanadi. gialoplazmaning tarkibida oqsillar, har xil fermentlar, rnk, polisaxaridlar, lipidlar uchraydi. hujayra organoidlari moddalarning tashilishi, energiya hamda moddalarning aylanishi, bo‘linish, harakatlanish va boshqa funksiyalarni bajaradi. endoplazmatik to‘r sitoplazmaning ichkariroq qismida joylashgan. donador endoplazmatik to‘r membranasida ribosomalar ishtirokida oqsil sintezida qatnashadi. silliq endoplazmatik to‘r membranasida yog‘, uglevodlar, yog‘li gormonlar sintezida ishtirokidir. masalan, muskul hujayralarida silliq endoplazmatik to‘r muskul tolalari qisqarishida qatnashadi. endoplazmatik to‘r teri bezlarining hujayralarida, jigar hujayralarida yaxshi rivojlangan. ribosomalar yadrodagi yadrochada sintezlanib, keyin sitoplazmaga chiqariladi. ribosomaning asosiy funksiyasi oqsillar sintezidir. golji apparati 1889 yilda italiyalik olim k.golji tomonidan nerv hujayralarida kashf etilgan. golji apparatining funksiyasi uglevodlar sintezi, lizosomalar va hujayra membranalari hosil qilishda qatnashadi. mitoxondriyalarning asosiy funksiyasi energiya hosil qilish, shuning uchun ham uni hujayraning “akkumulatori” deb atashadi. mitoxontriyada atf sintezlanadi. yadro hujayraning muhim tarkibiy qismlaridan …

5 / 10

urug‘ hujayraning qo‘shilishi natijasida hosil bo‘ladi, lekin bo‘lingan hujayralar o‘smaganligi uchun hosil bo‘lgan hujayralarning o‘lchamlari tobora maydalashib boradi. sariq modda hujayrada bir tekis boradi. zigota dastlab meridian bo‘ylab bo‘linadi va blastomerlar deb ataladi – 2, 4, 8, 16 va hokazo blastomerlar hosil bo‘ladi. blastulaning ichi suyuqlik bilan to‘lgan bo‘ladi. hujayralar sekin-asta bo‘linib, gastrula bosqichiga o‘tadi. homilaning ikki qavatli bosqichi gastrula bo‘lib, uning hosil bo‘lish jarayoni gastrulyatsiya deyiladi. gastrulaning tashqi qavatini ektoderma, ichki qavatini endoderma deb ataladi. ektoderma va endoderma embrion varaqlari deb ataladi. gastrula ichidagi bo‘shlig‘i birlamchi ichak deb ataladi. u tashqariga birlamchi og‘iz orqali ochiladi. keyin gastrulaning uchinchi qavati –mezoderma hosil bo‘ladi. ektodermadan nerv sistemasi, sezgi organlari, terining epidermis qismi, teri hosilalari rivojlanadi. endodermadan o‘rta ichak epiteliysi, hazm bezlari va o‘pkalar epiteliysi rivojlanadi. mezodermadan biriktiruvchi va mushak to‘qimalari, yurak –tomir va siydik tanosil sistemalari rivojlanadi. gastrulyatsiya tugaganidan keyin o‘zak organlar majmui hosil bo‘ladi (bu bosqich neyrula bosqichi deyiladi). o‘zak …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "irsiyat va rivojlanish"

mavzu: irsiyat va rivojlanish reja: 1. hujayra va rivojlanish. 2. hujayralarning ontogenez davrida ko‘payishi. 3. jinsiy hujayralarning rivojlanishi. 4. irsiyat va muhit. 1940 yilda olimlar elektron mikroskopdan foydalanib tirik materiyani kuzatdilar va hujayra strukturasining xilma-xilligi va murakkabligini tushuna boshladilar (elektron mikroskoplar yurug‘lik mikroskopiga qaraganda 100 marta katta). murakkab tuzilishga ega bo‘lgan mikroskoplardan foydalanib biokimyoviy metodlar, hujayra suyuqligigi, texnologiya va gen injeneriyasi, hujayra tushunchasi ilgaridek shaklsiz suyuqlik xaltachasi bo‘lmay, balki murakkab, tashkillashtirilgan yacheykadan tuzilganligini aniqladilar. hujayra strukturasi haqida ma’lumot odam organizmidagi trillion hujayralar aniq struktura va funksiyasini o‘zgarishig...

This file contains 10 pages in DOCX format (33.7 KB). To download "irsiyat va rivojlanish", click the Telegram button on the left.

Tags: irsiyat va rivojlanish DOCX 10 pages Free download Telegram