o'simliklarning mineraloziqlanishi

PPTX 22 pages 194.3 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 194.3 KB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

7- ma'ruza. o'simliklarning mineral oziqlanishi 8- ma'ruza. o'simliklarning mineral oziqlanishi reja: 1.nitratlarning qaytarilish va ammiakning assimilyatsiya yo'llari. 2.o'simliklar o'zlashtirishi qulay bo'lgan azot shakillari. 3.azotni fiktsiatsiya qiluvchi mikroorganizmlar, azot fiktsiatsiyasining molekulyar mexanizmi. 4.nitrat reduktsiyasi va azotni o'zlashtirish yo'llari. nitratlarning qaytarilish va ammiakning assimilyatsiya yo'llari. o'simlik uchun azot juda noyob element hisoblanadi. azot 1772 yilda shotland ximigi, botanigi, vrachi d.rezerfrod tomonidan ochilgan va uni “hayotchan” modda emas deb atagan, qanday ma'noda o'simlikni o'zlashtrishi ma'nosida. biroq azot hayot uchun muhim axamiyatga ega bo'lgan organik birikmalar oqsillar, nuklein kislotalar tarkibiga kirishi keyinchalik ma'lum bo'ldi. agar ayrim mikroorganizmlar atmosferdagi azotini o'zlashtirish xususiyatiga ega bo'lsa, o'simliklarda faqat mineral azotni, hayvonlar esa, barcha organik azot birikmalarni o'zlashtiradi. hayvonlar azotni bexuda sarf qiladi, ular azotni mochevina kislotasi, mochevina va boshqa azot tutuvchi moddalar sifatida ajratib chiqardi. o'simlik hech qachon azotli birikmalarni bexuda ajratib chiqarmaydi, ularni reutilizatsiya qilgan taqdirda ham azotsiz moddalarga almashtrib reutilizatsiya qiladi. o'simlikni yashash muhitida azot …

2 / 22

da keng miqyosda ilmiy ishlar olib borgan va u tuproq mikrobiologiyasi fanini asoschilaridan hisoblanadi. xozirda ma'lum bo'ldiki, tuproqda turli tuman mikroorganizmlar oziqlanib hayot kechiishi aniqlangan. 1.ammonifikatorlar: tarkibida azot tutuvchi organik moddalarni (oqsillar, nuklein kislotalar, mochevina va boshq.) parchalab ammiak hosil qiluvchi mikroorganizmlar. 2.azotfiksatorlar: molekulyar azotni bog'lovchi mikroorganizmlar. 3.nirifikatorlar: kisloroddan foydalanib ammiakni nitritlargacha oksidlaydigan mikroorganizmlar. 4.dinitrifikatorlar:-nitratlarni molekulyar azotga aylantirdi. dinitrifikatorlar kislorod etishmaganda ham nitratlardan kislorodni olib tuproqqa biriktiradi va atmosferaga azotni chiqaradi. azot shakillarini transformatsiyasi bilan bog'liq bo'lgan bakteriyalardan tashqari, tuproqdagi tsellyulozani parchalovchi baketeriyalar, turli hil elementlarni ( oltingurgut, fosfor) kayta ishlovchi bakteriyalar va tuproqdagi slikatlardan kaliy ajiratib chiqaruvchi bakteriyalar ham bor. ayrim mikroorganizmlar o'simliklarni vitaminlar va aminokislotalar bilan ham ta'minlaydi. shuning uchun mikroorganizmlarni o'simliklar hayotida roli katta va murakkab bo'ladi. o'simliklar o'zlashtirishi qulay bo'lgan azot shakillari. azot tabiatda keng tarqalgan elementlardan biri hisob-lanadi. er yuzida uning asosiy formalari litosfera bilan bog'langan azot va atmosferada gaz xolatidagi molekulyar (n2 ) ni …

3 / 22

ira oladiga azot, podzol tuproqlarda esa uni miqdori 3-4 marotaba oz bo'ladi. bu azot asosan nh+4 va no-3 ioni shaklida uchiraydi. no-3 ionlari harakatchan, tuproqda yaxshi fiktsiatsiya bo'lmaydi, tuproq suvlari bilan engil yuvilib chuqur suv qatlamlariga o'tib ketadi. bahor oylarida tuproq tarkibidagi nitratlar miqdori ortib ketadi, bu davrda nitrafikatsiyalovchi bakteriyalar faoliyatiga qulay sharoit vujudga kelgan bo'ladi. tuproq eritmasi tarkibidagi azot, no-3 ni miqdori o'simlik nitralarni yutishi, mikrobiologik jarayonlarni va yuvilishi jarayonlarini tezligiga qarab kuchli o'zgarib turadi. nh+4 kationlari kam xarakatchan, manfiy zaryadlangan zarrachalarga yaxshi adsorbtsiyalanadi, yog'ingarchilik davrlarida kam yuvilib ketadi, shuning uchun tuproq eritmasi takibida uning kontsentratsiyasi no-3 larga nisbatan yuqori bo'ladi. qishloq ho'jalik ekinlarini o'stirish jarayonida mineral o'g'itlar berishga katta ahamiyat beriladi. tabiiy sharoitlarda esa bu rol maxsus mikroorganizmlar guruxinning zimmasida bo'ladi. bu esa yuqorda aytib o'tilganidek azotofiksatorlar, o'simlik va hayvon qoldiqlarini chirishi tufayli hosil bo'lgan organik azotni o'simlik o'zlashtirishi uchun qulay qilib minerallashtirib nh+4 yoki no-3 shakilga olib …

