ma’ruza. qo‘zg‘aluvchan to‘qimalar fiziologiyasi (2-qism)

PPT 12 pages 671.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 671.0 KB

File type PPT

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

lektsiya № 2 * 3. ma’ruza. qo‘zg‘aluvchan to‘qimalar fiziologiyasi (2-qism). reja: 1. membrana potentsiali. 2. qo’zalish potentsiali. 3. refrakter davrlar 4. “bor yoki yo’q” qonuni. 5. mielin qavatining qo’zg’alish potentsialining saltator (sakrab) o’tishidagi roli. 6. nervlarda qo’zg’alashining o’tkazilishi qonunlari. * membrana potentsiali. tinchlik holatida hujayraning ichki yuzasi tashqi yuzasiga nisbatan manfiy potentsialga ega. tinch holatda bo’lgan nerv hujayrasi membrana potentsiali taxminan 70 -95 mv ga tengdir. xochkin va xaksli nazariyalariga muvofiq, membrana potentsialining kattaligi bir necha omillarga bog’liq: har xil ionlar uchun hujayra membranasining selektiv o’tkazuvchanligi, hujayra tsitoplazmasi va sirtida ionlar kontsentratsiyasi har xil bo’lishiga, (ionlar assimmetriyasi), ionlar faol transportini ishlash printsipiga va x.k. lekin bu omillar bir-biri bilan uzviy bog’liqdir. bu potentsiallar farqi tinchlik potentsiali yoki membrana potentsiali deb ataladi. tinchlik potentsialini faqat mikroelektrodlar yordamida aniqlash mumkin, bu elektrodlar hujayra ichidagi potentsiallarni sezishga mo’ljallangan. mikroelektrod-shisha naychadan cho’zib yasalgan ingichka kapillyar, ya’ni kichik tomizgichdan iborat. kichik tomizgich uchining diametri taxminan …

2 / 12

h vujudga keladi, uning eng muhim ko’rinishlaridan biri-tinchlik potentsiali o’zgarib, harakat potentsiali vujudga kelishidir. harakat potentsialini ikki xil usulda: tolaning tashqi yuzasiga qo’yilgan elektrodlar yordamida (hujayra sirtidan) va protoplazma ichiga kiritilgan mikroelektrodlar yordamida (hujayra ichidan) qayd qilish mumkin. potentsialni hujayra sirtidan yozib olinganida tolaning qo’zg’algan qismi yuzasi sekundning mingdan bir necha bo’lagicha keladigan juda qisqa vaqt ichida tinch turgan qo’shni qismiga nisbatan manfiy elektr zaryadli bo’lib qoladi. hujayra ichidan mikroelektrodlar yordamida potentsiallar farqini yozib olish shuni ko’rsatadiki, harakat potentsialining amplitudasi tinchlik potentsialining amplitudasiga nisbatan 30-55 mv ortiq ekan. bu ortiqlikning sababi shundaki, qo’zg’alish paytida tinchlik potentsiali yo’qolib ketmaydi, balki teskari belgili potentsiallar farqi vujudga keladi, shuning natijasida membrananing tashqi yuzasi ichki yuzasiga nisbatan manfiy zaryadli bo’lib qoladi. yakka stimul ta’sirida membranadagi potentsiallar farqi tez pasayib, nolga tushib qoladi. shundan keyin potentsiallar farqi yana vujudga keladi, lekin u teskari belgili bo’ladi. membrananing ichki tomoni tashqi tomoniga nisbatan musbat zaryadli bo’lib qoladi. …

3 / 12

jasiga qaytadi, shuning uchun bu faza «repolyarizatsiya fazasi» deb ataladi. nerv va skelet muskul tolalarida harakat potentsiali 0,3-3 ms davom etadi, ayni vaqtda repolyarizatsiya fazasi depolyarizatsiya fazasiga nisbatan hamisha uzoqroq bo’ladi. nerv va muskul tolasi 100 sovutilganda, harakat potentsiali, ayniqsa tushuvchi fazasi taxminan 3 barobar uzoqroq davom etadi. 2-rasm. yakka hujayrada harakat potentsiali va uning fazalari. 1. mahalliy javob 2. tez depolyarizatsiya 3. reversiya 4. repolyarizatsiya 5. manfiy izli potentsial 6. musbat izli potentsial * 3- rasm. xarakat potentsialining xosil bo’lishi. * refrakter davrlar. hujayra membranasida harakat potentsialining yuzaga chiqishi qo’zg’aluvchanlik ko’p fazali o’zgarishlari bilan birga boradi. bu o’zgarishlarni o’rganish uchun ikkita qisqa, ammo kuchli elektr stimul beriladi, qo’zg’aluvchan to’qima hujayra membranasiga bu stimullar ketma-ket uzatiladi va harakat potentsiali qayd qilinadi. harakat potentsialining avjiga chiqish davri mutloq refrakter fazaga to’g’ri keladi, bu fazada qo’zg’aluvchanlik butunlay yo’qoladi. bu fazada ikkinchi ta’sir har qancha kuchli bo’lsa ham, yangi harakat potentsialini keltirib chiqara …

