o'simliklarning radiatsiyaga chidamliligi

DOC 69,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1523032965_70787.doc o'simliklarning radiatsiyaga chidamliligi reja: 1. o'simliklarning radiatsiyaga chidamliligi 2. o'simliklarni kasalliklarga chidamliligi radiatsiyaning o'simliklar organizmiga bevosita va bilvosita ta’siri mexanizmlari, suv radiolizi va turli xil nurlanishlar va ularning biologik obektlarga ta’sirlari haqida atroflicha fikr yuritiladi. radiatsiya o'simlik organizmlariga, xuddi hay von organizmlariga o'xshash turli xil darajada, yani molekulalardan tortib organizm va populyatsion darajada ta’sir etadi. radiatsiyani barcha tirik organizmlarga birlamchi ta’siri deyarli bir xil o'xshash bo'ladi. ularning umumiy xususiyatlari shundan iboratki, kuchsiz energiya va kam sonli birlamchi radiatsion kimyoviy reaktsiyalar biologik effektni keltirib chiqaradi. lonlashtiruvchi nurlarni ikki guruhga bo'lib qarash mumkin. 1. elektromagnit nurlanishlar. ularga rentgen va gamma (y) nurlari misol bo'la oladi. 2. yadro bo'lakchalaridan chiqadigan nurlanishlar. ularga beta ß() va alfa (a) zarrachalar misol bo'ladi. nurlarning to'lqin uzunligi qanchalik kichik bo'lsa u shunchalik ko'p tebranadi va ularning nurlash energiyasi shunchalik ko'p bo'lib, hujayralarga kirish qobiliyati ham katta bo'ladi. 144 e (kev) = — λ (a°) buyerda; a,-to'lqinning …

ng og'irligi vodorod og'irligining 1/1840 qismini tashkil qilib, fizik tabiati jihatidan elektronlarga o'xshash bo'ladi hamda atomlarning yemirilishidan hosil bo'lib birdaniga uyerdan tarqaladi. beta zarrachalar manfiy yoki musbat zaryadlangan bo'lishi mumkin. agar (3-zarrachalar manfiy bo'lsa element unga suriladi. masalan radiaktiv fosfor 15p32 — ß- zarrachalar + 16s32 agar 3- zarrachalar musbat yani pozitron bo'lsa chap tarafga suriladi. beta zarrachalarning tezligi ham yorug'lik tezligiga yaqindir. fosfor (15p32) ß - zarrachalarining energiyasi 1,7 mev (million elektronvolt). beta zarrachalar eletromagnit nurlardan (rentgen va gamma) farq qilib ular elektr va magnit maydonida o'z yo'nalishlarini o'zgartirishi mumkin. og'ir yadro zarrachalarga a-zarrachalar misol bo'la oladi. f-zarrachalar, p-zarrachalarga qaraganda 7300 marta og'ir bo'lib fizik tabiati jihatidan geliy yadro atomiga o'xshashdir, og'irligi 4,003 gne4) va ayrim radio faol elementlarning yemirilishidan hosil bo'lib tezligi 1700 km/soniyani tashkil qiladi. masalan, 88ra226—a-zarrachalar + 86rn222 tirik organizmlarni ionlashtirish xususiyatiga neytronlar ham ega. neytronlar neytral elektr zaryadi zarrachalariga ega emas. neytronlar ayrim elementlar masalan, …

g miqdori kam bo'lsa nurlanish samarasi ham kam bo'ladi, kislorodning miqdori ko'p bo'lsa radiatsiyaning ta’siri ham ko'p bo'ladi. ushbu holat «kislorod samarasi» deyiladi va u molekulalar hujayralar va to'qimalar darajasida ro’y berishi mumkin. radiatsiya tirik organizmlarga ta’siri bevosita va bilvosita bo'lishi mumkin. radiatsiyaning bevosita ta’sirida ionlantiruvchi zarrachalar molekula yoki hujayraning sezuvchan qismiga ta’sir qilib ularni zararlaydi va genetik o'zgarishlarga olib kelib organizmning halokatiga sabab bo'lishi mumkin. umuman nurlanish bu energiyaning yutilgan joyida molekulalarning radiatsion-kimyoviy o'zgarishlaridan iboratdir. radiatsiya molekulaga to'g'ridan to'g'ri ta’sir etganda uni qo'zg'algan holatga yoki ionlashgan holatga o'tkazadi. radiatsiyaning shikastlovchi ta’siri, molekulalarni ionlashishi bilan bog'liqdir. shuni aytib o'tish lozimki, nurlanish dozasi ko'payishi bilan uning ta’sirida bo'ladigan zararlanish geometrik progressda ko'payadi. shuningdek, zararlanish bitta yoki birnechta nurlarning to'g'ridan to'g'ri tushishiga ham bog'liq bo'lishi mumkin. biologik sistemalarning nurlanish reaktsiyasi ularning holatiga ham bog'liqdir. nurlanishning keyingi davrlari ionlantiruvchi nurlarning bilvosita ta’sirida ketadi. radiatsiyaning bilvosita ta’siri suv orqali bo'ladi yani suv radiolizi mahsulotlari …

