ekologik omillar. organizmlarning moslashishi

PPTX 16 pages 1.0 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

andijon davlat pedagogika instituti tabiiy fanlar fakulteti biologiya yo’nalishi 302-guruh talabasi qodirjonova madinabonuning ekologiya va atrof muhit muhofazasi fanidan “ekologik omillar. organizmlarning moslashishi” mavzusida tayyorlagan mustaqil ishi reja : ekologik omillar, abiotik, biotik va antropogen omillar ekologik sistemalar ekologik sistemalarda moddalar almashinuvi ekologik omillarning tirik organizzmlarga ta’sir etishning umumiy qonuniyatlari ekologik omillar — atrof muhitning organizmlar faoliyatiga oʻziga xos taʼsir etuvchi maʼlum sharoitlari va elementlari majmui. ekologik omillar 2 katta guruh — abiotik va biotik omillarga boʻlinadi. ekologiyada „cheklovchi omillar“ tushunchasi ham mavjud, ular tarkibiga organizmlar mavjudligi va rivojlanishini cheklovchi har qanday omilni kiritish mumkin. tirik organizmlarga taʼsir etuvchi muhitning har qanday boʻlaklari ekologik omillar deyiladi. muhit — quruqlik, suv, havo va yer osti qismlaridan iborat. tashqi muhit tushunchasidan tashqari yashash sharoitlari degan tushuncha ham mavjud boʻlib, bu tushunchaga organizmning yashashi uchun zarur boʻlgan elementlar yoki omillardan yorugʻlik, issiqlik, suv, oziqlanish va shu kabilar kiradi. 1933-yilda d.n.kashkarov muhit omillarini 3 …

2 / 16

antropogen omillar — bu inson faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan omillar, yaʼni odamlarning oʻsimlik va hayvon turlari yoki ular guruhlarining tuzilishiga koʻrsatgan taʼsiridir. tirik organizmlarga juda koʻp omillar taʼsir koʻrsatadi. ana shu omillarning ayrim organizmlarga koʻrsatgan taʼsiri natijasi esa xilma-xildir. omilning organizm hayoti uchun eng qulay darajasi — optimal daraja deyiladi. har qanday ekologik omillarning eng yuqori darajasi maksimum va eng quyi darajasi minimum boʻladi. tabiiyki, har bir tirik organizm uchun u yoki bu ekologik omilning oʻz maksimumi, minimumi va optimumi boʻladi. chunonchi, uy pashshasi 7° dan 0° gacha yashashi mumkin. ular uchun yashashning optimum darajasi 36—40° ni tashkil etadi. shuni ham taʼkidlash zarurki, ekologik omillar organizmlarga kompleks taʼsir etgandagina ular yuqori natija beradi. ekosistema (yun. uy, yashash joyi va sistema), ekologik sistema — birgalikda yashaydigan organizmlar va ular yashaydigan sharoit majmui. ekosistemada uning tarkibiy qismlari oʻzaro qonuniy bogʻlangan. „ekosistema“ terminini ingliz botanigi arthur tansley taklif etgan (1935-yil). arthur tensli taʼrificha, …

3 / 16

ari tarzida qaraladi. ekosistemaning tirik va notirik komponentlari oʻrtasida produtsentlar, konsumentlar va redutsentlar ishtirokida moddalarning biotik aylanishi sodir boʻlib turadi. ekosistema terminini sunʼiy ekosistema (qishloq xoʻjaligi dalalari, bogʻlar, xiyobonlar, oqova suvlarni biologik tozalaydigan inshootlar va boshqalar) ga nisbatan ham qoʻllash mumkin. ekosistema oʻziga xos xususiyatlarni uzoq vaqt davomida saqlab turadigan oʻta turgʻun yoki qisqa muddatli (mas, efemer suv havzalari, koʻlmak suvlar) boʻlishi mumkin. murakkablik darajasidan qatʼi nazar ekosistema turlar tarkibi, unga kiradigan organizmlar soni, biomassasi, ayrim trofik guruhlar nisbati, organik moddalarning hosil boʻlishi va parchalanish jarayonlarining tezligi bilan tavsiflanadi. ekosistema chegarasi va ularda kechadigan moddalar aylanishi jarayonlari turli darajada roʻy beradi. ekosistema atrof muhitdan faqat energiya emas, balki koʻp yoki oz miqdorda moddalar kelib turgandagina mavjud boʻladi. barcha ekosistema birgalikda yer biosferasini tashkil etadi. 20-asr oʻrtalariga kelib ekologik muammolarning keskinlashuvi natijasida ekosistemaning funksional xususiyatlarini oʻrganish boʻyicha tadqiqotlar keng miqyosda olib borila boshlandi. ekosistema strukturasi, mahsuddorligi va turgʻunligini tushunib olish uchun …