4 / 12

halliy javob hamda manfiy izli potentsiali davrida bo’sag’a osti stimullarga ham to’qimada harakat potentsialini generatsiyasi kuzatiladi. bu faza supernormal yoki ekzaltatsiya fazasi deb ataladi. * nervlarda qo’zg’alashining o’tkazilishi qonunlari. nerv tolalarida qo’zg’alishning o’tkazilishi o’rganilganda shu jarayonining kechishidagi bir necha qoida (qonun) aniqlangan. nervning anatomik va fiziologik uzuluksizligi qonuni. nerv tolasidan qo’zg’alishning o’tkazilishi uchun o’q tsilindrning qo’zg’aluvchan membranasi anatomik va fiziologik jihatdan butun bo’lishi shart. agar nerv tolasini qirqib, anatomik butunligi buzilsa, qo’zg’alishlarning o’tishi to’xtaydi. nervni qirqib qo’yishgina emas, balki o’q tsilindr membranasini har qanday yo’l bilan ta’sirlab, shikastlash, masalan, nervni bog’lab qo’yish yoki nerv tolalarni xaddan tashqari taranglash natijasida qo’zg’alish o’tkazilmaydigan bo’lib qoladi. bundan tashqari nerv impulsining generatsiyasiga xalal beruvchi ta’sirlarda ham nerv qo’zg’alishlarini o’tkaza olmay qoladi. masalan: nervni xaddan tashqari sovutish yoki isitish, qon kelishini to’xtatish va x.k. shunday dalillarga asoslanib nerv tolalarining anatomik va fiziologik uzluksizligi bo’lgandagina qo’zg’alish o’tishi mumkin, degan qonun ta’riflab beriladi. ikki tomonlama o’tkazish qonuni. …

5 / 12

ir talay periferik tuzilmalarni idora qiladi. agar impulslar nervning har bir tolasida alohida tarqalib, bir toladan ikkinchi tolaga o’tmasagina periferiyadagi barcha a’zo va to’qimalar normal ishlay oladi. tolalarni qoplagan shvann va mielin pardalar yuqori elektr qarshilikka ega bo’lganligi uchun tolalarni ajratib turadi. bu qonunni isbotlash uchun baqaning orqa miya ildizlari ajratiladi. bu ildizlar qo’shilib, muskulni innervatsiyalovchi o’zan hosil qilinadi. butun nerv o’zani elektr toki bilan ta’sirlansa, muskulning hamma qismi qiskaradi. nerv o’zanini tashkil qiluvchi ildizlar alohida–alohida ta’sirlansa, faqat shu ildiz tarkibidagi tola innervatsiyalovchi muskulning qismigina qisqaradi. * mielin qavatining qo’zg’alish potentsialining saltator (sakrab) o’tishidagi roli. mielinsiz va mielinli nerv tolalarida qo’zgalishning o’tkazilishi. mielinsiz nerv tolalarida qo’zg’alish butun membrana bo’ylab, uzluksiz ravishda, qo’zg’algan bir qismdan ikkinchi qismga tarqaladi.mielinli tolalarda harakat potentsiali tolaning faqat mielin pardasi bilan qoplanmagan sohalari orqali «sakrab-sakrab» o’tadi. kato (1924) va takson (1953) lar baqaning mielinli yakka nerv tolalarida bevosita elektrofiziologik tadqiqotlar o’tkazdilar. mielinli tolalarda ranve bo’g’imlaridagi harakat …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’ruza. qo‘zg‘aluvchan to‘qimalar fiziologiyasi (2-qism)"

lektsiya № 2 * 3. ma’ruza. qo‘zg‘aluvchan to‘qimalar fiziologiyasi (2-qism). reja: 1. membrana potentsiali. 2. qo’zalish potentsiali. 3. refrakter davrlar 4. “bor yoki yo’q” qonuni. 5. mielin qavatining qo’zg’alish potentsialining saltator (sakrab) o’tishidagi roli. 6. nervlarda qo’zg’alashining o’tkazilishi qonunlari. * membrana potentsiali. tinchlik holatida hujayraning ichki yuzasi tashqi yuzasiga nisbatan manfiy potentsialga ega. tinch holatda bo’lgan nerv hujayrasi membrana potentsiali taxminan 70 -95 mv ga tengdir. xochkin va xaksli nazariyalariga muvofiq, membrana potentsialining kattaligi bir necha omillarga bog’liq: har xil ionlar uchun hujayra membranasining selektiv o’tkazuvchanligi, hujayra tsitoplazmasi va sirtida ionlar kontsentratsiyasi har xil bo’lishiga, (ionlar assimmetri...

This file contains 12 pages in PPT format (671.0 KB). To download "ma’ruza. qo‘zg‘aluvchan to‘qimalar fiziologiyasi (2-qism)", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’ruza. qo‘zg‘aluvchan to‘qima… PPT 12 pages Free download Telegram