radikallar va peroksidlar hosil qilish qobliyatiga ega: h2o+ — h++ oh h2o– — h· + oh bu yerda hosil bo'lgan h+ va oh+ erkin radikallardir. agar suvda erigan kislorod bo'lsa, ionlantiruvchi nur quyidagicha ta’sir qiladi. ionlantiruvchi nur h2o — o2 — ho2 + oh- yoki h2o — h+ + o2 — ho2 bular yangi peroksidlarni hosil qiladi ho2 + h—h2o2 oh + oh —h2o2 binobarin suvdagi erigan kislorod hisobiga kuchli oksidlovchi ho2 (h+ + o2 — ho2), shuningdek peroksidlar (ho2 + h — h2o2) hosil bo'ladi. bu kuchli oksidlovchilar 10-6-10-5 soniya ichida (hayot davrida) muhim biologik molekulalarga (oqsil-fermentlar, nuklein kislotalar, membrana lipidlarini) ta’sir etib ularning tabiiy tuzilishini buzishi mumkin. suv radikallari organik moddalar bilan kislorodli muhitda organik peroksidlarni hosil qiladi, bular ham molekula va hujayra tuzilmalarini radiatsion zararlashi mumkin. radiatsiyani molekulalarga to'g'ridan to'g'ri ta’sirini nishon ("mishen") nazariyasi va ehtimollik gipotezasi orqali tushintiriladi. birinchi nazariyaga ko'ra ionlashtiruvchi zarracha hujayraning sezgir qismiga …

aminlovchi fermentlarning zararlanishi. nurlanishning hujayra uchun eng xavfli ta’siri bu dnk molekulasiga nisbatan sodir bo'ladi. radiatsiya ta’sirida ularning qand-fosfatli bog'lari uziladi, primidinli azot asoslarining dimerlari hosil bo'la boshlaydi. shuningdek yadro membranasida va xromatinda o'zgarishlar kuzatiladi, uning natijasida oqsil sintezi, hujayralar bo'linish siklining fazalari, xromasomli obberatsiyani hosil bo'lishi, hujayralardagi mutatsiyalar chastotalari keskin oshadi. nurlanish, zararlangan dnk molekulasi shakllanishida qatnashadigan fermentlar faoligini ham yo'qotishi mumkin. tirik organizmni nurlarning ta’siriga aniq reaktsiyasi bu ularning nobud bo'lishidir. shuning uchun ham nurlanish miqdorlari ikki xil, yam 100% nobud bo'lishga olib keladigan halokat dozasi (hd100) va 50% nobud bo'lishga olib keladigan halokat dozasi (hd50) bilan ulchanadi. rossiyalik olimlar d.m.grodzinskiy va i.n.gudkov (1973) halokat dozasinining chegarasini organizmlarning nurlanish chidamliligi deb, halokatga olib kelmaydigan miqdorini esa organizmlarning radiatsiya sezgirligi deb atashni taklif qilganlar. o'simlik to'qimalaridan radiatsiyaga nisbatan eng sezgiri va nozik qismi meristema to'qimalaridir. shuning uchun ularni o'simlikning jiddiy to'qimasi deb ham ataladi, chunki meristemani radiatsiyadan shikastlanishi nurli …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o'simliklarning radiatsiyaga chidamliligi"

1523032965_70787.doc o'simliklarning radiatsiyaga chidamliligi reja: 1. o'simliklarning radiatsiyaga chidamliligi 2. o'simliklarni kasalliklarga chidamliligi radiatsiyaning o'simliklar organizmiga bevosita va bilvosita ta’siri mexanizmlari, suv radiolizi va turli xil nurlanishlar va ularning biologik obektlarga ta’sirlari haqida atroflicha fikr yuritiladi. radiatsiya o'simlik organizmlariga, xuddi hay von organizmlariga o'xshash turli xil darajada, yani molekulalardan tortib organizm va populyatsion darajada ta’sir etadi. radiatsiyani barcha tirik organizmlarga birlamchi ta’siri deyarli bir xil o'xshash bo'ladi. ularning umumiy xususiyatlari shundan iboratki, kuchsiz energiya va kam sonli birlamchi radiatsion kimyoviy reaktsiyalar biologik effektni keltirib chiqaradi. lonlashtiruvchi nurla...

Формат DOC, 69,5 КБ. Чтобы скачать "o'simliklarning radiatsiyaga chidamliligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o'simliklarning radiatsiyaga ch… DOC Бесплатная загрузка Telegram