4 / 16

ylab koʻrganmisiz? shubhasiz, goʻzal sayyoramiz boʻm-boʻsh va qaygʻuli koʻringan boʻlar edi. biz nafas olish va moddalar almashinuvida foydalanadigan kislorodning asosiy manbasidan ham ajralib qolar edik. karbonat angidrid ham havodan tozalanmas va u issiqlikni ushlab qolgani uchun sayyoramiz katta surʼatda qizib ketar edi. shuningdek, eng asosiysi, yer yuzasidagi barcha tirik organizmlar ozuqa zaxirasisiz qolib, nobud boʻlar edi. bular nima sababdan sodir boʻlar edi? deyarli barcha ekosistemalarda fotosintezlovchi organizmlar energiyaning ozuqa toʻrlariga – bir-birini isteʼmol qiladigan organizmlar tizimiga – kiradigan yagona “darvoza” boʻlib xizmat qiladi. agar tizimdan fotosintezlovchilar olib tashlansa, energiya oqimi toʻxtab, qolgan organizmlar ozuqa manbaisiz qoladi. shu tarzda fotosintezlovchi organizmlar har qanday quyosh nuriga asoslangan ekosistemaning negizida yotadi. produtsentlar energiya darvozasidir oʻsimliklar, suvoʻtlar va fotosintezlovchi bakteriyalar produtsentlardir (hosil qiluvchilar). produtsentlar avtotrof – oʻz-oʻzini ozuqa bilan taʼminlovchi organizmlar boʻlib, ular organik birikmalarni karbonat angidriddan sintezlaydi. fotoavtotroflar, masalan, oʻsimliklar karbonat angidriddan shakar sintezlash uchun quyosh nuridan foydalanadi. energiya molekulalar orasidagi kimyoviy bogʻlarda …

5 / 16

m bir daraja sof mahsuldorligining faqatgina 10% i keyingi darajaning sof mahsuldorligiga aylanadi. ekologik piramidalar bu energiya oqimi, biomassa jamlanishi va turli trofik darajalardagi individlar sonining vizual ifodasi hisoblanadi. organizmlar oʻsimliklarni yoki oʻsimlik bilan oziqlanuvchi boshqa organizmlarni isteʼmol qilganda organik birikmalarda saqlangan energiya ekosistemaning boshqa aʼzolariga oʻtkaziladi. shu tartibda barcha konsumentlar yoki geterotroflar ekosistemaning produtsentlariga tayanadi. konsumentlar oʻtxoʻrlar, yirtqichlar va redutsentlarni oʻz ichiga oladi. agar oʻsimliklar va boshqa produtsentlar ekosistemadan olib tashlansa, ozuqa toʻrida energiya oqimi toʻxtab, ekologik jamoa tanazzulga uchragan boʻlar edi. chunki energiya qayta ishlanmaydi. buning oʻrniga energiya ekosistema boʻylab harakatlanish paytida issiqlik koʻrinishida tarqalib ketadi va uning zaxiralari doimiy ravishda toʻldirib turilishi kerak boʻladi. ak boʻladi. ak boʻladi. produtsentlar ekosistemadagi qolgan barcha organizmlarni taʼminlagani sababli produtsentlarning miqdori, biomassasi – quruq ogʻirligi va energiya oʻzlashtirish darajasini bilish ushbu ekosistemada energiya qanday harakatlanishi, qaysi organizmlar qancha miqdorda yashay olishini tushunish imkonini beradi. e’tiboringiz uchun raxmat !!! image5.png image6.png image3.png …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekologik omillar. organizmlarning moslashishi"

andijon davlat pedagogika instituti tabiiy fanlar fakulteti biologiya yo’nalishi 302-guruh talabasi qodirjonova madinabonuning ekologiya va atrof muhit muhofazasi fanidan “ekologik omillar. organizmlarning moslashishi” mavzusida tayyorlagan mustaqil ishi reja : ekologik omillar, abiotik, biotik va antropogen omillar ekologik sistemalar ekologik sistemalarda moddalar almashinuvi ekologik omillarning tirik organizzmlarga ta’sir etishning umumiy qonuniyatlari ekologik omillar — atrof muhitning organizmlar faoliyatiga oʻziga xos taʼsir etuvchi maʼlum sharoitlari va elementlari majmui. ekologik omillar 2 katta guruh — abiotik va biotik omillarga boʻlinadi. ekologiyada „cheklovchi omillar“ tushunchasi ham mavjud, ular tarkibiga organizmlar mavjudligi va rivojlanishini cheklovchi har qanday omiln...

This file contains 16 pages in PPTX format (1.0 MB). To download "ekologik omillar. organizmlarning moslashishi", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologik omillar. organizmlarni… PPTX 16 pages Free download Telegram