4 / 22

h+4) ni no-3 gacha biologik oksidlanishi ya'ni nitrifikatsiya ikki bosqichli jarayon bo'lib, bu jarayonni ikki gruxga ta'luqli bo'lgan maxsus xemosintetik avtotrof bakteriyalar nitrosomons va nitrobacter lar amalga oshiradi. nitrosomons bakteryalari ammiakni kislorod bilan nitrit kislotagacha qaytaradi, quyidagi formula: 2 nh3 + 3 o2→2hno2 + 2h2o keyin nitrobacter nirit kislotani nitrat kislotagacha oksidlaydi: 2hno2 + o2→2hno3 hno2 tuproqda to'planmaydi, bu ikki bakteriya birin ketin birgalikda o'z funktsiyasini bajaradi. shunday qilib tuproq takibida 4 xil azot bor, shulardan nh+4 va no-3 ionlarini o'simlik o'zlashtira olar ekan. azot, atmosfera, tuproq va o'simlik orasida aylanib yuruvchi juda beqaror element hisoblanar ekan. azotni fiksatsiya kiluvchi mikroorganizlar. biologik azotofiksatsiya qiluvchi mikrooranizmlarni ikkita asosiy gruxga bo'lish mumkin: a) erkin yashovchi azotofiksatorlar va b) yuqori o'simliklar bilan simbioz yashovchi mikroorganizmlar. birichi anaerob azotni fiksatsiya qilish xusiyatiga ega bo'lgan sporali erkin yashovchi bakteriyalarni 1893 yilda rus olimi s.n. vinogradskiy tamonidan ajiratib olinib, l.paster sharafiga clostridium pasteurianum deb nomlagan. keyinchalik …

5 / 22

ldizining yuza qismiga joylashgan bo'ladi. bunday joylanishini sababi ildizlar rizosferaga ajratib chiqarayotgan maxsulotlarini bakteriyalar uglerod manbai sifatida foydalanishi bilan tushintiriladi. simbioz azotofiksatorlar gruxiga – eng avvalo dukkakli o'simliklar ildizida dukkak hosil qiluvchi bakteriyalar turkumi rhizobium kiradi. hozirgi vaqtda o'simliklarni turli oilasiga mansub bo'lgan 190ga yaqin turkumlari bilan simbioz holatda yashab azotni o'zlashtirish qobilyatiga ega. ular qatoriga ayrim daraxt va butalar, moxlar ham kiradi. qishloq ho'jaligidagi dukkakli o'simliklar bilan simbioz holatda yashab, yiliga o'rtacha, 100 dan 400 kg/ga azot fiksatsiya qiluvchi bakteriyalarni rhizobium turkumi katta ahamiyatga ega. madaniy dukkakli o'simliklar orasida beda bir yilda 500 dan 600, yo'ng'ichqa – 250-300, lyupin – 150, no'xot, loviya 50-60 kg/ga azot to'plashi mumkin. azot fiksatsiyasini molekulyar mexanizmi. azot molekulsi o'ta mustahkam va inert bo'ladi. uni n=n uch kovalent bog'i 940 kdj/mol energiyaga ega. ximiyaviy jarayonlarda ammiak siteziga va bu bog'larni uzish va azotni qaytarishga katalizatorlar ko'llanishiga qaramasdan yuqorda aytib ztilganidek yana yuqori harorat va …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'simliklarning mineraloziqlanishi"

7- ma'ruza. o'simliklarning mineral oziqlanishi 8- ma'ruza. o'simliklarning mineral oziqlanishi reja: 1.nitratlarning qaytarilish va ammiakning assimilyatsiya yo'llari. 2.o'simliklar o'zlashtirishi qulay bo'lgan azot shakillari. 3.azotni fiktsiatsiya qiluvchi mikroorganizmlar, azot fiktsiatsiyasining molekulyar mexanizmi. 4.nitrat reduktsiyasi va azotni o'zlashtirish yo'llari. nitratlarning qaytarilish va ammiakning assimilyatsiya yo'llari. o'simlik uchun azot juda noyob element hisoblanadi. azot 1772 yilda shotland ximigi, botanigi, vrachi d.rezerfrod tomonidan ochilgan va uni “hayotchan” modda emas deb atagan, qanday ma'noda o'simlikni o'zlashtrishi ma'nosida. biroq azot hayot uchun muhim axamiyatga ega bo'lgan organik birikmalar oqsillar, nuklein kislotalar tarkibiga kirishi keyinchalik...

This file contains 22 pages in PPTX format (194.3 KB). To download "o'simliklarning mineraloziqlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'simliklarning mineraloziqlani… PPTX 22 pages Free download Telegram